Guest writer
PL Liandinga
BUDGET SESSION A ZO TA
State Sorkar Budget kalhmang leh a awmzia hi ka hre lova. Ka la zir ngai hek lo. Mahse Sorkar Budget hi thil pawimawh tak mai a ni a, chhungkhat pain kumthar atana chhungkaw hmalakna tur a hisap a, chutianga chhungkua a kaihhruaina tur hmanrua ang chu a ni tih ka hre ve. Vairamah chuan hetianga Financial Year thara luh dawn te, Budget an pharh te hian kawng kama thil zuar te te pawhin an lo ngaihven ve niin an sawi a. Sorkar Budget chuan sumdawnna thlengin a nghawng tih a rin theih.
Kan Budget hi chi hnihin keini ang mithiam ve lem lo tan chuan sawi theihin ka hria.
1. Kan Budget hi a ṭha tawk lo a niang, hma kan sawn tawk lo tlat mai.
2. Kan Budget hi chu a ṭha ve mai, a hman dan zawk hi a ni pawimawh.
Pakhatna hi han sawi chhunzawm ila. Kan Budget hi tha tawk se chuan kan hmasawnna hi hei aia chak thei tur hi a nia. Budget-in awmzia a nei thui lovin min khuahkhirh lo ni tur a nia, kan duh angin hma kan sawn thei ta tlat lo mai a. Agriculture te ang te hi han ngaihtuah ila, kan ram hi Agriculture lama hmasawnna tur ram, lo neih/ lei leh/ huan thlai siam nana hman theih chu a zim viau a tih theih a. Mahse Budget hei zat kan pharh tawh hnuah hian duhthusam kan phak lohna te, kan ram leilung kan chhawr ṭangkaina te hian mamawh a la phuhruk zo lo ta hle a ni.
Pahnihna hi han sawi chhunzawm leh ila. Kan Budget hi chu a ṭha ve mai a. Mahse kan pawisa awmsa kan hmandan hi a ni kan buaina ber chu. Agriculture Link Road kan tih te hi pawisa awm loh vanga nei ṭha tawk lo kan ni lo. Kan pawisa neih kan hman dan a dik lo a ni zawk. Tui dah khawlna te, tuikawng sialna te, Terrace laihna te, leilet siamna leh thildang pawh a pawisa awm zat tlem vang aiin a awmsa apiang kan hman dan a dik loh tak zelah chuan engmah a puitling thei ta lo a ni zawk. Kan Budget a lang ve lo, Central Sorkar aṭanga kan pawisa hmuh, a hmanna tur bik awm, kan kuta lo lut te kan hman pawhin a dik loh dana hman dan kan thiam chhuak thei zel a. Chuvang zawk chu a ni. Kalkawng kan siam pawhin a pawisa tam leh tlem vang a ni lo, kan pawisa a tam ve pawhin a thawktuin hlep tam a tum ringawt a. A kalkawngin a that phah chuang lo. Kan concrete work te tui kan pe tha leh tlat lo zel a. Pawisa tam leh tlem aiin a hman dan hi a pawimawh zawk a tih theih ang.
Heng Agriculture chungchang hi entirna atana kan han thlan chhuah bik a ni a. Sorkar hnaah hian kawng engkima pawisa tam loh chhuanlam thiam hi awm a ni a. Chung mite chuan pawisa chu awm se engkim tih theih ni awm tak hian thil an chhuah thiam a. Chutiang chu hotute zingah awih thei zel an awm zel bawk a. Mahse pawisa hian engemaw chu a ti thei a, engkim erawh a ti thei lo. Hmun tam takah phei chuan pawisa hi kan chhiatpui zawk chang a awm. Chuvangin, kan Budget neih ang ang hi hmang tha ila, Budget tam tak pharh duai a, a hman dan enzui leh fumfe si loh chuan pawisa tam tak, mahse hnathawk chau tak bawk kan hmachhawn leh ang.
Kan Session zawh takah nidang angin Opposition lamin Ruling lam te an khei pawr lo deuh ni awm tak a nia. Hei hian thil pahnih a kawk thei a. Kan Opposition lam an viakṭha tawk lo a ni thei a. Thil fel lo leh siamṭhat ngai te en chhuah kawngah an mawng a rit deuhvin an ka a kal lo deuh a ni thei. A ṭha lamah chuan tunhma aṭang khan Session neih apianga Opposition lamin sorkar kal lai hnathawh sawi chhiat tum hrim hrim anga an lang chawt ṭhin kha a ngaihthlak a hrehawm deuhva. Hre chiang mang uk si lova thil lian tham lem lo, sorkar kal lai tih a nih avanga sawi chhiat tum hrim hrim anga an lang ṭhin kha ṭul lo deuhvin ka hria a. Sorkar tih ṭhata lawmthu sawi te, fak te pawh a ṭha a. Kan hotute hi a sorkar lai apiang, mipui hrehawmna ngaihtuah ni awm taka Opposition lamin chirhtheh tum ngar ngara an bei thin kha thil tha vakah ka ngai lo. Vairama an tih anga rorel thei lova House tihbuai chhen te pawh a tha lem lo. Mahse Ruling lamin tam zawk nih chhuanga zahna nei hlek lova thil dik lo an tih dawna a tawp thlenga dodal tum chu Opposition lam tih turah ka ngai.
Kan State Assembly Session hi ka lo hmuh dan chuan kan Lok Sabha Session te ai chuan zahawm zawkah ka ngai fo thin a. Mahse mihring azirin sawi mumal leh Point ngaihthlak tlak mang loh sawi a, khawhar-Ina thlarau thawh thut vanga engemaw sawi, Speaker tana hun pek loh theih si loh ṭhenkhat hi chu awm ve reng a la ni a. A mihring quality-in a phak lohva, kan thlan tlin ve tawh miau bawk si chuan heng hi chu kan tawrh ve tur a ni mai. Eng pawh ni se tha taka Session kan zo kha a lawmawm e.