I HLIM ANG I LAWM ANG

Inthlanpui (Assembly Election) result puan aṭangin thla hnih zen zawn a liam ta a, tun ṭum ang reng renga mipui rilru hahdam leh thlamuan hi kan tawng lo rei ta viau mai. Kum 40 dawn lai kal ta, 1986 June thlaa inremna ziah ṭum khan mipui kha kum 20 chhung zet kan ram buai thawpikna aṭang khan kan han thawveng hawk mai a, tlaivarin kan tlan kual a, mi zawng zawng kan lawm a nih kha. Kan chhehvel state dang a ralmuan loh laia khati khawpa ram ralmuang kan neih takah kha chuan hmasawn chauh kha kan tihtur ni maiin a lang tawh a. Kan ram hruaitute pawhin India ram laili lamah mi pangngai anga en an hlawh vein kan hre bawk a. Mizo nih te pawh a nuam viau ṭhin mai.

Mahse, kan beisei ang sorkar kan hmu lo chho ta zel a. 'An tum dan an la zik chhuahpui hman lo a ni ang e,' tiin dawhthei takin kan duh ang lo deuhva term khat an han hman ral pawhin a dawt lehah beih tak takna hun kan han pe leh ṭhin a. Mahse mipui dawhtheihna denchhen chuan an term hnuhnung zawk chu a hma term aia hausak tum nan an hmang ta zel emaw tih mai tur a ni. Thawnthu rapthlak pui pui, sipai mawza tur bun khat cheng 1600 man te; ek-In kal thei hman ṭangkai miah loh sawmhnih te; Hospital chhawng khat bo te; electric siam chhuahna tura a tira ram neitu 24 awm, a tawpa mi 1000 tling ta te; Meghalaya aṭanga lungalhthei thlitfim tur ton tam tak rawn phurh chhoh va, thlitfim hnua phurh thlak leh vek te; chutiang phurtu chu Meghalaya leh Mizoram inkara nikhata vawihnih a vei hman thu te; kawtkaia sawhthing cheng 10-a lei tur thu, lei leh tàk si loh te; Hindi zirtirtu tur, Hindi thiam miah lo lak thu te; sikul sakna atana pawisa puk, nawmnah lutuka hman thu te; nuai thum sem tura chiang taka mipui hmaa sawi, cheng 25000-a sem tàk te; Skywalk leh Ropeway siamna tur, thawh hma hauha pawisa lak zawh tak vek a, thawh chhunzawm leh tàk miah loh thu te; Dihmunzawla in ruak pakhat, cheng nuai 62 senga ṭhiah thu te; Aizawl bawlhhlawh paihna tur cheng vaibelchhe 3400 (cheng 34,000,000,000) senga siam, vawiina min dawl zo leh ta si lote leh thil dang tam tak kan hria a. A chang leh Gulgulia te leh Kamrula te kan khing uaih uaih a. A tawpah phei chuan kan sorkar chuan mipuite chu pawisaa lei theih ang hrimin min ngai ni ta berin a lang a. Kan Mizoram, tlawmngaihna leh kristiannain a tuam tlat chu kan lo danglam ta hle mai a. Kan ram hruaitute chuan tualcharah, chhun khaw engah zak hauh lovin kan sorkar pawisa chu an party pawisa hman ta hmiah hmiah mai ni te pawhin a lang. Amah Pu Rokunga'n, 'Dikna a fam ta, felna a tlawm ta, nun suar ang a chim,' a tih ngawih ngawih dinhmunah khan kan ding ta ni berin mi tam takin an hre ta hial niin a lang.

Tute ramhuai hlau lutukin emaw bepui bukte hi ramhuai emaw an ti a, hla deuh deuhah an hel zel ang maiin z+u = zu hèlna kan zawng a. Mi pangngai chuan ramhuaite chu bepui buk emaw tiin an kuai thle lawl lawl ang maiin mi ramah chuan zu chu an hung tlep tuar a, an bepui buk kal pelh mai mai a. Keini chuan kan han kal pel ve mai mai thiam dawn chauh va, a bul aṭangin kan han khap sosang leh thut ṭhin a, kan bepui buk kha ramhuaiah a chang thar leh ṭhin nite pawhin a lang. Eng lai pawha kan buaina zawk erawh chu, 'tangka sum ngainat' a ni si.

Kan biak-in thawhlawm chuan beisei zat a khûm chho zar zar a, mahse kan hmasawnna hnathawh chu a chim leh rup ṭhin. India ram State zingah hausak zawng tehna thilah chuan en thlak zar zar a, a hausa lo zingah kan State hming zawn a ngai a. Sorkar hnathawk leh ram hruaitu hlawh tam lamah kan aia state hausate khûmin dinhmun sang kan luah a, taksa hriselna tehna lamah kan tlahniam rawk rawk a, ram pum huap inelna, Competitive Exam lamah kan khua a har ngawih ngawih a. Kan state service a ṭha em em a, ram pum huap inelna hmachhawn hlek lova sorkar hna sang ber ber chelh thei service cadre kan ngah riau va. Central Secretariat dawr tura rin kai lem lo sorkar hnathawk lianpui pui kan kawl fur a. Mahni awmna kohhran pulpit thianghlim hmaa din fo a ngaih avanga mahni hnathawhna hmun thleng pha lova aikal la te nalh deuh deuhvin an inchei a. Inthlanpui lo thlen dawn apiangin Ruling Party-ten mipui hriat ve loh, sorkarin hna a thawh ṭhat thu an sawi ngar ngar a. A sawitu lam an nihna a sangin an inchei nalh nasa si, mipuiin thawk ṭha kan ti si lo, awm ngaihna kan hre ṭhin lo a ni. Phal loh thil tawlhtute chuan kan police duty-te leh sorkar hnathawk rinawmte chu an pal thle bawng bawng a. Smuggler-ten sorkar phal loh dahna tur kudam lianpui pui an sa a, sorkarin a vensak lo chauh zawng a ni. Sorkar aṭanga hnathawh tur reng reng chu duhsak uchuak bik leh vohbikte chauh thawh theih turin Restricted Tender a ni zo vek a. Thingtlang kilkhawra sikul thawm ṭhat hna phuailuai leh tling lo ngawih ngawiha sa turin Consulting Firm lianpui pui a piang zawih zawih a ni.

Hengte leh thil tam tak avang hian Aizawl khawpuia chengte chuan kan duhthlanna chu kan tichiang ngang mai. Mahse, Hachhek bial te, Dampa bialte leh Darlawn tlangdungte chuan Mizoram buaina hi an enghelh ve lem lo ni awm tak a ni.

Chutah hlauthawng deuh si, kan duh ngeia kan thlan ni bawk site chuan ro an han rel a. Tunah te tak hi chuan amah C.Ṭhuamluaia'n a thawnthu tawi ropui ber mai, Sialton Official-a a changtupa ngaihṭhat thu tarlan nan, 'A, khaw' nge, ka thla a va han muang tak em,' a tih ang mai khan kum 40 dawn lai kan duhdan lova kan lo awm tawhna ata min khai chhuak tura Pu Lalduhoma leh a hote han che vel chu awmhmun aṭangin, 'A, khaw' nge, ka thla a va han muang tak em,' kan ti a ni ber hian ka hmu.

'Ka eiru ve dawn lo,' titu MLA rual han che vel chu keini ang tan chuan a aia hmuhnawm leh ngaihnawm a awm lo hial ang tih tur a ni. Kil tin maiah rinawmna thu leh dikna thu a thang vel a, hriselna ṭha lo deuh tan pawh hrisel phahna tham a ni hial mai. Vairengte checkgate-a duty tura hotute biak tlawnte pawh a ngai tawh lo vang a, kuhva phur motor-te pawh Muallungthu leh Kulikawn inkarah an pilbo daih thei tawh lo vang. Concrete In chhawng li chhawng nga nei, lirthei duh duh lei, mi rethei buhfai lakna ration card hûm lui tlatte pawh kan inthliar fel mai dawnin a lang. Kan kawng siamtute zingah pawh alkatra barrel 20 hmanna tura barrel 20 la chhuaktu Junior Engineer te chuan mawl nih an hlawh tawh lo mahna. Tunah chuan Health Department-in damdawi-in mamawh bungrua an lei nikhua pawhin an hman ṭangkai tur tak takte an lei tawh ang a, cheng sing hnih mante pawh sing hnih pein an lei tawh a beiseiawm. Khawl manto leh ṭangkai tak tak, pawisa tam tak senga lei, damdawi-in corridor kila kum thum kum li hun tlàwn tàk rengte pawh kan nei tawh lo vang chu.

Party Office-ah contract leh Taxi permit pawh lei tur a awm tawh lo mai thei - Quality Monitoring Committee member te hi eng emaw hmanga tihlungawi zung zung chi an ni dawn hauhvin an lang tlat lo. Kan sawhthing erawhin lei a hlawh ngei dawnin a lang alawm hei.

He sorkar lo pian hma, kum sawmli dawn lai chhunga kan beiseina hlawhchham zozai kha tunah chuan beiseinain a thlak ve ta a. Tunah zawng sorkar pawisa renchem pawh a phurawm ve tain; mahni ram hmangaihna avanga tha sàn belh pawh a phurawm ta. Chief Minister berin lehkhapuan lehlam ziah tawhna hnu a hman chhunzawm laia lehkhapuan ren loh chu a hawihhawm lohthlak a, sorkar pawisa lek phei chu ren ngei a ngai tawh. Chutiang bawkin sorkarin hek zawka mipui hnena a hralh chhuah, Electric leh tuisikte pawh tunah chuan phur takin kan renchem ve thei tawh ang. Tunhma kha chuan sorkar pawisa kal dik lo lian pui pui a awm lai a, helaia lo inren ve hian khua leh tui ṭha nihna aiin mawlna lam a kawk zawk mahin a lang thei a. Tunah chuan ṭhahnemngaihin awmzia a nei tawh ang - MLA ten an eiruk dawn loh avangin.

Mizo upain, 'Sawm thah ni-ah pawh vawikhat lungngaih chu a awm ngai e,' an tih angrengin he kan sorkar thar pawh hian englai pawhin min tiphur reng kher lo vang, chuti chung chuan vawiina kan thlamuanna hi hre reng ila a duhawm.

Eng pawh ni se, tun dinhmuna Mizo mipuite thlamuang leh ngaihṭha hmel han hmuh hi chuan, Mizo nih te pawh a phurawm thar ve leh ta e.