SORKAR HNA

Sorkar hna awlsam laia lut tam tak tan chuan tunlaia sorkar hna hlut zawng hi hriat thiam theih pawh a ni ve chiah awm lo ve. Mahse, tunhma ai chuan a hlu ta fe mai tih erawh a lang chiang ta tho tho va. Sorkar hnaah rau rau hian eng hi nge ṭha ang tih te pawh ngaihtuah a ngai ve tho va, mi dang dang tana ṭha leh ṭha lo hi a hrang zel ang a, mahni ṭha tihzawng apiang kha a ṭha tih theih a ni ang. Ṭhenkhat chuan hlawh tam zawng ringawt an en ang a, ṭhenkhat chuan a hahthlak leh hahthlak loh ringawt an en ang a, ṭhenkhat chuan thuneihna lek theihna a nih leh nih loh ringawt an en ang a, ṭhenkhat chuan hlawh baka pawisa lakluh theihna awm leh awm loh ringawt an en thung ang. Ṭhenkhat thung chuan mahni khua emaw, mahni khua aṭanga lehlan phak emawa thawh ringawt an thupui ber ang a, ṭhenkhat chuan insawn fo a ngaih leh ngaih loh te an enghelh ang. Ṭhenkhat thung chuan chhiat-ṭhat a pelhe theih deuhna hna an duh ber hial ang.

Mi tam tak chuan mawi leh mawi lote an dáwn a, mi hlemhle nihte an hlauvin Pathian duhzawng a ni lo vang tihte an hlau em em a. Ṭhenkhat erawh thung chuan, pawisa duh viau mai nihte hi an zak hauh lo va, hlemhle deuh tak leh mi hriat tura pawisa dik chiah lo nei thei nihte hi an pawisa miah lo va, pawisa ber kha an neih theih chuan an duhtawk angreng viau mai. Ṭhenkhat chuan thil dik lote hi fing thiam taka an tih chuan mi dangin hre chhuak zo ngai dawn miah lo angin an ngai hmak a, 'What one man can invent, another man can discover,' tih thudikte hi an ring ve reng reng lo.

Kan sorkar hnathawkte leh thil dang (pension hlawh te)-ah kan Mizoram sorkar pawisa neih ang (budget) za zela 70 aia tlem lo a kal ral avang hian, state dang leh ram dang aiin kan sorkar hna thawh dan leh kan sorkar hnathawkte hi ngaihven zual àwm tak kan ni. Ka hriat sual loh chuan state dangah chuan he sorkar hnathawkte enkawlna pawisa kan han tih hian an budget zaa sawmnga a khûm lo tlangpui a. Keini ang, thawhchhuah aia leibat lungkham tan chuan he zaa sawmsarih zet changtu, sorkar hnathawkte dinhmun leh awm dan tur hi sorkarin fet takin a en tur a ni a, a khuahkhirh tur a ni tih hi kan hriat a ngaiin a lang. Ram changkang leh state ṭhenkhatah chuan sorkar hnathawk hlawh ilo kan han tihah hian an pawisa (budget) za zela sawmthum bawr vel lek te a kal a. An state emaw, an ramin emaw, chhiah leh thil dang aṭanga an lakluh a tam avangin sorkar mi rawihte enkawlna nena han buk tawn khan, za zel hisapa han chhutin an seng tlem ta tihna mai a ni.

State danga sorkar hnathawkte hlawh aiin kan state a sorkar hnathawkte hlawh hi a sang tlatin a lang a. A chhan pawh kan inrelbawlna a la beitham deuh avangin kan sorkar hnathawk hlawm lian ṭhenkhatin kan hotute sihhnipna lai zawnah an han nawr chiam mai a. Sorkarna chelhtu a zir te, a nawrtu pawl hotu zinga sorkar hotu lu laichin neih vangtein kan sorkar chuan duap a kaih ta ti ila, kan tisual lo hial awm e. Sorkar hnathawk pawl pakhatin an hlawh leh hamṭhatna tisang tura sorkar an nawr hlawhtlin theih hlauh chuan sorkar hnathawk ve tho, Service Cadre dangin an han thikin an han nawr ve leh a, sorkar tan ṭan khawh a lo harsa tawh ṭhin ni berin a lang. Post pakhat hlawh tihsàn a, mimal pakhat duhsak khan khami tlukpui emaw, a aia sang ṭhin emaw khan a rawn nawr ve leh a. Hnial mai a lo remchang tawh lo va. Nikhaw reiah chuan state pumpui sorkar hnathawk eng emaw zat, a za tel teh meuh kha a nghawr nghing dual dual a, chumi avang chuan India rama state intodelh lo pawl taka sorkar hnathawkte chu keimahni tawkah kan hamṭha ta em em mai a ni.

Hemi dawtah hian sakhua leh hnam tihphung (religion & culture) hian kan sorkar hna hi a khawih tlat a. Eng pawlah emaw inhman avanga mahni sorkar hna thawk hman lova khawsa, sorkarin a ngihhnathiam tak ringawt, pawl lianpui hruaitute kan nei ta a. Kan kohhran serh leh sang avanga pisa kai lo fo mai, cheng tam taka sorkarin a rawihte kan nei a. Vengchhungah mitthi an awm changin kohhran upaten thla lakpuite a lo ngai a. Sorkar hnathawk nihna ai chuan kohhran upa nihna chu dah sang fe tawk kan awm tlat a. Chu'ngte chu kan sorkar hotuten an hrethiam zel a, chutiang deuh chuan sorkar hnathawk chhungte an thih chuan, 'Kan Mizo dan' tiin kan inṭawiawm a. Office kal loh lai, zing kar te, zanah te leh holiday-ah te inṭawiawm lo leh mahni chawlh (casual leave/earned leave) te la bawk si lovin, sorkarin min rawihna darkar huam chhungah hawihhàwm kan chhuah a. Kan thawhpuite pawh ni tawh lo, thawhpuite nau pasal emaw, nupui emaw thihnaah te Department staff-ten thla kan la luih luih mai a. Kan hawihhàwm dan hi mak ve tak a ni.

Heng zawng zawng hian Mizoram tan hlàwk lohna a thlen vek a, mahse kan Kristianna te, kan Culture te avangin tidanglam ngam kan awm meuh lo niin a lang. Hengte hi chu sawi lohva lum, mipui nawlpui hnena pawisa fai semte pawh kan tuipui anga ngaih theih a nihna kha a la rei lo hle.

Kan budget 70% eitute kan enkawl dan hian kan Mizoram kaldan chu a hril thui hle dawn tih hi eng lai pawh a thudik a ni. Chutih laiin mi state leh ram danga kan hriat ve loh (Manipur-ah tih loh chuan) aikal chungchangte pawh buaipui fe a ngai a. Aikal tel lova sorkar hna kalpui thei lovah kan inngai deuh tlat tawh.

India ram state-ten Education atana an pawisa neih pumpui aṭanga pawisa an dah chu 14 percent a ni. Keini chu han ti ve ila, sorkar hnathawk hlawh leh inrelbawlna thil nen Department dangin chan tur an nei ve thei lo vang. Heng ngaihtuah chung hian kan sorkar hnathawkte hi kan enkawl a ngai.