TUI

Tui ṭangkaizia leh a tel lova kan awm theih lohzia hi chu a chiang lutuk a, tui pawimawhna sawi te hi chu mi pangngai tih chi pawh niin a lang lo. Awm ta lo se tih ngaihtuah te hi thil sàwt lo lutuk leh buaithlak lutuk a ni a. A thlakna tur dap rilrukte hi a buaithlak thlawn ngawt mai. Thil dang hi chu lo awm ta lo se a tihdan dan te pawh awm theiin a lang; entir nan buh hi awm lo se chhang kan ei ang a, thei leh thlai dang kan ei ang. Mau awm lohna hmunah pawh mi an khawsa tho va, thing awm lohna hmunah pawh an khawsa a. Chhang hi awm lo se buh kan ei ang. Mahse tui chu a thlakna tur emaw, a aiawh tur hi a vang riau.

Sap hla pakhat chuan, 'You never see the light of day, till the sun goes away; You never had a drink of water, till the well runs dry...' (Ni hi a tlak zet loh chuan ni eng mawizia i hre lo va; tuichhunchhuah a kang zet loh chuan tui hlutzia i hre hek lo) a lo ti a. Hlutna hre tur chuan tlakchham a ngai fo ṭhin a, tui tlakchhamna dinhmuna la ding ngai hauh lo chuan tui awm loh buaithlakzia lo hre tawh ṭhin tam tak chu hriatna kawngah an tluk lo vang.

Ṭumkhat chu YMA hruaitute chaw ka eipui ve a, tui kan nei ta lo mai a, a zahthlakzia leh buaithlakzia chu namai lo angreng tak a ni. Tleirawl laia tuikhur tui chawi ṭhin ringawt pawhin tui la chawi ngai lo; tunlai nula-tlangval tam tak ai chuan tui hlutna an hre zawk ang. Ram lama kut hna thawk ṭhin tam tak, ni sensa hnuaia hah taka hna thawk a, tuithawla tui in ṭhinte pawhin keini ai chuan tui hlutna hre tura ngaih an ni. Keini, Cowboy thawnthu chhiar ṭhinte pawh hi chhiar ve ngai lo ai chuan tui hlutna hre deuh zawk tur kan niin ka hria.

Mahse mihring hi nawmsakna nena khawsak laklawh tawh chuan hrehawm lai hre reng a, chumi en remna nena inngaitlawm leh inrenchem a, mahni hausaknate pawh thilphal nana hman nachang hria chu an tlem hle lawi si. Keini Aizawl khawpuia awm tam ber chuan tui kan chawi tawh lo va, kan tui lakna dâwt, sorkar tuizema inthlun zawm tlatah hian kan duh huna a lo haw loh chuan sorkar kan dem leh mai a. Sorkar lahin theihtawp chhuahin tlawng tui a hip chhuak ngat ngat a. A changin a khawl a chhia a, a changin a tui lakna dawt a chhia a. Hmun ṭhenkhatah phei chuan tui chhuahtu tu emaw nikhua loh vangin mi tam takin tui an tlachham a. Hnathawktu sang vak lo nikhua lo tak khinte hi thil buaithlak tak a lo ni a, an hotuten min ngaih pawimawh loh phei chuan hrehawm tak a ni. Pawisa leh eng emaw pe theitu leh pe ṭhinte duhsak a, chutianga pe ve ngai lo mi ṭhenkhat duhsak lo bik ṭhin tuisemtute hi an awm nual mai. Heng harsatnate hi chu khawng leh khirh deuhva chunglam aṭanga hmachhawna fel mai thei niin a lang. Ṭha taka tui sem duh mi fel tam tak an awm ngei ang tih a chian laiin, ruih theih thil nena chawhpawlh mi tlem te an awm a, heng hi sorkarin a buaipui a ngai. A department-a thawktu pangngaite chuan heng hi an nunpui a, ngaiah an neih zo tawh a, mak an ti lo va, siam ṭhat tak tak pawh an tum tawh lo ni hialin a lang. Engkim a ṭhat vek pawhin kan sorkar hian kan mamawh ang tawk min pe zo lo achha chu a ni ber mai. Khawilai vengah emaw tui hnianghnar taka mi eng emaw zat an awm laiin, khawilai vengah emaw hi chuan an ro ngawih ngawih fo va. Chumi finfiahna ṭha ber chu Aizawl khawpuiah mimal sumdawngin tui an chawi a, englai pawh hian tui hralhna tur ṭha tak awm reng hi a ni.

Hetiang hi kan dinhmun a nih lai hian Aizawl khawpui veng hrang hrangah mipui tana tui an chhuah ni chuan tuihawk luankawrah te, tuihawk ni lem lo luanna ṭhinah te tui a luang huau huau a. Kan tui bua hi titawp ila, tui hnianghnar lo mi tam tak hian an hnianghnar phah ang a, chu chauh ni lovin kan tui hip chhuahna lama kan senso hi nasa takin a tlahniam ngeiin a rinawm. Tui lak belhna tur cheng maktaduai man kan buaipui hma hian, kan awm dan pangngaia a tha lo lai leh siamthat mai theih hi ngaihtuah hmasa ila thil pangngai tak a ni ang. Heng tui bua tihziaawm hna kan han sawite hi chu harsa lo taka chinfel theih a ni.

Hetianga tui kan tihbuak hi lakhawm theiin chhungkhawm ila chu, ṭhatpui tham leh tlakhlum hlauhawm tham khawpa tam; dawh khawl tur hian hun a duh rei lo hlein a rinawm. Hetia kan tui buak huau huau nachhan ṭhenkhat chu :

1) Mimal hnena tui semna inbawrkhawm, T-Cluster an tihah hian tui a far thluah thluah a, tui dâwt vuah dan dik loh vang leh fimkhur loh vang ni ngeiin a lang. A tui pût tihreh dan hriat loh vanga saiip a khuh tak mai hi a tam khawp mai.

2) Tu emaw, an tuizem a liam tawh hnu; a hre lova tui tiliam an awm chawk a.

3) Tu tuidâwt emaw chu a chhia a, a chhiat dan a nasat leh a put tam a, a chhiat dan a tet tham deuh leh a put tlem deuh mai a, a chang phei chuan kalkawnga kal te a phuh char char tṭhin.

Hengte leh chhan dang te avanga tui pût hi kei aia hria deuh vek kan ni hial ang. A pawimawh ber chu heng tireh theia kan inngaih leh inngaih loh hi a ni.

Kan Aizawl khawpui tui chungchang ngaihtuah hi chuan hna hmasa ber chu kan tui bua tihtawp emaw, tihziaawm emaw hi niin a lang. Ṭhahnemngai takin a hip chhuah dan ngaihtuah belh mah ila, kan tui bua hi chu tihtawp tho tho a ngai. Smart City kan ti nge, Civil Society kan ti nge, tunlai khawvel changkang kan ti, a enga pawh vuah ila he kan tui siak chhuahsa; hetia pût ral mai mai hi hetiangin a awm reng tur a ni lo. Bel mawng pawp hmanga tuichawi reng ang maia khawsak hi chu thil kawngkal lo a ni. Kei phei chuan PHE Minister hian Office a luah veleh khan he kan tui baw chungchang hi a ngaihtuah ka lo ring a.

Tui lak leh a behbawm sawi takah chuan mimalin tui kan lak chungchanga mipui harsatna hi kan Minister hian a hria em? Hre ta se engtin nge a tih ang tih ka lo ngaihtuah deuh va. Tui connection han dil hian office lamah a pipe man te, a phum man te, a zawm man te leh chawi tur ṭul ang ang kan chawi fel vek a. Chuti chung chuan a tui pipe fit-tute rilruah hian eng emaw hi a awm tlat a. Biak tlawn deuh va, ṭawngkam mai lo deuhva biak ṭhat ngai ang hian an awm tlat mai a. Eng Department emaw, a bill lak dawn a eng emaw tih loh chuan a buaithlak tlat ang hi a ni mai a. A hahthlak khawp mai.

He thil hahthlak leh buaithlak tak hi mi tam tak tan harsatna a ni a, a thawktu tam ber hi chuan a tui connection hmutu turtena eng emaw han sih chhuahsak hi ziak loh dan ang maia nghetin an vawng tlat mai a. He thil chin dan zahthlak leh ngaihsanawm lo zet hi sorkar pangngai deuh tan chuan ngaihven chi tak a ni. Tun hma kha chuan hetiang thil, dik leh dik lo tih vel hi kan sawi chhuak peih lo law law a. Kalphung thar sorkarah chuan thil a kal dik deuh tawh beiseiin kan han sawi chhuak a nih hi.

Dik tak chuan kan Engineering Department hrang hrangah hian Department danga awm ve lo, a thawktu tana hlawh baka hlawk theihna chi chin dan eng eng emaw, ram changkanga awm ve lo a awm nual a. Hetianga titute an zak lo lutuk leh mi tam tak tana a buaithlak lutuk hi chuan kan Mizoram a tihrehawm ve khawp mai. Kan ṭhianpa pakhat khan hotute duhsakna liau liauvin contract a thawk ve a, a bill lak dawn vela thil awm dan a hmuh kha chuan a duh hian a duh chhunzawm ta lo reng reng a. 'Contract hna thawh chu ka peih awzawng lo, ka sim hlauh,' a ti.

Le, kan sawi kaihlai ta viau a, kan tui dâwt aṭanga kan tui bua hi a tihtawp dan emaw, a tihziaawm dan emaw i ngaihtuah teh ang u.