AIKAL

Tun aṭanga kum sawm emaw, kum 20 emaw lo kal leh turah hian Mizoram sorkar hi kalphung pangngai, khawvel hmun danga an tihdan leh India ram state tam zawka an tihdan pan zawnga kan kal chuan, aikal chungchang hi mak ti leh rapthlak ti takin kan la sawi ang tih ka ring a. Tun dinhmuna kan rilru (moral) hniamziate hi an la sawi hial ang tih ka ring. Mahse a ṭha lo zawnga kan kal a, Manipur ang vela kan awm chuan a nasa tawlh tawlh ang a, aikal lak hi a dik lo tia ṭan khawhtute hian ngaihsan kan hlawh lem lo thei. "Kha pawh khan a dodal nasa ve viau a, mahse engmah a ang zui lo a nih hi," min la ti mai ang. Aikal lak hi kan ngaihhnathiam zauh zauh chuan, 'zauh zauh' chu a pung chho ngei ngei turah ngaih tur a ni.

Zu do vak vak a, khawilai hmeichhe pakhat thluak nei tam vak lote pawh khing uaih uaih peih khawpa duhtui si hian, aikal lak kan hrethiam leh kan ngaihhnathiam thei tlat anga lang hi mak ka ti tawp thei lo. Chutianga zu duh lotute leh mipat hmeichhiat thila firte ngei chuan aikal lak hi an hrethiam ta e kan tihna a ni lo. Mi ṭhenkhatin kan state hi ruih theih thilin min chiahpiah lo se, hmeichhiat mipat thilah te pawh felfai takin awm se an tih laiin, mi ṭhenkhatin sorkar hnathawh dan kalphung dik lo eltiang kan ngaizam leh mai mai si kan tihna zawk a ni. Group A officer hlawh zat hlawh la reng chunga aikal la thei kan la awm nia lang hi a mak a ni ringawt mai. Zu do te, mipat hmeichhiat kawnga tladah taka awm kan ngaimawhte hi ka sawisel lo va, mahse kan duh fir dan leh kan duhtui dan inchen lo lutuk hi a mak ka ti mai a ni. Mi pakhatin min hrilh dan phei chuan mi pakhat chuan sorkar hna hmun hnihah a thawk a, a pahnihah chuan aikal a la ve ve tih thute min hrilh a. Tak tak nge tak tak ni lem lo ka hre lo va, ka finfiah hek lo. Mahse kan awmdanah hian chutiangte pawh chu thil awm thei a ni lehzelin ka hria.

Kan ramah hian hlawhfa rate hi ni khatah 300 - 600 te a ni a. Chu'ng mite chuan hna hahthlak ber ber an thawk a, chawlhni tiam lovin thla khat thawk ngar ngar se; cheng singkhat bawr vel an hlawh ang. Aikal latu tam ber hian thla khatah cheng 8000 aṭanga cheng 20,000 vel an pek ka ring a. Cheng 20,000 aia tam pe chu an vang viauin ka ring. Mahse chutianga aikal latu Group A officer te chuan thla khatah cheng nuaikhat aia tam an hlawhin a rinawm. Group A officer hlawh ang hlawh lem lote pawhin an hlawh hmun lia ṭhena hmun khat bak an pe lo vang. Chuvangin, he aikal lak dan hi a sapṭawng takin, amah leh amah ringawt pawh hi a 'fair' lo hul hual a ni. A tam emaw, a tlem emaw, an hlawh pangngai lak ṭhin kha inzah sem tal ni se, sorkar dan lam aṭang ni lo, mihring mihrinna aṭanga chhutin a la ziaawm thei deuh ang. Mahse hei pawh hi a ṭha chuang lo va, a dik chuang lo va, aikal lak hrim hrim hi a dik thei lo.

Aikal lak hrim hrim hi exam hmanga hna hmuhna ang chi emaw, thiamna ngai chi emaw, training ngai chi emawah chuan thil tih awm a ni thei lo. Chuti chunga aikal tel lova khawsa thei lo state sorkar anga kan inngai hi a mak hle. Aikal hi kan ngaihhnathiam dawn chuan 'quality' chungchang sawi hi a rem lo.

Kan khawthlir azirin thil hi kan hrethiamin kan hrethiam lo vel mai mai a lo nia. "Delhi-ah chuan IAS te pawhin motor an kawl lo," ti chung rengin Mizoramah chuan kan sorkar hnathawk hmun ṭhu, Under Secretary ten motor an kawl chu ngaihhnathiamawm tak niin kan hre tlat a. Under Secretary te kan ngaihhnathiam tawh chuan a hnuai chiah ami, Office Superintendent hnenah pawh kan pe leh titih mai. Mahse chutia kan han tih chuan sorkar office inrelbawlna kha a hautak ta em em mai a, kan tlin ta meuh lo zawng a ni ber mai. Sorkar motor kan phalrai thu leh chutiang chu state sorkar tan a hautak lutuk tia sawitute chu kan hmu sakhi mai.

Dan leh inthununna lam aiin tu mimal emaw ngaihthiam a, mipui nawlpui leh inawpna atana pawi si, mimal kan duhsak zawngte lawmna siamsakna lam hi kan tuipui lu deuh nite pawhin a lang. Tuna kan buaina pawh hi hman hman aṭanga sorkar kal tawhin dan awmsa a lo pawisak loh vanga kan buaina a lo ni ta. Tuna kan sorkar hrawn mek hi chuan he thilah hian mawhphurhna chuti takin a nei lo thei. Sorkar kal tawhte tihdan ṭha lo tih tawp a, a dang siam belh loh hi he sorkar, tunhma zawnga heng thil dik lo a rawn ṭhan len hun chhung zawnga mawhphurhna nei ve miah lo chuan a tih a lo ngai ta a. Huaisen taka ram inawpna chin felna kawng a zawn a ngai ta tihna a ni.

Thil ṭha lo leh inawpna fel lo hi a tirah chuan ngaimawhawm lem lo mah se, a than zel a, a len telh telh hian a buaithlak duh avangin dan leh kalphung awmsa hi chu khawvelin a zah ṭhin a, mi fate an lo fimkhur ṭhin a lo ni. Keini pawh ka rin danin Education Department-a zirtirtu chungchangah aikal hi a piang hmasa berin a rinawm a, chuta ṭang chuan zawi zawiin Department dangah a kangkai ta a. Tunah chuan Directorate emaw, Sub-Division Office emaw chu sawi loh, Secretariat thlengin he aikal buaina hian a hawlh thleng ta. Sorkar hnathawk; enkawlna lehkhabua chuang ve thiang si lo, hnathawktu eng emaw zat kan ruai ta a, chu chuan kan inawpna khawvel hi a sawi nghing ta dur dur a nih tak ber hi.

Aikal hi ngaihhnathiam ta ila, contract hralh chhawn hi engtin nge kan ngaih ang? Aikal hi lo hrethiam ta ila, sorkar hmasa hun laia an tih ṭhin pakhat; Taxi (two wheeler or four wheeler) permit hralh chhawn tura inpek ṭhin hi engtin nge kan ngaih ve ang? Heng bak thil tam tak hi aikal hian a keng chhunzawmin a rinawm.