MIPUI RILRU

Mipui rilru hriat theihna rinhlelhawm lo pawl tak chu ‘Opinion Poll’ an tih, mipui ngaihdan a hringa hrana lak a, mi hrang hrangin vote an thlak theihna siam emaw, ṭawngkaa zawh emaw hi a ni a. Heng bakah hian titi lengvak leh mi tam takin an tana hlawkna a awm dawn vang emaw ni lem lova an ngaihdan, an sawi satliah mai hi a ni leh. Hemi denchhen hian Political Party te chuan, ‘Mipui duhdanin,’ an han ti hluai ṭhin a. Tam tak chu dik lo fe fe a awm a, ṭhenkhat chu thudikte pawh a ni ve fo.

Mi tam tak hian an ngaihdan hi an sawi chhuak ngam lo va. An ngaihdan chuan mi dang pawi a sawi pawh a ni chuang lo, an ngaihdan an sawi avangin khawi laiah emaw hlawkna emaw, tawrhna emaw a awm dawn pawh a ni lo, an ngaihdan hi an sawi ngam lo ve mai mai ringawt mai a ni. Tam tak chuan an vote thlakna lamte hi an sawi hreh em em a, chhungkaw thuruk puang tur ang maiin an vote thlakna lamte hi an zep ngar ngar a. An sawi chhuah avang khan thiam loh an chang dawn emaw, khawi laiah emaw an tan hekna tur a awm emaw pawh a ni lo. An inzêp ve satliah mai mai a, chu chu an nunphung a ni ve mai.

Kan sorkar kalta khan mi tam tak ngaihdan lo deuhvin thil eng eng emaw an ti a, an thiltih tam tak kha ngawihpui hlen atan chuan a uiawm viauin ka hria a, sorkar kalhmang pawh niin ka hre lo. Sorkar hi a fimkhur ṭhin a, a fimkhur tur pawh a ni. Mahse tuten emaw fimkhurna tel hauh lova thil an tih chuan thil a pawi ṭhin a, mipui tan tawrhna a thleng ṭhin. Chu tawrhna chu chawplehchilha thleng nghal emaw, lang nghal mai emaw a ni kher lo va, nikhaw reiah mipui tan a pawi ṭhin. Chutiang a nih avang chuan sorkarin thil a tih dawn chuan chhawng tam tak paltlang a ngai a, thil kawngkal lo leh thil àwm lo deuh te, nikhaw reia thil ṭha lo turte a awm loh nan, sorkar lehkha reng reng chuan mi hrang hrang chhawng eng emaw zat a paltlang a ṭul. Chu chu sorkar dan a ni. Kan sorkar kal ta khan thil ṭhenkhat kha a ti ringawt mai niin a lang a, thuneitu an nih avangin sorkar hnathawkte leh sorkar kalhmang hriaten, an ngaihdan an sawi hleih theih loh turin thil an ti mai a. Chutiang chuan an ti mai dawn tih hriain sorkar hnathawk pangngai chuan ngawih chuhin an en liam ta mai mai a. Keini ngaihah chuan an pal baw ta rem rum mai a ni.

Entir nan : Hnathawh tur an han ngaihtuah a, a hmutu leh a changtu tur an siam fel sauh sauh a, ‘Restricted Tender’ an han ti hmiah a, an duh duh an inpe ta zung zung mai a. Chu'ng zingah chuan Kamrula leh Zoramchhana te an lar fal hle a, chumi piahah pawh Consulting Firm an tih te chu an duh duh an pe ta zawih zawih a. Sorkar hnathawkin hlawh an lak mumal theih loh lai te, Health Care bill tân lai te, sorkar hnathawk (police leh a dang) te TA/DA an pek theih loh lai te khan, ‘Restricted Tender’ hmangin hna an inpe zawih zawih a. Hna thawh tur sorkarin a tlangzarhna pangngai, ‘Open Tender’ an tihte chu a bo hlauh a ni hrim mai a. Contractor pangngai zawng zawng an bo vek a, vawiin thlengin Contractor tih hming pawh hi a ri tlem ta.

Tichuan, chutiang ‘Restricted Tender’ hmang chuan hna lian pui puite thawh a ni a. Phullem lek phei chu ‘Restricted Tender’ hmang veka phah a ni a. Mizoram State te tak te, engti zawng pawha India ram state zinga a té pawl tak hian phullem hi kan ngah ta em em mai a. Tun hnuah hian kan phullem phah dan te, kan senso te, a thawktu tur kan ruat dante leh a enkawl zui dan tur kan duan te kha enfiah leh vek a, kan phullem phah kha kan tihdan kalhmang dik tak leh he phullem kan enkawl zui dan turte pawh a bul thûm, ‘concept note’ aṭangin chhui chhuah vek ni se a ṭha hlein a rinawm.

NABARD aṭanga kan loan lak hmanga kan sikul sakte pawh kha a awm dan dik tak chhui chhuah vek a, kan dinhmun chiah hriat a ṭha. Thil fel lo a lo awm a nih pawhin mawhphurtu inzawn chhuah ve hrim hrim a ngai.

A sap ṭawnga an sawi fo ṭhin, ‘fixation of responsibility’ (a mawhphurtu siam) hi inawpna felin a tum pakhat leh fel zawka kalna tur a ni a, eng thilah pawh a mawh phur ngam tur thuneitu hi khawvelin hruaitu pangngai anga a ngaihte an ni. Mi dang chunga roreltu, a tawpa an thiltih chunga mawh phur leh ngam si lote chu mi rintlak an ni thei lo. He mawhphurhna hi mihring tling leh tling lo enna ber a ni a, ram hruaitute phei chu an pawimawh avang leh an mawhphurhna a len tham avangin mawhphurhna hi, kawng engkim tih theih deuhthawah an inbel a ṭul a. Chuvangin kan rama thil thleng, ram hruaitute chauhvin an tih theih thilah chuan ram hruaitute pawhin mawh an phurh avangin an fimkhur ṭhin. Mawhphurtu awm lo ringawta thil tih hi a puitlin lohthlak a, chutiang a nih avang chuan dan pangngaia tlan ṭhin rel a chet sual a, mi tam takin nunnate an chân chuan rel khalhtu ni hauh lo, rel station-a hna thawktu pawh ni lo, a tlan chhuah dawna thu petu pawh ni hauh lo, Minister te chuan, "Ekhai, hetianga ka mawhphurhna hnuaia awm rel avanga mi tam takin nunna an chân chuan, a mawhphurtu ka nihna tihlan nan ka bàn a dik e," tiin bânna an theh lut ṭhin.

Tunlaiin aikal lak chungchang sawi a hlawh a. Aikal chungchang hi tih tak taka kan ngaihtuah dawn chuan aikal pawm zamtu Headmaster emaw, Department-a controlling officer te emaw hian, mawh an phur hmasa tur ni awm tak a ni. Tu thuin nge aikal hi a lo pawm ve ngawt? Concerned Minister emaw, an chunga miten emaw lo thawhtir tura ziaka an hrilhna lehkha an phawrh theih chuan, chutianga titu chuan a tuar tur a ni a. Chuti ni lova an awm hmun aṭanga, "Mi tihdan a nia," tia lo pawmzam ve ngawt hi a thiang lo. Sorkar hnaah chuan kan tih chin chinah mawhphurhna kan nei vek.

Mipui hian kan sorkar pawisa hmanna chungchanga a mawhphurtu hriat fiah kan duh a. Inthlahrunna tel lova dan lo anga sorkar pawisa hman rikngawt hi kan ngaithiam lo. Chuvangin kan sorkar hian kan pawisa luan ralna ni ngeia lang zingah pawh, a langsar zualte leh mawi lo zualte hi chu a nihna dik tak hriat fiah tum ngei se a ṭha ngawt mai. NABARD aṭanga kan pawisa puk hmanga sikul sak te kha enfiah vek ni se la, Skywalk leh Ropeway pawisa khatia inpek fai vek a, puitlin leh si loh te kha tu thiam loh tak nge tih enfiah se la, kan phullem phahte hi engtin tak nge kan inphahtir a, eng zat man nge tihte enfiah se la, kan Covid Expenditure te pawh kha en chiang se la, Reiek lama zun-in cheng nuai li mante kha a ni tak tak em tih hi hriat a chakawm a. Heng lo pawh hi hriat fiah a, a mawhphurtu hriat fel hi kan nghakhlel khawp mai.