PAHOSS KHA

Sorkar kal ta khan Aizawl khawpui a lirthei inhnawh chep lutuk tihziaawmna tur ni awm takin mimal ina motor dahna siam nan pawisa tam tak a seng a. Mahse chu pawisa pek chhuah aṭang chuan sorkar a lo lut leh tur engmah a awm lo. Mi harsa leh baihvai deuh, sorkarin in a saksak ang maiin chu'ng pawisa dawngtute chuan pawisa an dawng a, motor dahna tur chu anmahni inah chuan an siam a. Mi motor dahna man chu in neitute chuan an la char char mai a ni. Mimal ina motor dahna tur siam nana khatia rulh leh ngai lo, motor dah man pawh sorkara cheng khat mah pe lut si lova pawisa pek chhuah tak mai kha a mak a, sorkar kal tawh leh sorkar kalphung pangngaiah hetiang hi la hriat ngai loh a ni. Khatia mimal in sak nana pawisa pawngpaw pek ngawt mai kha thil thiang hauh lo tura ngaih a nih laiin kan sorkar kal ta khan a ti tlat mai a, khawvel hi a danglam chho viau a nih loh chuan kha thil kha chu kumkhuaa sawi tawh tur a ni hial awm mang e a tih theih.

PAHOSS kha a kalphung dik loh chu thu hran, traffic jam leh motor dahna chung thu a kan buaina ber chu Kulikawn leh Bawngkawn inkar vel ni lem lo, Aizawl veng thlafem han tih theih mai tur, Zemabawk Lungbial Veng-ah te motor za chuang dah theihna tur siamna pawisa a pe mauh mai a. Chu chauh ni lovin ITI veng lamah te a pe bawk a. A kalphung a dik lo kan tih bakah a tak taka an pawisa pekna hmun kha a ṭangkai lovin a lang leh a. Mimal in sakna tur sorkarin a duhsak zawng mite a pek ve liau liau angah ngaih loh a har hle a ni. Chutianga pawisa a pekte chu mi harsa leh puih ngai ngawih ngawih pawh ni lem lo, motor za chuang dah theihna tur in sa theite hnenah pek an ni a. Mi harsa leh baihvaite chhawmdawlna ni lawi si lo, rulh leh ngai lo leh dahkham engmah awm lova pek tawp an ni.

Tun hnuah khatianga motor dahna tura pawisa dawng kan hriat ṭhenkhat, (ka hriat sual loh chuan) motor 140 lai dah theihna tura sorkar aṭanga PAHOSS scheme pawisa latute khan, an in sak chu motor dah nan hmang lovin damdawi dawrah an hmang leh ta mai a. An pek chhuah chhan lo ang taka kha in kha miin a hman zui tak daih hian engtia tih zui tur nge tih thuah indelhkilhna thu fumfe a lo awm hauh lo va. Sorkar pawisa hman dan kalphung lo tak maia mimal hlawkna tur liau liauva khatia pawisa a seng kha a mak tawh em em laiin, an pek chhan ang ni miah lova mimalin in an sak kha an hmang leh ta mai han hmuh phei chuan, sorkar thil tih kha a dik lo thar lehte pawhin a lang.

Thu nei thei dinhmuna kan din laia fimkhur loh hi a pawi em em a, chutianga thu nei thei chu an dinhmun a san poh leh an thiltih theih a tam a, a pawi zual ṭhin. Hetianga thil pawi tak mai tih hi ram leh mipui tan a pawi em em a, kan nih tur ang kan nih loh phah nasa tih kan hriat a ṭul. ‘Thil kal tawh a ni a...’ tia thil kal tawh chungchang sawi sawi loh rikngawt hi thil finthlak vak ni lovin a lang.

Japanese-ho chuan indopui lai (1945) daih tawha ṭangrual sorkarin an ram chhunga atom bomb an thlak champha kha an la serh reng a, ‘Thil kal tawh a nia...’ an ti reng reng lo. America ram museum-ah chuan German-hovin Juda an thahte ruhro kha an la dah ṭha reng a, bati chhiin anmahni hriatrengna hun hmang duh tan an la vawng ṭha khiau va. Anni pawhin, ‘Thil kal tawh a nia,’ an ti lo. America rama an in chhawng sang thlawhna hmanga su chhia a, mihring tam tak thihna thlentu Osama bin Laden kha an um zui ngar ngar a. Tha thlah hauh lova kum sawm zet an um zui hnuah, a bihrukna hmunah dimna leh timna pakhat mah nei lovin an han kap hlum a. ‘Tun hma thil a nia, han tih vak kha kan duh lo a ni,’ an ti lo. German do laia Juda tam tak thah thua an mawhpuh deuh ber Eichmann-a te kha an um zui ngar ngar a, a tawpah America ramah an zu man a, putar awm mai mai anga lang kha hremna an pe ngat a ni.

Kan ramah hian thil mak leh awm lo pui pui, a hrechiang leh a hrethiam tana thinrim ngawih ngawihna tur a thleng ṭhin a. ‘Thil kal tawh sawi sawi hi a nuam lova...’ tiin thil dik lo lian tak tak hi a sawi lotu nih hram kan tum ṭhin a. Hemi hre reng hian mi huangtau leh pamhamte chuan engkim hi sawi fel a, ngawih fel theih emaw an ti tlat a. Tum lo chung chunga an tihpalh a ni lo va, a nghawng pawi dan tur pawh insawisiak ila, keini aia sawi thiam tur mi ṭhenkhat hian kan ram tan thil pawi tak tak an ti nual a ni. Kan sorkar enkawltuten hetianga thil an tih mai ngam nachhan leh, mipui min zah loh nachhan ber chu ngawih bo mai mai kan chin ṭhin vang a ni.

Thil ṭha duh vanga thil eng emaw tihpalh leh tihsual hi chu a awm, mahse chutiang ni miah lo, ‘Mipuiin an sawi rei peih lo,’ tih vanga thil pawi tih a, ngawih reng hi hnam changkang lo zia niin a lang. Mi mawl, keini ang pawhin a pawina tur leh sorkar sum a hek dan kan hmuh theih reng pawh zak hauh lova, ‘A hnu lamah an sawi an sawi duh tawh nang,’ tih rilru pu ni awm taka thil thleng ṭhin hi, ngawih bopui mai loh hi a hnam anga kan tihtur a ni.

Mizoram Chief Minister leh Assam Chief Minister inbiaknaa Abu Majumder-a lo tel ve ngawt, a hnua Assam sorkarin amah man tuma an bei zui tate kha tute political history-ah emaw hi chuan tel ve zel àwm a ni. Skywalk leh Ropeway sum, hnathawh hmaa pek chhuah vek a, hna chhunzawm loh tak daihte hi a mak chung chuang. Engti tihin nge hna thawk zo si lova a pawisa zawng zawng an lak vek a, thawk zo tawh ni awm taka an awm theih? NABBARD loan hmanga kan sikul sak khati em ema phuailuai leh pawisa zuzi tam kha engtin nge a awm theih? Kan sawi lan loh thil zahthlak tam tak hi he Mizoramah hian sorkar hnathawk te, ram hruaitu (politician) te, contractor te, party worker te hian an ti mai zel a. Kan ṭawngṭai nungchang te, kan inkhawm nungchangte leh, kan thusawinaa Pathian hming leh kan kohhran mi nihna kan lam nen hian kan awm dan hi a induh thei lo va, heng zawng zawng lo awm chhan hi kan sawi zui duh loh vang te, kan ngawih ṭhin vangte hi a ni pakhat ngei ang.

Chutiang thil tam tak chu a awm a, heng thil mak hi kan Youtuber te zingah a film ang deuhva siam thei awm se la, hmeh chhuah mai theih turin awm thei se a duhawm ngawt mai.