NEDP

Kan Party hrawn mek, Congress Party chuan ei leh bar zawnna kawng thar, mipuite tana chanchin ṭha em em mai tur, New Economic Development Policy (NEDP) an tih chu an zuar tan leh ta fuih fuih mai. Tute emaw Cam-ping-ah an han lut ve a, sermon vawihnihna velah an han piangthar mai zel ang deuh hian kan rilru hi a chak vut vut ngawt mai.

MNF sorkar laia Intodelhna Project atana Darlawn lam khaw pakhata an mau tiak dawn ka hmuh te kha chu nuih a za duh hle. Intodelhna Project a mau chin thlangtu pakhat khan a mau dawn min lo kawhhmuh a, mau tiak kutzungpui tiat vel, tawng chen aia sei hret tur, sawm vel hi a lo dawng a. Kha kha din chhuahpui tura kum khat chhunga kha Project atanga a thil dawn awmchhun kha a ni a. Thenzawl lamah sawn mau, hling ngah em em mai, hrui zam ang deuhva kur delh delh thei hi ka hmu nual bawk a, ‘Hei eng mau nge ni ngai?’ tiin ka’n zawt dek dek a, ‘Pu Zorama mau an tih kha a nia. Hei a buaipuiawm khawp mai. Heti hian hling nen a lo thang a, a thang mawh viau mai lehnghal a,’ tiin min chhang a. Kolasib lama kan u pakhatin, ‘Pu Zorama mau an tih chu hrui lam chi te pawh a ang. A thang lian thei si lova a hnawksak khawp mai,’ tiin min chhang a.

Kan Congress sorkar kut chhuak, Land Use Policy te pawh a NLUP hma atang tawh khan kan buaina hi chu a ngai reng niin ka hria a. A phun hun pelh tawh hnuah serthlum tiak, uai sel sul leh ro phoh phoh tawh phur bu ta suau suau te kan hmu a. Balhla chi atana changel bul lo ‘supply’ ta te kan hre bawk a. Bawngpui hnute nei awm lo hmelpu deuh deuh leh nei ta mang lo tak tak, vairam atanga cheng tam tak senga phurh chhuah te pawh kan hriat kha.

Mau hmun tha tak siam a, awlsam taka mau neih theih dan ngaihtuah hi sorkar tan policy tha tak a ni. Thlai chin dan tha zawk ngaihtuahna policy hi kan tih ngei tur a ni. Bawng vulh pawh kan tihtur a ni a, tha zawk leh hlawk zawka vulhdan tur pawh kan ngaihtuah ang.

MNF an ni emaw, Congress an ni emaw, a policy a zawng chuan an policy hi a sual lo. Mahse thil lian leh ropui tak mai, Mizoram kuthnathawktute zawng zawng huapa reilotea indin chhuahtir dan hriaa kan inhre tlat anga lang hi a manganthlak a. Thil lian leh ropui tak mai, awlsam taka tih theih emaw kan ti ni tlata lang hi a buaithlak a ni.

Land Use Policy a ni emaw, Mizoram Intodelhna Project a ni emaw, New Land Use Policy a ni emaw, engmah a danglam chuang lo. Kan Scheme emaw, Project emaw dik loh vang lam ai chuan a kalpui dan (implementation) dik loh vang zel a hlawhchham kan ni.

Kan hlawhchham chhan ni a ka hriat ve te chu:

1. A tihlawhtlingtu tur kan thlan dan a dik lo emaw, a tihlawhtling lo tur kan thlang hnem lutuk. Huan siam tur mihring kan thlannaa kan tehfung ṭhenkhat chu : (a) Kan Party mi a nia. (b) Kan chhungte an nia. (c) An harsa em a (thawk thei awm miah lo chhungkua pawh kan thlang thova). (d) Kan mi duhsakte an nia. Leitha lo hmunah thlai i chin na na na chuan thlai tha i beisei thei lovang.

2. Motor bawk motor bawk. Tu pa thirchher thiam emaw an sawi ang mai kan ni. A chher a chher a tuparawngah bawk a chhuah leh thin e an ti ang deuh hian kan ti kan ti a, motor lei nan hian kan hmang leh thin. Kum khata vawihnih vawithum zinna atan motor, cheng nuai tam tak man hi tul tlatin kan hre zel a. Kan motor hian kan policy leh kan intodelhna tur hi min ei zo tam ta ngat ngat hle mai. A ler lamah kan thlan lal, kan hruaituten motor an lawm hiam a, heta tang hian kan buaina chu a intan thui hlein ka hria. Scheme leh Project tihpuitlin nana motor thar kan lei zel chhung hi chuan beisei a bo. Motor chungchang hi thui tak sawi tur a awm. Mahse a tawi zawngin, motor lei belh ngai tlata kan hriat chhung hi chuan kan thlen chin hi a la nau deuh a ni.

3. Kan vil (monitor) hneh lova, kan khaikhawm (evaluate) fumfe tak tak lo bawk. A semdanin zir ta lo pui chu a hlawhtlinna tura vil thiam theih pawh a ni lova, kan vil fumfe lo bawk a. A chanve thlen hma vel atang hian a saisa nuai nuai mai a. Thalah te thlai phun tur kan inpe a. Pawisa mamawhna a liam vek hnuah leh a tihdan tur an sawi ang zawng zawng a liam fel vek hnuah te pawisa kan inpe a. Pawisa lah a tangkai lo thei ang berin kan inpe emaw tih hial tur te a ni rum rum.Thlai thi sa leh a lem te kan inpe thul. A nih hian a ni nuai nuai mai.

Motor thar pawh hi a khalh thiam lo tan chuan tangkaipui ngawt theih a ni lo. Chutiang deuh chuan a policy lam chu eng ang pawh ni se a tihdan leh a kalpui dan a dik loh chuan hlawhtlin ngaihna a awm lo.

Sorkara ka thawh khan kan pawisa dawn dan te, kan dawn loh dan te chu a ngai deuh reng a. Chu chuan Mizoram chhunga BDO bial 26 hi Officer pakhat zelin an enkawl a. Scheme ngai reng, pawisa kalhmang ngai reng si-ah khan Officer fel bial chuan hma an sawn zat zat a. Officer fel lo bial chu a buai zel a. Pawisa a awm tam poh leh Officer fel chuan hna a thawk tam a. A tlem poh leh buaina a tlem ting mai a. Officer fel lo bial chu a ngui hnup a. Pawisa nghak te hian an thu ngawih ngawih a. Pawisa a lo awm veleh hman zawh hrim hrim policy an apply a, dik mang hlei lovin an thehthang a. Chu chuan inrin tawn lohna te, inngaihsan loh tawnna te, initsikna ruk te a hring vek a. Pawisa pek tam pawh a hlauhawm ting mai. A then lahin an bial khaw hrang hrang mipuite chu ‘An thatchhia a, thil an tihpui theih loh,’ te an ti a. A ṭhen lahin, ‘An ngaihsak lo,’ an ti a. Mahse chutiang bialah chuan Officer fel han dah chiah ila mipui rilru chu a lo thova, an lo taima hle a, kan hna chu min ngaihsakpui mai. A enkawltu a ni pawimawh.

Central sorkar policy pawh ni se, State sorkar emaw, Party policy emaw pawh ni se a tha tlangpui. Mahse a tihdan a dik miau loh chuan eng policy mah hi a hlawhtling thei lo. NLUP pawh hi a la tur chu veng leh khaw hrang hrangah inhawrkhawm tham an awm tlangpui a. Mahni thenawm khawvenga hlawhtlinpui ta sawi tur hria erawhchu mihring kan vang viau mai.

Chuti a nih chuan New Economic Development Policy hi Lal Isua chanchintha te anga lawm hiam tur chu ni lovin ka hria.