FAINA

Tun laiin Save the Riparians hmalaknain Aizawl khawpui chhung leh a chhehvela luikawrte thenfai a ni a, hetianga thenfai hna thawktute hi an fakawm ngawt mai. Mipui pawhin kan ngaihlu tih a lanna chu Mizoram hmun hrang hrangah hetianga bawlhhlawh thenfai thu hi kan hre chhunzawm a nih hi. Hetianga che chhuak ve chiah lo, awmhmun aṭanga an hnathawh leh an thiltih ngaisangtu hi mi tam tak kan awm ngei ang tih hriat a ni.

Tun dinhmunah chuan Aizawla chengte aiin thingtlang khaw tam tak a chengte hi faina kawngah an ngaihsanawm zawk a. An khuaah han kal ila, an khawlai vel fai taka an lo vawn avangin an zahawm sawt a, kan chho en titih ta hial mai. Sikul lama faina chungchanga zirtirna dawng ṭha naupang tam tak, kan tu leh fate hi faina kawngah keini ai chuan an changkang fe zawk a, heng naupangte hi tlema an lo len deuh hunah phei chuan faina kawnga kan dinhmun hi tun aiin a ziaawm leh fe zawkin a rinawm. Nungcha humhalh kawngah leh faina kawngah kan ṭhangthar lo piang chhuak zel te hi, vawiina nu leh pa tam tak ai chuan an changkang zawk.

Thil reng reng hi a lo inzawm thui angreng khawp a. Fainate hi amah ngawt ngaihtuah hleih theih loh chin a awm. Tunhma, hnahthial hnah leh changel hnah vela kan nu leh paten chaw an fun lai kha chuan, vawiin angin polythene leh plastic lam chi hi a la tam lo va, an sulhnu khan kan ram leilung leh boruak leh lui tui te a tichhe thei lo. Tunah chuan hmawmsawm zawng zawng hi sarang, tawih mai mai thei lova tuam fel vek, ken mai awlsam tak a lo ni ta a. Kan awlsamna hi kan fimkhurpui zui leh thiam si loh chuan kan tan thil ṭha lo tak a ni ta. Theih ni se a thianfai pawlin an thenfai lai mek hian an bawlhhlawh thenna chunglama awm, kawra bawlhhlawh paih pha chin zawng zawngte hi kohkhawm a, thianfaitute hnathawhte hi theih ang anga entir a, tun hnuah fimkhur tura uluk taka hrilh a ṭha hlein a rinawm. Theih ni se, kawr tihbawlhhlawh lohna tur ‘campaign’ thlak zuite pawh a ngaihtuah theih. Kawr thenfai hnatlang awm lai ngei hian eng emaw chu tih theih ni se a duhawm ngawt mai.

Faina lama kawng thar zawh tur kan nih chuan hremna leh lawmman lam ngaihtuah tel a ngaiin a lang. Kawr tibawlhhlawhtu hriat chiante chu hremna awm thei ang ang inpek a ṭul ang. Mihring hi kan mak khawp a, hremnain min tlakbuak hma loh chuan thu ṭha ngaithla hlei thei lote pawh awm theih a ni. Faina kawnga ṭha taka kal tur hian hremna nge pawimawh, lawmman ka hrethiam mai lo, keini aia fingte leh thuneitute kutah heng thil hi chu dah ni ta se. Kan tum ber leh kan duh ber erawh chu faina kawnga mipui ṭhanharhtir a ni a. Chumi thlen tur chuan chawimawitlak chawimawi a, hrem ngai hrem hi khawvel hriatthiam zawng a ni. He hremna leh chawimawina lo hi chu hmanraw dang a vang viau. Tu mah hrem lo, tu mah chawimawi si lova kan tih dan inthlaktir tum chu thil harsa tak a ni.

Tun laiin Aizawl khawpui kawng dungah Electric hrui kalna tur ban phun thar mek a ni a. Heng phuntute hian an lei laihna vung hi kawng sirah rei angreng tak tak, chawlhkar khat leh a aia tamte an hnutchhiah a. Heng leivung te hian kan khawpui fai lo tawhsa hi a tibal lehzual. A enkawltu Department pawhin heng hi an ngaihven zui thei lo vem maw ni? A tir aṭangin a ban an phun fel a, a leivung hi an hmang ṭangkai tawh dawn lo a nih chuan paih fel ve nghal mai awm a ni. Hemi ngaihtuah thleng lova an tlawmngaihna emaw, anmahni mimal hawihhawmna avanga chingfel tura kan ngai a nih chuan a fuh chiah lo vang.

Contractor-in Electric ban a phun chungchang kan sawi a, mimal in sain kawngpui an tibawlhhlawhte hi tun ai hian khawtlang hruaitu leh AMC te, UD&PA te, Local Council te leh PWD thleng pawh hian ngai pawimawh ila a ṭha khawp mai. In satu hawihhawm tak tak an awm laiin ṭhenkhat hi chuan, an in sak chhung chuan kawngpui hi inthlahrung lem lovin an tihnawk a, leivung han phiah faite chu an rilruah a awm hauh lo va, an in sak chhung zawng chuan kawngpui tihbawlhhlawh theihna neiah an inngai ve mai a ni. Hengte hi hremna na vak lo leh inzirtirna tlem te nen han en zui ila chu, an tih tawh loh a rinawm. Enzuitu kan awm lo va, sorkar aṭanga thu chhuak (AMC?) engmah awm lovin chawlhkar hnih thum chu vaivut kan insem ral mai niin a lang.

A dan dik lova Septic Tank aṭanga bawlhhlawh luan chhuahtirtute hi kan hmachhawn thuai thuai a ngai. Anni (septic tank enkawl ṭha loho) hi chu thu áwm khauh deuh leh rorum deuh mai ni lovin, na deuh hleka kalpui an ngai ang.

Singapore lamah chuan bawlhhlawh hnutchhiah duhdah mai chu thil tih ngamawm lo tak a ni a. Mihring changkan tawhna hmunah pawh tibawlhhlawhtu nih chu zahthlak tak a ni a. Chumi piah lamah chuan dan khauh tak a awm chawk. Chutiang dinhmuna ding ve tur chuan keini chuan hremna kan chelek viau a ngai tih hi thil chiangsa a ni. Mihring changkanna hmunah chuan changkang deuh taka awm ve mai hi a harsa tehchiam lo, mahse kan la changkan miau loh avangin zilhhauna te, hremna te, rikrapna te a ngai ṭhin. Changkang si lo, changkang anga inenkawl tum ngawt hi beidawnna a ni ve thei. Changkang rih lo kan nih ang takin kan inenkawl dan pawh changkang taka tih tum ve ngawt aiin, kan hriatthiam theih tur zawnga rorum deuh pawha inenkawl a ngai. Kan hriatthiam ber pakhat chu hremna a ni.

Ram roreltu an ni emaw, khawtlanga roreltu an ni emaw, tu mah tilunghnur lova rorel tum hi chu a fuh vak lo. Mimal huat bik neih vanga hleih nei taka rorelnate kalpui a nih loh va, khawtlang leh mi dang tana ṭhatna tura dan siam kenkawh tumna kawngah, dawihzep tak leh tu mimal emaw tawn ngam loh avanga dan kenkawh ngam loh hi buaina bul a ni. Tu mah chawimawi lo, tu mah hrem lova rorelna kenkawh tum hi thil awm thei lo beiseina mai a ni e.