LEHKHA CHHIAR

“Lehkhabu awm lohna pindan chu pindan, tukverh nei lo ang a ni.”

“Lehkha chhiar hian mihring a tipuitling a, lehkha ziah hian a tifamkim.”

Lehkha chhiar hi a pawimawh a, a ropui tehlul nen lehkha chhiar hi thangthar zingah a tlahniam ta hlein a ngaih theih a. Hetih lai hian keimahni Mizo pum chhuak lehkhabu chhuah erawh a pung chho zel niin a lang thung.

Tunhma (1990 hma lam) kha chuan lehkhabu chhuah kha a tlem khawp a, kum khatah lehkhabu pangngai deuh chu pali panga lek a chhuah chang te a awm hial awm e. A chhuak chhun te kha chuan hlut a hlawh ṭhin a. Pu C.Rokhuman Israel chanchin a ziah te kha chu bu pan te te a ni a, a chhuah rual rual khan nikhatah copy tam tak an inchuh zo duak duak mai a. Chumi hma leh deuh chuan J.F. Laldailova kutchhuak, Thelma, Robin Hood, Indopui II-na, Thungaihnawm te leh a dang te kha Mizo mipui tan chaw tui tak a ni a. Lalsangliana Cowboy lehlin te kha thalai zawng zawngin a engemaw ber kha chu kan chhiar hial awm e.

Tunhnuah ziaktu thiam tak tak an lo chhuak ta zut zut a. Academy of Letters lamin lehkhabu tha an thlang a, Writers’ Association-in lehlin tha an thlang bawk a. A ziah lamah chuan hma kan sawn ve ta hle mai a. Kum khatah lehkhabu za chuang lai a chhuak ta thin bawk a. State Library lamin thingtlang Library lamah a sem darh hna an thawk reng bawk nen. A lehkhabu kalkawng lam chu tunhma ngaihtuah chuan a insial kaw thui ta hle mai. Vanneihtluanga thusawi copy te leh a Keimah leh Keimah pawh inhlawhna tham khawpa chhut tam a ni a, K.Chhawnṭhuama Thihna leh Kei te, Darrokima Thih Sak Pawh Ka Ngam te, Mafaa Chawlhna Tuikam te, Dr Hrekima Thuruk 90 te, C.H.Thangkhuma Hringnun Dictionary te, Er K.Lalsawmvela Engineer te Thian te, C.Lalnunchanga Pasaltha Te Ni Hnuhnung leh Ruamrai Thuruk te, Jimmy L.Chhangte Thamral Lo Mitthla te, J.Malsawma Vanglai te, James Dokhuma Chawngkhum Dan Tlang Huat Loh leh Sena Tlau ziah fiamthu bu te, R.Zamawia Zofate Zin Kawng te, Lalhruaitluanga Ralte Zoram Vartian leh lehkhabu dang tha deuh deuh pawh a chhuak ta chur chur mai a. Dan naranin Academy of Letters-in Book of the Year atana an thlan hi a tha tlangpui a. Mahse Book of the Year rau rau hi a inchen vek lo deuh chuan a lang. Kum khat chhuak atanga thlan a nih miau avangin Book of the Year atana tling awm tak tak pahnih pathum chhuah kum te a awm laiin kum thenkhatah chuan a chhuak zinga a tha bera ngaih kha thlan a tul ve thei tho bawk. Siamkima Zalenna Ram kha Mizo literature khawvela nghawng nei na ber pawl zinga chhiar tel tur niin ka hria. Thlakip chhuak lah kan nei tha ta hle mai. Lengzem, Sabereka Khuangkaih, Meichher, YMA Chanchinbu, Run Lum, Zonu, Thu leh Hla leh a dang thenkhat pawh hunbi fel tak neiin a chhuak a. Tunhma Meichher chauh hmuh tur awm lai te, YMA Chanchinbu deuh chauh awm lai te kha chu a hla ta hle mai.

Hetihlai hian thangthar zingah lehkhabu chhiar tlem leh chhiar mumal lova khawsa an pung ve hret hret zel em maw ni chu tihtur a ni. Technology a hmasawnna dawngsawng thiam lo, tangkaipui lem si lova phone khawih nasa, internet khawih nasa leh milem ho mai mai lawm tawk tan inawm tleina tur a tam tak vang a ni thei ang.

Lehkha chhiar hi a nawm a, a hlut avang hian engmah chhiar fumfe lova he khawvel han hman te hi chu vanduaina rapthlak tak niin a lang zawk a. Chutih laiin kan milian (an ni chek ang chu maw) tam tak intih theihna angreng chu, ‘Lehkha chhiarna hun hi kan nei ta lova....’ tih a ni ve mek. Kan ram hruaitu thenkhatin an hun an hmanralna hi chu an tih loh tur an tih vang mai mai a ni. An rel loh tur (Transfer & Posting, appointment leh an inrawlh lohna tur dang tam tak) a an inrawlh vang mai maiin inleng an nei a. An hriat ve uk loh subject-ah te Khuallianah an tang kual mai mai a. Khawvel mi ropui tam tak chuan an chhiar mai a ni lova, an la ziak thei zui nia. Kan ram hruaitute pawh hian lehkha chhiar hi nunphung (habit)-ah nei se kan ram hian hma a sawn lehzualin ka ring a. Min hual veltu hnaivai te te ringawt buaipui lovin, ngaihdan thar te, duhthusam thar te, mi ngaihdan te, mi suangtuahna te tawmpui ve thei turin lehkha chhiarna hun hi nei ve se aw! President ropui, John F.Kennedy khan a vawikhat chhiarah tlar li a melh kawp thei e an ti a. Kan ram hruaitu tam tak hi chu lehkha chhiar pawh ngai ve tawh lova inngai thei hial an awm ang tih a hlauhawm rum rum mai.

Lehkha chhiar tur hi a tam ve ta hle mai a, a peih tan chuan bengvarna leh hriatna khawp hi YMA Library te, thenawmte atang leh midang atang pawhin chhiar tur a awm tlangpui hial tawhin a rinawm a. Hmun thenkhat, thingtlang pilril leh Library nei ve lo khua te erawh an la vanduai deuh niin a lang.

A thutak pai lo zawk, mobile phone leh Whatsapp te hian kan hun leh tha te a luah tam ta hle mai. Ṭhenkhat phei chuan mahni leh mahni thla inlak te hi lungkham berah kan neih ta ni awm tak a nia. Rin aiin heng atana kan hun khawhral hi a lo tam sam a, kan ngaihtuahna a lo luah tam ta bawk a. Kum khat ral hnua hriatreng atana ṭangkaina nei lo thu hnaivai leh thlalak eng eng emaw atan kan hun kan khawhral tam ta khawp mai.

Lehkha chhiar mi chu rin aiin an hriatna a lo bulfuk zawk khiah duh hle a. Chu chauh ni lovin suangtuahna leh thil ngaihdan an thiam duh a. Ṭhian atana lehkhabu hmangtute chu an ngaihtuahna a hriselin an nun a nghet zawkin a lang. Puitlinna kawng kan zawh nan lehkhabu
ṭha tam tak kan chhiar a tul a, kan lehkhabu chhiar tanpui nan Internet te kan mamawh a, mahse tam tak chuan a internet chauh hi emaw hriatna chu kan ti ni tain a lang.

Lehkhabu chu motor-ah pawh i chhiar thei a, thingbuk hlim hnuaiah pawh i chhiar thei a, mahni inchhungah hlei hlei i la chhiar thei lehzual a. Power supply a awm loh reng pawhin chhunah chuan i la chhiar thei tho bawk a. Ṭhian atana lehkhabu hmang te tan chuan buaina tur a tlem bik. Khawpui nula tlangval, lehkhabu chhiar ngai lo ai chuan thingtlanga cheng nula tlangval, lehkhabu tam tak chhiar chu hnathawh kawngah te, nunphungah te an rintlak zawk hlein kei chuan ka ngai.