Guest writer
PL Liandinga
KALPHUNG THAR
Vairengte check-gate-ah thil thar kan hmu a. Health Care bill-ah thu thar a awm a, sorkar hnathawk hlawh lak hun thuah thil a danglam niin a lang a, kha leh chena thil tih theih hauh loh nia lang; thlai thar leina tur dah a ni a, MNF pachalin Open Tender hmangin ZPM sorkar hnuaiah hna lian tham tak tak an hmu a, phullem phah chhunzawm a ni lo va, PAHOSS a tawp a, SEDP a tawp bawk. Mipui mimir tan thil thar teh vuk lang mai lo mah se, eng eng emaw chu kan hmu thar. Aikal chungchangah thawm thar ngaihnawm tak a awm a. Aikal thawnthu hi nakinah kan dinhmun a ṭhat chhoh zel chuan kan tu leh faten mak tiin an la sawi ang a, aikal awm a ṭhat thu sawitute hi an la ngawi reng ta ve ang. He thil mak leh rapthlak, miin sorkar hna a hmuh tawh vaih chuan a duh leh a thawk ang a, a duh loh leh a aia thawktu tur ama duhdanin a la ang a... He Aikal thawnthu hi a mak a, a zahthlak a, a rapthlak. Chutih lai chuan pa fing awm fu fu, aikal ṭulna la sawi zut zut ngam hi kan la awm ve mek. Aikal ṭhat ve theih dan sawitute sorkar hna hriat dan hi a la zahthlak ang. Kan kalkawng siam dan phungte pawh a danglam deuh dawn ni awm takin a lang. Engtin tak nge kan kal zel ang tih erawh kan hre pha lo. Kan sorkar chuan pawisa tam tur thute sawi lovin, eirukna an do tur thu kan Chief Minister chuan Officer lian rual, Joint Director level chin hmaah a sawi ta piap piap mai a. A lo ngaisang lotu emaw, a ring lotute emaw an awm chuan, engtin tak nge an inenkawl zui kan hmu ang chu. Chief Minister-in pawisa awmna Department lian a enkawl lo va — eng emaw tak chu a danglam a ni. Buhfai chungchangah thu thar a awm a, khawi khawiah emaw thil thar a rawn lang chho chhunzawm zel dawn ni awm takin a lang.
A hma zawnga thil thleng thei hauh lo anga kan ngaih ṭhin, sorkar kalphung chu khawi laiah emaw chuan a danglam ngei ni chuan a lang a. Mahse a vai tak meuh chuan a danglam lo ni tur a ni, ‘Open Tender Lem’ tihte a rawn inlar thar a. Danglam tura kan beisei danglam mai lote pawh a awm ngei ang tih a hriat. Heng hi chu khawvel dan a ni. Eng thilah pawh zaa za ṭhak ṭhak hi chu a harsa fo ṭhin a, kan beisei kalphung thar pawh hian he khawvel dan ding lai hi a pumpelh vek seng bik lote pawh ni tur a ni.
Mahse, thil lawmawm tak pakhat chu mipuite thikthu a chhe ta kan ti dawn nge, mipui kan harhvang ta kan ti dawn? Hemi ngawt pawh hi a lawmawm ve hranpa. Tun hma zawng kha chuan heti em em hian kan harhvang pawhin a lang lo va, tunah chuan kan phun leh nawi hian awmzia a nei theiin kan ring ni chek tur a ni. Mizo hian duapna tak kan nei ṭhinin a lang a, sual dona kawngah leh thil dik lovin kan sumhmun a rawn thlen chiah a, kan che muang leh kan tuar ral mai mai ṭhin kha tunah chuan a ziaawm dawn a ni awm mang e a tih theih. Hei hi thil lawmawm tak a ni. Sorkar, mipui enkawltu tur, mipui sum enkawltu ni nghal bawkte chunga kan dawhthei lutuk khan mang a tiang fo ṭhin a. Tun aṭang chuan mipuite hi thil dik lo a awm chuan ri nghal hraih thei ila, a duhawm lehzual ngawt mai.
Kalphung thar hrim hrim hi mahni awm dan pangngaia lungawi tawk lo tan chuan a beiseiawm ve a. Mahni awm dan pangngai ṭha ti lo ngawih ngawih tan chuan kalphung thar hi thlakhlelhawm tak a ni. Mihring nih phungah kan awm dan pangngaia lungawi tlat tan chuan, danglam a ṭulna a awm chiah lo. Chumi lehlam chiahah chuan mahni awm dan pangngaia lungawi thei lo tan chuan, kalphung thar dang chu thlakhlelhawm tak a ni.
Kalphung thar chuan kan kalkawng siam danah lungawina thar min thlen dawn em? Kalphung thar chuan kan kut hnathawktute tan eng hamṭhatna nge a pek dawn? Kalphung thar chuan kan pawisa riral ṭhin nia kan hriat hi a titlem thei dawn em? Kalphung tharah chuan vaibelchhe thawnthu sawi lovin rinawmna thu kan sawi thei dawn em? Kalphung thar chuan a khawi lai hi nge a rawn tihdanglam ang a, a khawilai hi nge a rawn chawm len dawn? Hengte hi ṭawngkain ring takin sawi lo mah ila, kan thinlungah beiseina meisi a rawn chhem vâm em?
Kalphung thar han tih hian Phungpuinu sekibuhchhuak ang maiin kan bengah a ri a mawi a, beiseina a rawn keng tel nghal a ni. Kawr inhak thleng ang maiin engkim mai hi inthlak thleng fel nalh tura kan beisei chuan, kan beisei sang lutuk a ni ve thei a. Mahse ‘Thil hi vawi khatah a fel nghal vek thei lo,’ tih thute hi kan changchawi len luattuk chuan, kan tum ram thleng lovin kan zuzi der thei. Ṭawngkam thiamna hmanga thil sawi fel theih hi a ṭhain a lawmawm hle thei. Mahse, ṭawngkam thiamna hmanga engkim sawi fel tum hi a manganthlak ngawt a ni. Kalphung tharah chuan ṭawngkam renchem deuhte pawh hi tel ta se la, tiin a ngaihtuah theih rum rum. Kan hriat duh kan hriat chian theih nana fel tak leh thiam taka miin thil min hrilh hi chu a lawmawm. Mahse a dik emaw dik lo emaw, ṭawngkam thiamna hmanga insawi fel theih tum tlat hi a manganthlak. A chinfelna lam aia a insawi felna ṭawngkam tuipui te hi thil awm thei ni tak maw? Kan ngaihtuah ngai lo mai mai a, ṭawngkam thiam leh thil sawi mak thiam hi hnam changkang tak tihdan pawh niin a lang lo. ‘Sawi fel theih...’ tih mai pawh hi a him lo deuh hialin a lang. Thil nih dan dik tak, hriatthiam theih tura sawi thiamte hi a hlu em em a, mahse thil dik lo pawh ṭawngkam thiamna hmanga sawi mar theia kan inngai ṭhin nia lang hi chuan, Zofate min tibuai ngang mai. Kalphung tharah chuan sawi fel tum lovin nih felte leh inhrilhfiahte uar ta zawk ila, a duhawm khawpin a rinawm.
Thil mak angreng tak nia ka hriat ve chu, kan kuhva kudam a la ding reng mai hi a ni. A enga mah hmaa phal loh thil dahna tur kudam a’n ding luah mai hi kei chu mak ka ti. ‘Attempt to murder’ (Tualthah tum) hi danin a phal loh chuan, ‘Attempt to kuhva phurh’ hi engtin nge ni ve dawn? Kan sorkarin smuggling thil reng reng a tihtawp a tum rual khan, kuhva kudam atana sak hmun hrang hranga mite hi kan sorkar thupeka ṭhiah nghal vek awm tak a ni a. Vawiin thlenga a la ding luah mai hian kuhva kudam din hi sorkarin a phal a, kuhva chingtuten an phal tihna a ni. Dan ang emaw, dan lo ang emawa heng kuhva kudamte hi tihboral vat hi kan tihtur ni awm tak a ni.
Kan sorkar chuan eirukna do turin kawng hrang hrangin hma an lak dawn thu a puang ta a. Mahse kan thil chin tam tak chu kan lo ching rei tawh lutuk a, a khaptu nih pawh a inthlahrunawm rum rum. Police Officer ṭhenkhat hi chu dan lova an mihring chhawr laksak dawn ila, inthlahrung taka tih a ngai hialin a lang. Chutiang bawkin an motor kawlte pawh, laksak dawn chuan a inthlahrunawm zawk mah tawh ang. Mahse, heng zawng zawng hi ‘Kalphung Thar’ hnuaiah chuan tih mai tur ni awm tak a ni.
Eng pawh ni se, Kalphung Thar chu kan hmelhriat chho beuh beuh dawn a, engti angin nge kan hmuh chu a lang chho zel ang.