IN SAK CHUNGCHANG

Engineer emaw, architect emaw ni ve si lo, thiamna tak tak nei ve bawk si lovah chuan in sak chungchang hi a vei pawl leh a sawi tam pawl tak ka niin ka hria.

Mi tam takin in leh lo kan din dawnin uluk deuh hleka ngaihtuah kan peih lo phawt a, ‘Pawisa nei ve ila chu kan ti ve thei ang chu,’ kan ti mai a. Kan tih ṭhat tawk lohna zawng zawng chu kan pawisa neih loh vangah kan puh fai vek a. Kan In sak ṭhat loh tam tak hi kan pawisa neih loh vang nge kan rel fel thiam loh vang tih hi ngaihtuah tham tak a awmin kei chuan ka hria.

Mi in sa hi ka en ka en a, ṭhenkhat chuan a tir aṭangin balu dahna te ngaihtuah tha duh lovin kawng kamah kan bun hnawk a, tam tak a riral leh a. Rawra te a dahna tur kan ngaihtuah ṭha lova, tam tak a riral ṭhin. A tira a dahna siamna tha te, thingphek han dawhna te leh lung han remna te kha kan ui a nih loh vek pawhin a awlsam apiang kha kan zawm mai a. A dahna ṭhat loh avanga riral kha cheng tam tak man a ni. Balu hi Aizawlah chuan tin khat cheng 40 te’n kan lei a, kan phurhtir pawhin chutiang deuhthaw chuan a lo thleng a. Balu tin sawm tihriral hi a harsa lo angreng khawp mai. Rawra hi tin khat cheng 30 vel man a ni hial a. A dahna ngaihtuah ṭha thei lo khawpa pawisa neih lohsan theih chi pawh niin a lang lo.

Tunlai in sa tam tak hi chuan pawisa kan nei ta viau mai a. A nei zualho tihdan ang ang te hi kan entawn zung zung mai niin ka hria. Kan rod han ram te hian thir hi kan ren lo ta hle mai a, vai mistiri-in an rawlh ang ang hi kan ring hmiah hmiah mai a. Kha vai mistiri khan Architect leh Engineer te duan sa, sorkar In te an lo sa a, sorkarah te chuan inrenchemna lam awm lovin a nghet tur leh a tha thei ang ber kha an ruahman dan a ni mai a. A lai laklawhah hna pawh lo chhe viau se a chelh ding zo deuhthaw tur thir ruahman mai kha mithiam nihna a ni. Mahse mimal chuan kan in kha eng anga sak nge kan tum a, load engnge a lak dawn tih ngaihtuah chung leh kan pawisa neih tawk ngaihtuaha kan sak a ngai. A neinung te’n ‘An duhdan’ te, ‘A tha thei ang ber’ te an ngaihtuah laiin keini chuan sak zawh a, luah ve hram dan te kan ngaihtuah a. Sa zova, luah ve thei a, him bawk si tur chuan ngaihtuahna sen a ngai. Pawisa nei lo inti hle chung siin mi tihdan ni a kan hriat ang angin kan ti leh mai mai a. Mi tam tak in sa hi chu ka lo khawngaih ve lehchhawng thin. Nei lo an intih ang hu aia tul lova pawisa senna tam tak ka hmu a. A tul tur lai an ngaihsak leh chiah lo niin ka hre bawk.

Tun hnuah chuan mimal in sa tam takin ‘Garage’ tur kan ngaihtuah tel ta a, a lawmawm hle. Mahse a la tawk chiah lo deuh. Garage kan neih ngawr ngawr hian inlengte tan motor dahna tur a awm leh tlat lo. Chu chauh ni lovin chhiat-ṭhat nikhuaah a hrehawm. Tun kum 50 lo kal leh tur chhung hi chuan kan khawtlang nun hi a inletling maiin a rinawm lova. Chuvangin Mizote hian inleng te kan mamawh a, kan In hlutna pawh mi engzah nge lo lawi lut tihah hian a la innghat thui hle. Chuvangin kan In hi kan tihropui dawn emaw, kan tihnawm dawn emaw, kan tihngaihawm dawn emaw chuan kawtkai zau hi kan mamawh a. U.T rilru, theih ang tawka ṭhenawmte ram leh vantlang ram luah hram hram ang kha kan paih a ngai hle. Kan nu leh pa te tam tak hi chuan U.T rilru kha an la pu tlat a, engti maha kawngpui zauh belh lova, kawngpui awmsa aṭanga kan in lawi luhna rahbi hmasa ber rap tawka in sak kha an rilruah a thi thei meuh lo. Tam takin thlang ve angreng takah ban an han phun a, an ti an ti a, sak chhungin duhamna te a lo piang chawp a, ban pui chhakah ban te te kan han phun chawp leh a, a tawpah chuan vantlang kawng tlema tizim hretin kailawn rahbi kan tuk duh phian.

Kawngpui chhak leh thlanga awm te’n kawngpui chunglama bathlar an thlawh chhuahtir thui telh telh hi finna anga lang, mahse ngaihsan hleih theih loh finna niin ka hria. A tawpah chuan in chung ber dithlifarfem chu vantlang kawngpuiah te a far a, ruahtui a rawn far thla ta chiah lo a nih pawhin van boruak, mipui intawm tur a nek chep a. Chu chauh ni lovin lirnghin thu-hlaah thenawmte tan thlamuan lohna a siam tam bik. Awih pangah in i sa a, a sang telh telh a, a arh chhoh telh telh chuan hnuai lam aṭanga sawi chetu a awm tikah chuan a hlauhawm bik tih te chu eng ‘Seismotology’ mah zir lo pawhin a hriat theih. Mahse kan ching hrep a. Ti ve lo tura ka ngaih (tam tak (a) Thil chinchang hre rual awm taka lang, zir sang, hawiher zahawm si, nihna sang bawk si (b) Chhungkaw member tam si lo, fate pawh ngah si lo, pindan an indaih lovang e tih tur ni hauh si lo chhungkua (c) He lei ramah hian duham ve lo awm deuhva ka ngaih, tawngtai tlaivar mai thei, vanram lam nena inhnimhnaihna anga lang reng reng chu ngai pawimawh bera lang, chumi bak khawvel thil chu ngaina lo vek anga inlantir tum (d) Kum upa tawh, he khawvel mihring kum chhiar dana rei daih tawh lo tur, an fate’n engah lek mah an thahnemngaihna an phurpui ve si loh) thenkhat te hian an ti ve tho mai a. Duhamna inlar nge hriat lohna inlar ka hrethiam lova. Finna ril tak chu a ni lo. Engineer te chuan kalkhang (beam) thlawk chhuak hi concrete pawh ni se fit 4 aia sei lo tur an ti. Hlauhawm pumpelh theih thilah duhamna aiin himna ngaihtuah hmasak ni se a tha hlein ka hria.

Fur a lo thlen apiangin lungrem chim kan tuar ziah a. In sak laia inrenchemna thu sawipui theih hauh loh thenkhat hi a tawp lama tuihawk luankawr siamna pawh nei lova inngai kan awm nual mai. Parda te, TV te, handset te kan leisan kan leisan a. Ṭhenkhat phei chuan kan fapa chuanna tur Bike te kan han lei a. Motor lei ta hial te pawh kan awm ang. Chutih chhung chuan kan inchung tui chu furah kawmthlang lamah a vakvai a, kan tuichhia chu enkawltu awm lovin a luang kawi a. Kan lei min tam ber hi chu ruahtui leh kan tui chhiain a siam a ni a. A pawi ngawt mai. Awih pangah kan cheng a, kan tui kan chhuah fimkhur loh emaw, kawmchhak lama awmin tui an chhuah fimkhur loh emaw chuan vanduaina nen kan inhne reng a, a pumpelhna tha ber chu inchung tui leh kan tuichhe kalna ngaihtuah that a nih laiin chung atan chuan pawisa kan nei lo leh tlat ṭhin.

Kan hriatthiam dan tur zawnga sawi dawn chuan, tui kalna kan ngaihtuah that duh loh chuan pawisa tlemte senga thil siamthat mai theih kha a let tam tak senga kan siam leh a ngaih bakah mualphona te, manganna te kan tawrh phah a, chhiatna nasa zawk a la thleng thei cheu tih hriat a hun ta hle. Keimah ngei pawh hi hetiang lakah ka fihlim bik lo. Kan kawmthlang lamah pawisa sen tam hlau takin ka pisa bang leh ka zing tho hlimin mistiri pawh ruai lovin thahnemngai em emin lung ka rem e ka ti a. Ka thiam dan danin ka bei a, ka lo la tih ngai loh thil a nih avangin ka tihdan te a lo dik lova. A hnuah a’n chim leh ta chiah a, pawisa tam tak sen a ngaih phah a. Kan kawmthlang naupang a delh hlum lo kha vawiin thlengin vannei ka la inti. Uikawm hun lova ka uikawm kha kan tuar a ni.

Mihringin he khawvelah hian tui leh chaw tih lohvah chuan himna a mamawh ber a. Himna aia duhzawng pawnlang te te kan ngaih pawimawh chhung hi chuan kan inngaihtuah deuh chu a ngaiin a lang. Khawvelin Environmentalist te a ngaih pawimawh em em nachhan chu kan khawvel him leh him loh ngaihtuahtu pawl an nih tlat vang a ni. Mi fate’n kum 50 lo kal leh tura khawvel pumpui sik leh sa an vei a, khawvel him leh him loh tur an vei lai hian keini chuan tun fur ruahtui tlaka kan himna tur hi kan in sak hlim aṭang khan kan ngaihtuah hauh lo niin a lang.

Nei lo chung chungin in ka lo sa ve tawh a. Inrenchem dan tur hi nasa takin ka ngaihtuah thin tawh a, chuvang chuan in sa lehzel tur te tan inrenchemna kawng hi vawiin thlengin ka la ngaihtuah. Tam tak chuan loan te kan la a, kan en ran ran a, ‘A daih thei mai ang,’ kan ti mai a. Kan in luahlai chu Concrete ngei kan duh avangin kan thiat pawp a, kan sa mai a. Zo mumal lovin iron rod ther hiang huangin kum sawmhnih te kan hlamchhiah leh a. Chu ai chuan kan pawisa neih (kan loan lak emaw, in sak nana kan hmachhuan emaw) chanve chuan kan In luahlai hi repair ila, a engkim mai uluk ila kan hlawk zawkin ka ring thin. Mahse chu chu a remchang vek lo thei. Chutah pawh tam tak chuan kutdawh duhthusam chin tawk nei lo ang maiin, ‘Kan tu leh fate tan,’ tiin tlin bak leh phak bakin kan rel a. Heng hi hmangaihna nge mahni indah tuma chapona ka hrethiam chiah lo.

In sak hi thil har leh ropui tak mai a nih laiin ngun taka ngaihtuah a ngai.