Guest writer
PL Liandinga
Zalen huang: PU LALDUHOMA CHUNGCHANG
Pu Lalduhoma chungchang leh thil awm zel dan tur hi min zawt an awm ve leh zauh thin a. Hria inti vak lo chungin kei ang bawka a dan leh hrai lam hre ve lem lo, mahse ngaihven ve si te lo hriatah ka ngaihdan, mi sawi leh mi thuziak atanga ka fawmkhawm te ka’n ziak ang e.
Pu Duhoma hi an ban ka ring: Anti-Defection Law hi an sawi hmangin politician, thlan tlin tak ten anmahni thlangtute phatsan a, an tlin tawh hnuah anmahni thlangtu laka rinawmna tlansan a Party dang an nawm an mak a an zawmsan mai mai tur venna ni berin ka lo hria a. Chu dan atanga han thlir a, thil awm tawhdan (1987 a MNF sorkar) te han en chuan Pu Lalduhoma bantir tum hi tuna bantir tumtu MNF Party tan lek phei chuan thil tih ngeih loh a ni. A chhan pawh tuna Pu Lalduhoma awmdan (Party registration la fel hman loh vang chauh a Independent hming pu lo thei lova in-candidate a, tlin tawh hnua an Campaign laia an Party hming chhal vuan chhunzawm) ang chiah chiah a lo awm tawh an nih avang mai ni lo, sorkarna hial lo chang tawh an ni. Chuti chung chung chuan MLA (zahawm tak) sawmpahnih ngawtin bantir turin Speaker an ngen ta a ni a. MLA pakhat ngenna pawh a zahawm tawh tehlul nen MLA sawmpahnih ngenna phei chu chhiarkawp dan chuan MLA pakhat ngenna let sawmpahnihin a zahawm tur angah a ngaih theih ang. Mi tupawhin thil tih awm loh tak a tih tlat tawh hi chuan a tihngaihna a awm lo letling fo thin. Kan thenawmpa hian a sawi fo thin a, Khasiho chuan mitthi ruang pawh hi kalkawngah lo letin kân thauh thauh mah se thuhretu a tan an duh loh avangin, ‘Ka hmu miah lo,’ an ti tlat mai zel e a ti a. Miin, ‘Ka hmu lo,’ a tih tlat chuan hmuh loh theih loh anga ngaih eng ang pawh ni se a tih leh ngaihna chu a vang phian ang. Thil hi a tawpkhawkah chuan a âwm ang lo apiang hi a tihngaihna awm lo a ni duh. Chuvangin han ngaihtuah vang vang hian mi pangngai tih atana mawi lo tak pawh MLA (zahawm tak) ten a huhova an tih duh tawh chuan bantir ngei ngei hi Speaker tihtur a ni.
Speaker chu lal tak a ni : MLA sawmpahnih te thu thehluh hi Speaker-in engti zawng pawha a pawm tlat emaw, a pawm loh tlat emaw chuan Speaker thu chu thu tling a ni phawt. Dan (Law Court)-ah eng anga thu tling lo tur pawh ni se Speaker-in, ‘Ka pawm e,’ a tih mauh chuan pawm a ni rih phawt mai. House-ah, ‘Cheng nuai thum sem tur thu kha inthlan hmain an sawi reng reng lo,’ a tih tlat chuan, ‘NLUP dawng tawh zawng zawng te pawhin in dawng vek ang,’ tih lanna video te kha han entir sateh pawh ni se, ‘An sawi lo,’ a tih tawh chuan House chhungah chuan chu thu chu a lal ber mai ang. Zoram mipui zawng zawngin, ‘Khang te chu kan hre ve vek a, a video pawh hei kan kawl ve alawm. A sawina hmun kha chumi khami chu a ni a, a hun pawh chuti khati,’ pawh ti ila Speaker-in, ‘An sawi lo ka tih chuan an sawi lo a ni mai,’ a ti kawh tlat thei. Kan tih theih awmchhun chu kumkhuaa chu Speaker chu rin tawh loh a ni mai. A nih loh leh High Court-ah te, Supreme Court-ah te kal a, thiam chan tum a ni mai. Chutiang thleng thleng a kan khin thlak fel vek hma loh chuan Speaker thu chu thutawp a ni rih phawt.
A thu hi : MNF MLA te hian an tanna hi thlak thut se, “Hei, Pu Lalduhoma hian hmun hrang hrangah hian, ‘Kei chu Independent MLA ka ni a, keima mimal chakna avanga tling ka ni. ZPM hian min thlang tling lova, anni hian ka tlinnaah hian engmah tha thawh an nei lo, chuvangin ZPM anga ka awm hi a tul kher lo,’ tiin a sawi a, chuvangin ZPM hi a phatsan a ni. MLA ni tlak a ni lo,” ti ta thut mai se mipui hi an lamah kan tang dualin a rinawm. ZPM lo tuipui vetu tam takin, ‘Keimahni vang ngeia tling a ni a. Hetianga titu Lalduhoma hi chu a demawm a ni,’ ti ta sela Zoram mipui hian dik ti takin ban kan phar suauin a rinawm. Mahse chuti ta lo chuan an hekna thu hi, ‘Hei Pu Lalduhoma hian ZPM hi a zawm ta tak tak a, a hma khan Independent a inti si a, a ZPM leh ta si a, amah thlangtute a phatsan a nih hi,’ tih ang a ni a. He kan MLA (zahawm tak) te thu hi hriatthiam a harsa a ni. Mi zingah hian, ‘Pu Zoramthanga hian MNF lam a awn riau mai,’ tih thu te hi thutak fein sawi ta ila ka zahawmna a belhchhah ang em? Fiamthu thiam lo tawpkhawk chan te pawh kan chang mai ang. Pu Zoramthanga chu chuti a nih lai chuan Pu Lalduhoma a ZPM vanga paihthlak tum hi a mak ti peih tan chuan nilenga maktih tham a awm a, zan lamah pawh bang chhak melh a lungthu tlawh a, ‘A va mak e,’ tih ngat ngat tham a awm.
Min puh ve thei : Mi tam takin an hriatthiam loh lai leh an bangbona lai chu a thu hi a dik mawlmang em a ni. Pu Lalduhoma hi ZPM pian hnu atang khan ZPM a ni a. ‘ZPM Chief Ministerial Candidate’ an tih kha amah hi a ni. Chu Pu Lalduhoma ngei mai chu tunhnuah, ‘A ZPM em mai,’ han tih thar tlat mai hi a dik lutuk a hriatthiam a har zawk. Heti a nih chuan, ‘Pu Zoramthanga hi kawng chhawng siam tum angin he pa hian a puh a, a ban te pawh a phek zawnga phun tum angin a lo sawi,’ tih thu avangin Police te hian min la man thei mai tak tak ang. A hektu lam an zahawm miau chuan, ‘Motor Parking problem awm lohna khawpui awm chhun siam tumah Pu Zorama a puh tel,’ te min ti ang a. ‘Traffic Jam awm lohna Aizawl te pawh sawi angin Pu Zorama a puh,’ te pawh min ti ang tih a hlauhawm ta. A ZPM avanga Pu Lalduhoma hi paihthlak kan tum ngam tawh chuan, ‘He pa hian Pu Zoramthanga hi mau tuipui angin a puh,’ tih ‘case’ pawhin he Mizoram rorelna hian thiamloh min chantir ngam ang.
Mi zahawm khawngaihthlak: Kan khawngaih phak an ni lo. Mahse mahni chhia leh tha hriatna hmang thei lova mihring awm te hi mi khawngaihthlak an ni mai si. Pu Englova, tunhma zawnga mi nungchang felfai, thil tha duh ve ni a kan lo hriat, huaisenna kawngah pawh mi vantlang aia derdep hauh lo, a mize ngaihnatawm tak avanga MLA atana thlan tlin te pawhin hetiang thil hi an lo ti ta a. Kumkhuain he ser hi an han kai dawn ta mai chu a ni a. Cheng nuai sawm man car, a thlawna an dawn chhunga zahawm taka an thu hi kei tehlul hian inthlahrung chung chungin ka khawngaih. Hekna an thehluh hmaa an zahawmna ang kha an damchhungin an nei let leh ang em? Hekna kha, ‘Kei chuan ka thehlut lovang a, in duh angin min ti mai rawh u,’ lo ti hlauh se chu anmahni mimal zahawmna an vawng mai ni lovin mi zahawm an ni tih an finfiah ang. Sawi thui lovang, heng thil hi Integrity Question a ni. A khawngaihtu hi eng tiat mah kan ni si lo.
Paruk dang hi engtinnge?: ZPM Party la register fel loh avanga Independent anga Election a in-candidate, ZPM MLA kan tih dang paruk te hi engtinnge an awm dawn? Kan MLA zahawm tak tak te hian an hek ve si lo a nih chuan kan thiltih leh kan awmdan avang ni lovin, hektu kan neih leh neih loh hi kan chunga rorelna lekna fung tur chu a ni tihna a ni. Thanga, Liana, Thuama leh Kunga ten kawr sen an ha vek a, Thanga chauh kawr sen hak avanga hrem tum chu a mak dawn teh e. Kawr sen hak hi sual a nih si chuan a hatu dang te hi engtinnge ni dawn?
Chhinchhiah rawh : US President Kennedy an kah hlum tum khan kan khaw Primary School atangin kan lo hre ve a, tunhnu hian engemawti tak hian ka inti thei ru deuh tlat. Kennedy-a thihna kha vanduai thil a nih laiin a thih hlim a lo hretu ka ni ve kha intih theihna tak ka neih phah. Hitler-a vanglai tawng, dam khawchhuak te chu engemawti takin kan chho en tlat. Hetiang deuh hian hetianga inpuhna maksak kan hun laia a’n thleng mauh leh a boruak kan han hre pha ve hi kan dam chhunga kan sawi tawh tur a ni ve mahna. Inthlan dawn a ZPM Chief Ministerial Candidate, inthlan zawh hnua, ‘Hei a ZPM ta viau mai si a amah thlangtute a phatsan a ni,’ tih thu kan beng hriat a chai a’n ni hi kan dam rei poh leh kan sawi rei mahna. He inpuhna hi engemawti takin Mizoram tan a vanduaithlak a, an inpuh rau rau a nih chuan a lo hrechiang vetu kan han ni hi a vanneihthlak law law mai e. An ti rau rau a nih chuan kan hriat phaka an ti hi tawnhriat min neihtirtu a ni. A puhtu MLA-ho lah an zahawmzia thinzia leh hawihhawm thinzia te kha! Mahse politics khawvel makzia chiang taka min hrilhtute an lo ni ta.