Guest writer
PL Liandinga
KAN INKAIHHRUAI DAN HI
Mi ṭhenkhat chuan chanchinbua ṭhahnem-ngaihna au aw hi an chhiar peih hauh lo tih ka hria. A chang chuan keini te angin hetiang thu kan han ziak ṭhin pawh hi a inthlahrunawm khawp a ni. Mizo tam ber hi chuan Pathian thu rawngkai leh Bible tlawhchhana thuziah dek dek tawh hi chu kan ngai pawimawh hlur mai a, sawisel pawh kan inthlahrung a. Pathian thu hi chhiar peih hauh lovin a ziaktute ziak kha ṭawmpui hauh lo mah ila sawisel tum lohna lianpui kan nei a. A bak hmasawnna thu chu chhiar lovin tuipui ve hauh lo mah ila, ‘Pathian thu hi a pawimawh ber mai,’ tiin kan inhnem ṭhin.
Chutiang kan nih avang chuan thudik pawh ni se, hmasawnna thu pawh ni se thui tak khel a, hma kan sawnpui theihna tura tlemtea kan inher rem hret ngai ang te chu kan hlamchhiah mai a. Kan tih kher kher peih loh avangin kan ram hruaitute hian min zah lo em em a, thil mak pui pui hi min tihkhum sawk sawk a, chu chuan kan tan hekna te, kan tawrhna te, ṭhan theih lohna te a hril vek si.
America rama ka zu kal ve khan (Hetia tih theih hi ka kal chhan, pawisa tam tak ka sen chhan a ni reng a. Sorkar sum tel lova mahni pawisa ngata zu kal a, mahni duh duh zu en a, mahni duh chen chen cham a, duh duh hun huna, ‘America-ah...’ tih ve ngat hi ka duhdan a ni) chiang takin an sorkar dan khauhzia leh an inkaihhruaina kha khawlaiah ka hmuin ka hria a. Dan bawhchhiatna a nih lohva, midang tan a pawi dawn loh bawk chuan an nun khu a zalen huau a. Mahse dan bawhchhiatna thil a nih tawh chuan an khermei em em a. Thil namnul mai mai a awm ve lo. Khuti taka dan vawng
ṭha tur chuan hremna thleng chawpchilh zat zat a ngai tih pawh ka zu kal hma daih khan kan hotute hian an hmu tawh reng a. Mahse kan ramah chuan ngaihdamna leh ngaihhnathiamna kan uar em em a. A tawpah kan buai phah vak a, khawngaihna pawh hi kan ramah chuan a dal lip lep hlein ka hria. Kan ram hruaitute hian englai pawh hian min bawlin min ti mai mai ni a hriat chang a awm rum rum ṭhin.
Entir nan, Lengpuia Mizo Carbon (engemaw ni) Industry te ang te hi thil mak tak a ni. Lungalhthei khati zozai hmang anga lang, khati zozai phurh luh avanga Central Transport Subsidy pawh khati zat la kha an thil siam chhuah hi ka la hre ve hauh lova, ka benghawng lo hle em maw ni. Lengpuiah Industry lianpui mai, lungalhthei chuti zozai hmangraltu awm ta chu mipuite pawh hian en luih luih awm tak a ni a. Mizoram Upa Pawl te, Sikul naupang te, mipui mimir hian Industry te pawh hi kan hmuh chak hi maw le. Synod Press te, Vanglaini Press te, Ar puahna khawl chenin hmuhnawm kan ti a. Mizoramah hian en tur thil ropui deuh kan duh tehlul nen kan va en lo em tih te ka ngaihtuah. Ṭhenkhat tan chuan lungalhthei hrim hrim pawh hi hmuhnawm a la ni ve a, lungalhthei hmanga mei chhem lai la hmu miah lo hi Mizo tam tak kan awm a. Lengpuia Mizo Carbon Industry hian a maka maka nasain lungalhthei hi an hmang a nih si chuan eng lai pawha en tur awm tur a ni.
Industry reng reng, sorkar laipui aṭanga Central Transport Subsidy aṭanga cheng nuai chuti zat dawng tur chuan chutiang khatiang verification report chu a nei tur a ni, tih te hi a awm ve hauh lo em maw ni? Cheng singhnih la tur leh cheng vaibelchhe la thei tura verification paper ngai zat te hi a inang reng nge, eng finfiahna leh hriatpuina mah hi a ngai lo zawk? CTS aṭanga a lan dan chuan Mizoramah hian he Mizo Carbon Industry chauh lo, Industry dang dang pawh a awm nual a, mahse a takah a awm si lova. A taka kalpuitu tam tak hian engmah an hre lawi lova. A department lamah han zawt ila an chhanna tur chu a lang sa reng mai, ‘An rawn ngaihven si lova....’ tih te a ni ang. Chutihlai chuan hnathawktu dik leh rinawm chuan a hnathawh a en a, ṭanpuina lam buaipui nan hun tam tak a nei lova, a rilruah a awm bawk hek lo. Thawk tak tak lo, a ṭanpuina lai ngawt ngaihtuahtu chuan kha ber kha a hna a nih avangin a buaipui hman em em thung a, a peih a, a tum ngar ngar bawk ṭhin. Heng thu te hi chu Politician hlun te, Senior Official te chuan an hre hlei hlui tawh. Mahse thawktu dik aiin ṭanpuina buaipui peih chi te hian Mizoramah vanneihna an la chang ta zel a nih hi. Kan Small Industry neih zat hi engtin tak sawi dawn i maw?
Hmanni khan Whatsapp lamah Mizoram leiba an rawn tarlang a, Mizoram mihring zawng zawng hian kan leiba hi insem ta vek ila, mi pakhat hian cheng 57,000 chuang kan chang vek dawn niin an rawn ziak a. Chutiang dinhmuna kan din lai chuan a sum faia kan chhawmdawl a kan khai chhuah tur te ngei pawh an hlawhtlin leh hlawhtlin loh en thei hauh lovin kan ‘politicise’ a. A thim zawnga thlir chuan kan hmabak hi a êng vak lo.
A thlawna dawn rilru hian kan mipuite hi ei chhe lo zia pawh a ni ta lo. Khawi aṭang hian emaw, eirukna hi a zung chawpin kan phawi lo tawp tih hi a lang lurh lurh mai a. Milian leh thiltithei te hian engemaw tak hi an ti ni hian a rin theih a. Chutih laiin thingtlang lamah lah kan inthlahdah em em a. Thingtlang khaw pakhata mi pakhat chuan in leh lo tundinna tur pawisa ni awm tak hi ṭum ruk a dawng tawh tih min hrilh a. Thingtlang lamah hian kan ‘politik’ hi ‘dawn politik’ a ni thui ta viau. Kan rilru hi ei chhe kher lo se chu thil kal tawh chu thil kal tawh kan ti mai tur hi a nia. Mahse kan rilru a eichhiat ngei ngei avang hian hei hi chu kan ngaihtuah ngun a va ngai em.
Thil kan tihin kan kherkhiap lova, kan inngaih-hnathiam mai mai a, chumi karah chuan endikna leh tehfung kan tlachham a. Kan kherkhiap loh nachhan hi Krista Chhandamna vang leh kan ngilneih hrim hrim vang te, ngaihdamna rilru kan ngah em vang te chu ni se thudang, tehfung dik leh kherkhiap kan lek ngam loh vang te, mahni tihdan kan ngaihtuah a, kan inthiam loh vang te, keimahni ngei pawhin khawilaiah emaw chu kherkhiap lohna chu hlawkpui kan tum tlat vang te a ni ang tih a hlauhawm khawp mai. Chu chuan min eichhe mek a ni. Tehfung awm mumal lo, a awm chhun kenkawh loh, a ṭhatna leh a chhiatna chawh chhuah (evaluate) fumfe awm lo thil hi a tam hle mai a. Hei hi kan tuar a, kan tuar zel dawn si a. Kan sorkar hi han fekfawn ve deuh sela aw...