KUMTHAR THUCHAH

Kei ve khanglang hian kumthar thuchah han siam ka duh ve a nih chu. Mahni engmah ka nih lohzia ka hre chung leh keima mimal ka inthunun theih lohzia chu ka hre ve pha riai ruai a. Kumthar thutiam neitute reng reng hian anmahni mimal hlawkna tur - an thlarau lam nun te, an hriselna te, an hnathawh dan tur te leh an mimal nunphung lo that zawkna turin kumthar thutiam an tiam ṭhin a. Thuchah an siam pawhin mi zawng zawng tan an siam tlangpui ṭhin. Mahse kei chuan kan ram hruaitute tan hian thuchah siam ve ka duh a ni.

1. Bungraw mamawh loh lei tawh lo ila : Mamawh kan ngah a, kan indaih loh tehreng nen bungraw mamawh loh hi sorkarin a lei ‘palh’ leh thin ni tur a ni. Hmun thenkhatah chuan bungraw hman tangkai loh a awm hner hnur mai. Hmanah (an rorel hmasak tum khan) khan vawiina kan Chief Minister ni mek hian, ‘Tuboh kum za tuk daih a awm,’ tih thu kha a sawi a. Khawilaiah emaw hian bungraw mamawh loh kan lei chiam a. Hluihlawn chiah si lo, hmang tangkai chiah lovin kan dah ruih mai. Kolasib bul lawkah khuan Electric hrui thlunna tur lu bawk hi a awm teuh mai a. Khumi zawng zawng hmang zo tur chuan hun rei fe a duhin a rinawm a. A hmanraw dang leh thil tul dang a lo thlen tak tak meuh chuan kum engemawzat a vei ang a, tumahin hre tawh dawn hek lo, tute pafa inbum emaw ang maiin kan lei tawh sa khu kan lei nawn leh hial ang tih a hlauhawm tham a ni. Lei nawn ta kher lo pawh ni ila khu ringawt pawh khu nuai engemawzat man a nih ka ring tlat a. Power Deptt. hian Contractor bill pek loh an ngah hle si a, hman tangkai mai loh khu bungraw man khu an leiba zingah a tel ngeiin a rinawm. A bill lo pe fel vek pawh ni se khuti zat zat hman mai lohva kan lei lawk chiam mai khu a pamhmai hrim hrim.

Hmun tam takah kan kawng te chu a chhia mai pawh ni lovin a rapthlakin a rapthlak a, kan Electric hrui thlun te a enkawltu mumal loh vang leh pawisa awm tam tawk loh avangin a chhe fova. Chutih laia hmanraw hman tangkai loh khuti zat zat awm khu chu a pamhmai ngawt mai. He Mizoramah hian damdawi hmanraw man to tak tak, hman tangkai leh si loh te kan lei a. Toilet Van hman tangkai miah loh te pawh kan lo lei tawh a. Retheih nak alaia hman sen loh emaw ni, hman ṭangkai theih loh emaw ni, lei lawk vak vak hi pa fing khawsazia a ni lo hle.

Sorkar rethei tak leh pachhe tak hian thil tul lo tih nan sum an hman vang maia lo rethei ta kan ni chawk a. Leiba ngah hi changkanna a ni lo ni ngei tur a ni, kan changkang lo tlat mai. Department ṭhenkhatah chuan Kelpal te an han lei chiam a, hung tur nei mang lo chung pawhin a hungna lam an ngah viau thei ṭhin a nih ngai kha. Sorkar kal tawh leh ramdang thlirin sorkar pachhiat nachhan te zinga pakhat chu pawisa hman dik loh vang a ni a, pawisa hman dik lohdan zingah chuan a man tur tawk aia tam hmanga thil lei te, bungraw chhia ni si, man to taka lei te, hman tangkai loh tur hmanrua emaw, bungrua emaw lei te hi a ni fo thin. Chuvangin kumtharah chuan bungraw lei tur hi ngun takin ngaihtuah ila, kan hman tangkai tur chauh lei tum tawh turin kan ram hruaitute hi ka ngen a ni.

2. I lal lutuk lo teh ang u : Party ngai sorkar term hnihna thleng hi kan hmuh chin a la ni a. A zawnin Party ngai hi term hnih bak an la lal ngai lo. Term hnihnaah hian Minister leh sorkarna chelhtu pawl an inluling lutuk ziah a. Term khatnaah chuan mipui te min la zahder ve a, an lal loh chhunga an thil hmuh leh hriat te an beng leh mitah a la cham a, anmahni (sorkarna chelhtute) pawh an la mihring pangngai ve deuh niin a lang thin. Mahse Term hnihna an han hman chiah hian kum nga chhung ‘Ka pu, ka pu....’ an lo tih chamchi tawhna khan a ti â zo ta ni ngei tur a ni, tih sa loh loh an ti tam tulh tulh duh khawp mai. Hmanah pawh, ‘Cheng hnih ang kan ni, kan zawr a nih pawhin a thlakna tur an awm chuang lo,’ te pawh kan tih mai kha. Thlan lal te hi chu an lal em mai a, rawngbawltu leh hruaitu nih intheihnghilh thak a lal hi awl tak a ni chek ang chu Term hnihna tawp lamah meuh chuan a then chu sorkar hnathawk fing zual deuh chuan an duhna lam lamah an chaih kawi tawh a. A ṭhen chu Unit lamin an ngaihtuah phak ang tawk tawkin an kai kawi tawh a. A ṭhen chu supplier fing kherek deuh salah an tang fel der a. A ṭhen chu chhungkhat lainate thu thuin an awm a. A ṭhen chu Bhawan leh Hnam Run thuchhuak hlira khawsak tum te an awm a. Mipui mimir tan chan tur reng reng an awm tawh lo. Heng zawng zawng lo intanna hi ‘lal’ policy, lalna leh thuneihna ka pumhmawm ta emaw tih vang a ni chawk. Chutiang felhlelhna chi hrang hrang thanga awk lo tur chuan kan ram hruaitute hi ka chah duh a. Mipui rawngbawl tura thlan tlin an ni tih inhre nawn fo turin ka chah duh a ni.

3. Kan retheihzia hi min hriatsak hram teh u : Mipui tam ber hi kan rethei em em a. NLUP te hi a sum faiin kan duh huam huam a. A dawngtu sawi mai tur kan tam hle laiin a hlawhtlinna chu a zawna zawn ngat ngat a la ngai a. Kan landanah hian kan hausakna zawng zawng chu a hmuh theih nghal vek ti ila a sual lovang. A ti thei pawl tlemte hian pawisa hi an hrawm nawk nawk a. Chutiang han hmuh chuan mipui hi kan hausa ve ta emaw tih mai awl tak a ni. Zan lama Vanapa Hall kiang vela hmeichhe sawmhnih vel hmuh avanga Mizo nula zawng zawng hur ta vek anga ngaih nen a danglam lo maithei. Ram hruaitu hmu pha chin leh kawm pha chin te hi chu Mizo zinga a mual eng hmu phak chin an ni chawk a. Chumi bakah chuan a fing filawr zual leh a ngaihna hria, mi tlemte, khaw khat pa berh tak anga lang, mahse mahni hma zawnah chuan fing thiam tak pahnih khat zeuh zeuh bak hotute be phak an awm lo. Chutihlai chuan kan kalkawng te chu thal lai chauhva kal theihna a la tam a, zan lama veivak thin mi awmtha duh lo zat zet hi lemchanga kutdawh an awm a. Chung piah lamah chuan mipui mimir hi mihring zaa sawmnga vel zet an awm bawk a. Chu zaa sawmnga te chu mipui tam ber leh mi pawimawh ber an ni. Chung mite dinhmun chu a ram pumpui dinhmun teh nan a tlak fova, a nei zual te, a thatchhe zual te, a sual zual te hi teh nana hman tlak an ni lo. Chutihlai chuan kan vaia kan intawm tlan leh hmasawnna kan tangkaipui vek theih chu kalkawng te, electric te, tui in tur te a ni. Chu tehna aṭanga teh chuan he Mizoram hi a la rethei a, vawiinah VIP chhinchhiahna motor-ah ka chuang tih vang maiin chung mite retheihna chu theihnghilh a thiang lovang.

Kumthar chibai ule.