Guest writer
PL Liandinga
RAMRI CHUNG CHANG
Mizoramin ramri chungchangah buaina kan nei vak lova. Khuavang ri kham sa fel angreng tak a awm thliah thliahin a lang a. Khaw chhak lamah Ṭiau lui a awm a, chhim lamah Bangladesh nen kan buai lem lova, hmar lamah Tuivai lui a awm avangin Manipur nen kan buai lem lo bawk a. Khaw thlang lamah Tripura nen pawh Langkaih luiin min daidang a. Heng hmun zawng zawngah hian kan buai lo.
Hmar lamah hian Assam nen kan inri a. Hetah hian lui awm ve lovin phai zawl leh tlang ram chin a lo awm a. Keini lam sawidan chuan Bhaga bul thleng te pawh kan ram anga han sawi kan awm a. Chutih laiin Assam lam hian kan tlangram chhung te an rawn chuh ta zel a. Kan mi leh sa te an man a, a chang leh kan khua leh tuite thlam te, in te an ṭhiahsak a. Sorkar kawng laih te an phal lo bawk a.
Kan hauh chin hi zau tak ni mahse phaikin chin hi Mizo ni loten an luah a, a tlangram chin hi chu han en vang vang pawhin keimahni Mizoram lam chan ni awm tak a ni a. Thu leh hlaah chuan kan ngaihdan a inang lova. Anni’n Vairengte thawmmawl ṭhenkhat an rawn huam tel laiin keini’n Bhaga lam kan va tuam thleng a. ‘Hetah hian hmanah ramri lung a inphun’ te kan ti a.
Ramri chungchang hi a chang chuan thua sawi fel theih loh chin a awm a ni mai awm mang e aw? a tih theih. Khawvel dangah pawh ramri hi buaina a ni fova. Kan tlangmipui, Naga te chuan rang mangin chem sen an han lek mai zel a. An sat eng duai duai mai ni te pawhin a lang. Ṭhat chhuah hi a ṭha a, hawihhawm pawh a ṭha viau mai. Mahse hawihhawm hi hawihhawm ve lo hlir zingah chuan tih rei a har phian a. Tlawmngaihna awmze hre hauh lo tlingkhawm zingah chuan tlawmngaih reng chu a tlina tlin chi pawh niin a lang lo. Chutiang deuh chuan zahngaihna leh khuavang ri khamsa te pawh hre duh lo lakah chuan hawihhawm emaw, intihchangkan emaw ai chuan tharum hman mai te pawh a ṭulin a lang.
Cachar (Assam) nena kan inrina chungchangah hian han en vang vang pawhin tlangram chin an rawn chuh mai hi chu a zia lo deuh hlein a hriat a. Min zuam lutuk deuh te pawh niin a lang. Intih zahawm ve nan tlema kan invaivung ve deuhva, a ṭul chuan silai nena inchapchar mai te pawh hi a ṭha zawkin a lang. Keia mimal duhdan phei chuan inkah thuai thuai a, innuai thuai thuai mai hi a ṭha tawhin ka hria a. An rin aia na hian han khawng let ila, a phaikin chin bakah hi chuan a daha rawn dak eih loh tur hian siam vat hi a tha hlein ka hria. Vairengte daia tan khawh ngawt lovin a phaikin chin ngeiah hian ṭan khawh a ṭhain ka hria a. Theih phei ni se Lailapur lam te pawh tlema hnawl tawm phei deuh chu a ṭha hlein ka ring.
Tihdan mawlmang leh zahawm lo tak hmangin a khat tawkin kan mi leh sa tu tu te emaw an tihthaihin engtin tin emaw an ti leh thin a. Chhuanlam chhe ber pawh hmanga ralpui deha deh let bawrh bawrh mai hi kan tan tihtur dik a nihna chen awmin a lang tlat mai. Hetiang ramri chungchang leh buai tawh laklawh hi chu a sawia sawi fel a huphurhawm riauva. A tak hian zu luahin kan thawm thang hi na se, kan kutthlak na bawk se a ṭhain ka hria.
A sawia sawi hi a buaithlak em em a, sawi tum chhungin kum nga a ral a, sawi tura ṭhutkhawm hnuah pawh aw then chhungin kum nga dang a ral leh mai zel a. Chuvangin mawihnai leh tha taka sawi fel tum chu a tihchi vak lovin ka hria a. Chu ai chuan engemawtia hlei an rawn len zeuh a kan hriat chuan awm lo deuh hlekah pawh hriam han lek thuai mai a, sipai hi tirh thlak nghek mai a thain a lang. Kan sipaite pawh hian exercise an mamawh a, exercise vawikhatmah la lova pension an tam lutuk mai dawn.
Anni lam hian engtinmah min ti lovin zaidawh leh fel angreng takin min zahder ve ni awm takin a tlangram chinah hi chuan rawn inthlahrung vein a lehkha leh a inbiakna azawngin thil kalpui se chu thudang, chuti ta lova tlangram, khuavang ri khamsa anga ngaih loh theih loh thleng thlenga hlei an rawn len hi chu na hreih hrawiha chhan let hi Mizo hnam huaisen kan inti ve a nih chuan kan tihtur ni awm tak a ni. Keini’n Lailapur phei leh hmundangah ram hauh tihlan nan a vaukhan zawng leh a rikrap zawng emaw, thildang engemaw ti zawngin engmah kan va ti lova. Tlangram an rawn huam tel hi chu a dik thei lovin ka hria.
Mi ṭhahnemngai ṭhenkhat lahin ramri ni awm takin Vairengte In tawp ber bathlar bul lawk lawkah mikhual lawmna thu te, inchibaina thu te kan zu tar a. Khung zawng zawng khu a phaikin china kan sawn thla thei lo a nih chuan paihbo vek a tha hialin a lang. Nakinah chuan, ‘Hei hetah hian Welcome Board an tar hi,’ te pawh an la rawn ti mai ang. A tartute chuan ṭhahnemngai tak leh Mizoram inti neitu takin an tar a, mahse a intarna hmun khu a dik vak lo. Ramri aia hnaiah khutiang thil tar khu a himdam lo thei dawn tlatin a lang.
Kan sorkar hi inkau reng se, engemaw hlek a awm vaih chuan ri thuai turin inring ila, ri thuai ngei bawk ila. Kan buai hian keini aiin an tuar thei lo hmasa zawk fo tih hriat a ṭha.