Guest writer
PL Liandinga
KAN THAWH VE TUR
Tunlaiin sorkarin eng chhiah chhiah emaw a tihpun tur thawm kan hria a. Mipuite hnen aṭanga chhiah lak hi sorkar tan a ṭul a, tihmakmawh a ni. Ṭuan leh mang ata tawh khua leh tuite hnen aṭanga chhiah lak hi lal te leh sorkarten an lo ti tawh a. Chhiah pek hi chu kan tih ngei ngei tur a ni tih hriat a ṭul. Mipuite lak aṭanga chhiah lak hi sorkar thuneihna a nih vang ringawt ni lo, sorkarin sum a neih theih nan a ṭul a ni. Chhiah lak tihah pawh a hming mai maia la ni lovin, sorkarin hausak nanaa hman tur khawpa a lak a ngai.
Kum 1995 bawr vel kha ni tain ka hria, thlawhnaa ka chuannaah New Zealander palian pui mai nen hian kan ṭhu dun hlauh mai a. Eng eng emaw kan sawi dun hnu chuan an ramah sorkarin eng angin nge chhiah a lak ka zawt a. Ani chuan an pawisa lakluh zaa sawmthum zel chhiah atan an pek thu a sawi a. Chuti zat zat chhiah la ta chu mipui rilru a nâ em tih ka zawt a. Ani chuan, "Na lo ve. Kan sorkar chuan kawng ṭha te, zirna sikul ṭha te, tui in tur te, electric power hnianghnar leh hriselna chungchanga inenkawlna ṭhate min pein min siamsak alawm," a ti a.
Kan awmdan ka ngaihtuah a, kan inletling hlauh niin ka hria. Chhiah kan chawi tlem em em a, kan sorkar chuan pawisa awm loh avangin kawng ṭha min siamsak lo va, electric kan nei mumal lo va, zirna ṭha min pe thei lo va, thil dangah pawh kan duhkhawp kan hmu lo nasa a ni.
Chhiah pek tlem chungchangah lah kan sorkar hnathawk lian ber ber te pawhin tih tham an pe lo va. India ram lailia hna sang ber ber chelh ai chuan, Mizorama hna sang chelh hi an duh tlat zawk bawk.
Chu tih lai vek chuan kan chhiah pek khawm chu tun kum sawmthum chuang kalta chhunga kan ram hruaitute chuan an hmang fimkhur lo angreng khawp mai. Mipui tana chhiah pek tichakawm tur zawngin an hmang lo va, an duhdan dana hmang theiah an inngai ni hial tur a ni. An Party mi leh sa ni lote chu sorkar pawisa sem dawn thuah : (1) Pencil-in an hming kan ziak ang. (2) A dawng tur chuan party dang mite in rawn telh ka ring lo, tiin an sawi lang bawl bawl mai. Chhiah la tlem si, lak chhun pawh hmang uluk leh si lo tana tihtur awm chhun, 'Pawisa a awm lo,' tih ṭawngkam pawh kan hotute hmui nen a inhmeh viau. Kan chhiah pek khawm kan sorkar hrawn tawhten an hman dana lungawi tur hian, eng ang mi nge nih ngai ang tih hi ngaihtuah tham ve fe a ni. Mawl viau nge ngai ang pianthar? Nge ngaihtuah duh tlat loh nge tuarchhel ve hrim hrim?
Kan sorkar hrawn liam tâk te pahnih chuan ram hmasawn nan kan sorkar pawisa chu a pawisa faia mipui nawlpui hnena sem chu thiltih âwm tak niin an hria a. Mahse pawisa dawn theih nana an tehfung pawimawh tak pakhat chu party mi nihna a ni a. Tuna kan sorkar hian mipui hnena a nawlpuia sem lovin mihring tumruh leh taimate hnena an mamawh dan azira pawisa puksak a tum a. Eng tak ang maw le?
Kan ram roreltute nungchang an hmuhin kan rama sorkarna changtu party-ten rorelna fawng an vawn a, chhiah lak chungchang an sawi apiangin a rorelna chang ve lo party chuan lak loh dan te, lak tlem dan te an zawng ngat ngat a, mipui pawh theih ang tawkin an zirtir a ni hrim mai. Chhiah tling khawm chu dik leh fel taka hmang tura rorel lai party kar chiam emaw chu; kum sawmthum vel kalta aṭanga tu mah dang tel lova inbanlet zak zak a insorkar chhawk party pahnih te tan chuti takin a remchang lo. Pakhatin Zo Carbon te, pindan awm miah lo in ruak, khaw pawna awm, engmah dimdawih ngai lo ṭhiah nana cheng nuai sawmruk hman thu te, Lunglei Greater Water supply contract, sorkarin rang mangkhenga bill an pek sat sat loh vaih chuan sorkarin pawisa a chawi zelna tur contract agreement avanga alo thlawna Mizoram sorkarin cheng nuai sangkhat zali a sen takna te, Skywalk leh ropeway, thawh hmuh tur awm fumfe hauh lova pawisa riral zo vek lawi si leh thil dang tam tak a sawi chhuah vaih chuan, pakhat zawk chuan Tuirial Hydel Project compensation te, ek-in kal thei te, mawza man to te, kelpal atchilh thu te, nuai zakaw kawl hawh thu te, PAHOSS hlawhtlin loh em em thu te, NABARD aṭanga kan loan lak hmanga sikul hrang hrang, Lal Isua tel lova kan sak dan te, SEDP rang chi, vote thlak hmaa scooty taxi-a chang hman ngei ngei chite leh thil dang tam tak a sawi ve mai dawn a. Zawlbuka e tang ṭheuh ṭheuh an ni mai a, a tua mah indem tur an awm chuang lo.
Hetiang hi kan chhiah pek khawm mipui pawisa, sorkar pawisa ni bawk kan ram hruaituten an lo enkawl tawh dan chu a ni a. Tun hma sorkarah khan chhiah pe chak lo an lo awm a nih pawhin an demawm lem lo vang.
Covid len lai khan khati khawpa mipui kan mangan takah chuan thawhlawm ka thawh ve ang tiin ka inkâu ràn a. Mahse kan sorkarin pawisa a hman dan ka hriat khan ka thawh ve ta lo. Ka inchhir lo zui hle bawk.
Chhiah pek chungchangah hian a khawi zawng zawng pawhin thil a inkar tawn niin a lang a. Sorkar ṭha chuan chhiah a lak tam avangin a hausa a, mipui tan hna ṭha a thawk a, chhiah petu mipui pawh sorkarin a zah bawk. Sorkar rethei chuan chhiah a lak tlem avangin a rethei a, mipui tan hna ṭha a thawk thei lo va, mipui pawh sorkarin a zah lo bawk.
Kan ram hruaitu kaltate min hruaina avang ni ngei tur a ni a, kan ram hruaitute hi ram rawngbawltu an nih avanga zah leh ngaisang kan ni lo va, kan chunga thuneitu anga kan ngaih vang leh thu nei thei anga kan ngaih vang te, nihna sang tak an chelh nia kan hriat vangte niin a lang. Ram hruaitu nih hi rawngbawltu nihna lam ni lovin, eizawnna dinhmun sang tak anga ngaih ni ta te pawhin a lang. Chhiah pek chakawm lehzualna tur chuan kan ram hruaitute hi rawngbawltu angin hmu thei ila, a tihzia ngawt ang.
Kan ramah hian eng chhiah mah hi a tam viau lo va. Chhiah thar te kan lak dawn a, chhiah awmsate kan tihpun dawn chuan eiru ve lo tura intiam MLA ten, sorkarna an chelh lai ngei hi hun ṭha niin a lang. Engmah nei ve zo lo sorkar rethei tak hnuaia chhiah tlem tè chawi ai chuan, sorkar hnianghnar ve deuh hnuaia chhiah tam deuh zawk chawi chu a thlanawm ngei ang.
Eng sorkar pawh lo ding se, mipui chhiah tlingkhawm te zah tak leh fimkhur taka enkawltu ni se la. Chutiang ni lova mipui hmai êng pawh zah lo te an nih chuan kan retheihna a zual ang.
Kan chhiah pek khawmte hi sorkarin ren tak leh ṭha takin a hmang tih hre ngat ila, Mizote hi chhiah pe ṭha peih ber hnam kan nih a rinawm.