TUIALHTHEI MAN CHUNGCHANG

Mizoram sorkarin tuialhthei man a bithliah a, chu chu duh lovin bungraw phur chi leh inhlawhfa chi motor neitu pawl intel khawm ṭhenkhatin nawrh an rel a. Mizoram sorkarin a thu chu a zuk leh mai dawn em maw ni tih turin a’n awm a. Dingdihlipin thil awm dan tur leh sorkar thutlukna tur kan lo thlir a. Sorkar chu a dinna ngaiah dingin tuialhthei man an bithliah thar chu hman turin thu a titlu ta a. Thil lawmawm tak niin ka hria.

Tuna kan buaina ngawr ngawr ni lo, tun hma aṭang tawhin sorkarin eng thil emaw tih tumin thu a’n keuh thlu dawn a, chumi avanga mimal emaw, pawl emawin hlawk lohna nei thei dawna kan inhriat apiangin hetiang hian kan ti ṭhin a. A tlangpuiin buaina chinfel nan sorkar a tawlh ṭhin a, chu chu kan buaina chinfel thiam dan a ni. Thil thui zawk leh ṭha zawk tur ngaihtuaha sorkarin thu a tihtluk tawhte chu chawplehchilha buaina pumpelh duh vangin, mipui tana hlawk lo tur zawkin sorkarin a thu a zuk fo ṭhin a. A nihna takah chuan naupangin thil an ngen a, nu leh pain kan phal loh tawp thil leh ṭha kan tih loh an ngen changin an nawrh bengchhen kan hlauh vangin a tawpah an duh ang chu kan tihsak leh nge nge ṭhin a, mahse a tawpah chuan an nawrh hlauvin an duh ang chu thil ṭha lo tak pawh ni se, kan tihpuitlin chhunzawm a ngai fo ṭhin. Hetianga tun hmaa sorkarin thil a lo tih avanga vawiina kan buaina hi tam tak a ni tawh a, mipuiin kan tuar nasa tawh hle a ni.

Kan sorkar hi pawl hrang hrang hian a chang chuan kan nel lutuk ni te pawhin a lang. Hmanni lawkah Mizoram sorkarin Pay Commission din a tum ni awmin a lang a. Mizoram sorkar hnathawk inzawmkhawm pawl lian tak mai chuan Pay Commission din an duh loh thu an han puang chhuak mai a. A mak angreng hle a ni. Pay Commission chuan eng angin nge thu a keuh thluk dawn a, Mizoram tana ṭha ber tur nia mi thiamten an ngaih anga rin theih a nih lai a, sorkar hnathawk inzawmkhawm pawlten a enga mah hmaa an han duh lo kha chu a zahte pawh a zahthlakin ka hria. A awmzia berah chuan, ‘Tunah hian kan dinhmun hi State dangte leh ram chhung hmun danga sorkar hnathawkte leh hnathawktu dang hlawh aiin a ṭha fal em em a, hei hi khawih danglam kan phal lo,’ tihna angah ka ngai. Kha'ng an thute kha sorkarin thu tlinga a lak loh hram a beiseiawm. Dik tak chuan tun hma aṭangin Pay Commission rawtna hrang hrang Mizoram sorkarin a tihpuitlin ngam loh avangin vawiinah chuan Mizoram sorkar hnathawk hlawh hi a fel ta lo a ni kan ti thei ang.

Hnaivai deuh leh entirna té tham deuh han sawi ila. Sorkarin mimal hnenah in hmun a pe a, an ram chinte pawh a bithliah vek a, chu chu LSC kan tihah chuan chiang takin a inziak a. Mahse tu pain emaw, chumi pel duai chuan vantlang kawngpui nekin in a rawn sa a. A huangtau deuh leh a zak thei lo deuh chuan kawng zim laiah anmahni ngaihdan tawkin ruahmanna an han siam a. Chu chu sorkarin a en liam ta mai mai ṭhin a, chumi avanga vawiina kan Aizawl khawpui leh hmun danga kan kawtthler leh kan kawngpui a zim phah takna hi veng tinah hmuh mai tur a awm a. Concrete in te an lo sak hnan tawh phei chuan eng sorkar mahin a ṭhiat leh ngam ta lo va, kawng zim téah harsa takin kan kal ta ṭawk ṭawk ṭhin a ni. Sorkar hmasain a lo en liam tawh, sorkar lo ding tharin han ngaimawh bik leh han ṭhiahsak leh chu thil thiang lovah kan ngai a, heti hi kan lo ni zo ta. Mak tak maiin hetianga pawl leh mimal, ram leh hnam tana ṭha lo tur thleng thleng pawha tihlawm tuma duap kaih ṭhinte hi mipuiin kan ngaisang hauh lo va, inthlannaah an tlak a ṭhulh phah chuang hek lo.

Thil lian tham zawkah leh huam zau zawkah pawh sorkar hian duap a kaih fo va. Eng pawl emaw, eng Association emaw thlengin huangtau takin kan che ta zel a. Ram neitu nia inchhal, zangnadawmna an duh ang hmu lote an intelkhawm a, kawng siam lai an tikhaihlak fo va, eng lirthei neitu pawl emaw inzawmkhawmin kawngte an dang a. Anmahni dikna pawh sawi ngam tawh chuang lova mi dang veivak tur dang mai ngam pawl te pawh an lo chhuak ta zel a. Zirlai pawl, contractor te hnena chhiah khawn a, pawl tan pawh ni lo, mimal tana pawisa pawt thla leh mai mai si pawh kan awm nual. Kan punkhawm tawh chuan ro, ropui lo tak tak rel chhuah chang a awm ta zauh zauh. Chutiangah chuan sorkar chu nghet takin ding thei se a duhawm hle a ni.

Sorkar hnathawk pawl ṭhenkhatin an tam chhuangin sorkar an nawr fo va. Tun hma phei chuan eng pawl pawlin emaw ‘bandh’ te an siam a, kan zawm dual dual a. P.C sorkar lai khan sorkar khan khatianga Office kal tur dante kha a dodal nasa hle a. Chumi hnu sorkar aṭang chuan sorkar hi a tawlh ta zar zar ti ila; kan tisual lo mai thei. Kan buaina chinfel dan hriat kha dawihzep thawmhnaw ang reng tak a ni a. Inthlana tlin kan tum dan pawh mipui tana hna ṭha thawh tak tak ai chuan, tute pawi emaw sawi loh avang mai mai a ni duh fo. ‘Bandh’ an tih tam tak hlawhtling anga a lanna chhan pakhat chu sorkar hnathawk leh mipui hian a engti zawng pawha chawlh hrim hrimte hi kan châk niin a lang. Tlem lai phei kha chuan YMA Day, June ni 15 kha Inrinni-ah a tla a, Inrinni chu holiday pangngai a lo nih avangin a kar leh Thawhṭanni, June ni 17 kha chawlha puang turin Central YMA khan a ngen a, sorkar khan a tihlawhtling mai! YMA neitu ve taka inngai ni mah ila, kha kha chu ka pawiti ang reng.

Khawvelah hian mi tin hian ṭangkaina mual kan nei vek a. Kan ṭangkaina mual kan hriat lutuk hian a fel lo ve thei bawk. Hnathawktu zawng zawng hian pawimawhna kan nei a, a ṭhen chu lang nghal mai leh hmuh awlsam tak a ni a, a ṭhen erawh chu hmuh thiam harsa tak, mahse pawimawh tak si leh nikhaw reia kan ṭhatpui turte a ni. Eng pawlin emaw, ‘Kan tel lo chuan an buai viau ang,’ ti ni awm taka eng emaw an ti ṭhin hi ngaihtuah chian a ngai hlein ka hria. Lang tlang nghal leh chawplehchilha kan buai nghalna maite hi mipuiin kan hre khawp mai, mahse chutih rualin mipuiin kan ngaihtuah phak loh, lang nghal mai lova hna ṭangkai thawktute hi an pawimawh nep chuang hauh lo. Kan buaina tam tak hi chu Statistical Data rintlak kan neih loh vang a ni. Statistical Data rintlak tak hi kan sorkarin kawng hrang hrangah nei se, hei aiin rorel a awlin thil a fel ang. Chuti khawp chuan Statistics Department hi an pawimawh a, mahse Mizoramah chuan Department lar lo ber pawl leh mipuiin an ṭangkaina kan hriat loh ber pawl an ni ang.

A thuhrimin lungawi lohna lantir leh thil nawr kan neihin a thil tichhe zawng te, a hnathawk lo zawng te leh a pawi khawih zawng tea thil tih hi bansan thei ila a duhawm hle.

Kan tuialhthei man chungchangah hian tun maiah motor neitute an hlawk lo deuh a ni mai thei a. Thil awm zel dan tur chu rilru fei deuhvin ngaihtuah se la, a duhawm. An hlawk loh chhunzawm zel chuan thil ngaihtuah dan leh inher chhuah dan azirin ngaihtuaha ṭhat dan a awm zelin a rinawm. Chumi nghak thleng peih lova a thawka phita tuialhthei man tova vawi khat pawh lei hmaa, ‘A chhing dawn lutuk,’ tia hel nghal rup mai hi chu a fuh chiah lo. Tuialhthei man to hian lirthei neitu zawng zawng chu a nghawng vek dawn a, anmahni chauhvin an tuar dawn lo. Chutih laiin kan sorkar hian pawisa hmuhna a ngaihtuah a, to uchuak lo tawk nia an hriat angin a man an bithliah a, chumi hlawkna chu mipui zawng zawng, lirthei nei ve pha miah lote hnen thlengin kan insem tur a ni. Chutih laia pawl pakhatin anmahni chauhvin tuar dawn ta ang leh, mahni ṭanghma chauh ngaihtuah chunga hetia an ti hi chu a mawi pawh a mawi lo deuh a ni.

Thil hi a bul aṭanga a dik a pawimawh a. Dik tak chuan tun sorkar ni lo, kan sorkar liam tate khan hetiang hian chhiah lak tipung dawn ta se, ka rilru a na ve viau thei tho. Kan sorkar pawisa hman danah khan kei phei chu ka lungawi lo sa em em a, hriat ve chinah duh duha hman a, a ti thei fal zual invurna nasa tak awmin ka hre tlat a, mipui zahderna tel lova sorkar pawisa kha hman ni tlatin ka hria a. Chuvangin ka rilru a hmin thei lo a ni. Tun sorkar hi chuan eiruk loh an intiam a, an lo fel vek lo a nih pawhin eiru lo anga an lan chhung hi chuan dawhthei taka lo nghah hi mipuiin kan tih ve tur niin ka hria. Mahse chhiah tipung si a, mahni inhai vurna kawnga an kal leh si a nih chuan a dik hauh lo vang a, mipui hian kan pawm dawn lo tih pawh hria se a lawmawm hle ang. Tuialhthei man chauh ni lo, chhiah dangte pawh hi kan sorkar hian tipung se la, chumi rual vek chuan a hmanna thuah mipui min zahin a hmanna tur dikah hmang se, kan changkang mai ang. Chhiah chawi tlem chunga sorkar hausa neih dan hi eng sorkar mahin a hre lo a ni ang, ram changkangah chhiah an chawi tam em mai. Chhiah kan chawi ang a, kan sorkarin a hman dan hi kan en zui ang. Chhiah chawi tlem, sorkar pawisa hman dan vei leh si lo nih hi changkanna a ni thei lo.

Lirthei neitute hi inphah hniam hram hramin buai lem lovin awm thei ila, a va duhawm em.