TUI CHUNG CHANG

Khaw dangah engnge kan an ka hre lova, Aizawl khawpuiah ngat chuan tui hi kan hnianghnar ta hlein a lang a. Khawimaw laiah hnianghnar lo kan lo awm hlauh a nih chuan a lungchhiatthlak ngawt ang.

Kan tui hi a lo thlawnin a luangral nasa hle mai a. A luanral nasatzia hre tur hian survey neih ni hial se a tha ngawtin ka hria.

Mipui hi kan mak angreng a, vantlang thil, sorkar kutken, kan ngaihven awm tak, tui sem chungchang te hi kan ngawihpui tlat mai a. Engmah sawi lo hian kan en liam mai mai a. A tihngaihna a awm tak hlawl loh chinah kan au chhuak ve ni mai te hian a lang a. Kan kalkawng, a kal apiangin hrem tawk ni awm fahrana kan insawh nawk nawkna chungchang te chu ngaihtuah lem lovin kan tuar tlawk tlawk a. Chutih laiin sorkarin ngun takin sikul tan hma a ngaihtuah a, kan time zone te nen pawh an ngaihtuah hialin ka hria, thutlukna a’n siam a. Han en chhin a, kum hnih khat han zawm ve mai awm a engamah hmain kan phun kan phun leh lawi a.

A enga pawh chu ni se, kan tui in tur chungchang hi thil veiawm tak niin a lang a, kan ngaihtuah a ngaiin ka hria. Hmun ṭhenkhatah (ka hmuh phak ve chin Aizawlah bik) sorkar tuisem hi a luangral huau huau a. Hmun thenkhatah kan hmu pha mang si lo niin ka hria a. Chutihlaiin kan sorkar pawisa a indaih lo em em a, manganthlak khawpin kan harsa a. Kan tui pump-na hi a hautak em em bawk si a. Mahse a tuia chu kan ren mang lawi si lo ni tlat hian a ngaih loh theih lohva. Kan tui semdan phung (distribution system) hi tih tak meuhva ngaihtuah a ngaiin ka hria.

1. Aizawl khawpuia kan tui pump chhuah sa luangral hi zaa 80 lo titlem ta ila kan tui pump expenditure hi zaa 20 kan hum thei awm mang e ka ti. Tui pump nan hian diesel a ngai a, Electric power a ngai bawk a. Chumi bakah a khawl leh a pipe hi a rimtawng lutuk a, a chhe fo lo thei lova. Chumi pumpelh a, mipui mamawh phuhruk bawk tur si chuan kan tui baw riral hi kan tihtlem a ngai a ni. Aizawlah hian tui nei lo ve thiang lo mihring engemawzat (VIP leh Department a thawktute leh an Sister Department a mi te leh an chhungkhat laina leh an duhsak zawng mi te bakah an ngaih pawimawh chi hrang hrang) an awm a. Heng hi an pek dawn chuan tute emaw an kaihkep zel a ngai ve a. Heng mi pawimawh te hi mipui chunglama inngai tlat an nihna te leh ṭhenkhat hi chu sorkarin a phuahchawp (political consumption posts) mai mai a ni tih lam chu ngaihtuah ta lo ila. Mipui hrim hrim hian tui kan mamawh a, kan neih hlawm hi a ṭul avangin tui kan neih reng dan ngaihtuah a ṭul a. Chumi piahah chuan tui min pe bawk si a, hautak lutuk lo leh dinhmun derthawn phah rawk khawp lo deuhva min pekdan ngaihtuah chu sorkar pangngai tihtur a ni.

2. Kan tuizem liana tui hi kawng hrang hrangin a put ral a. Ṭhenkhat chu mimal connection a ni a, ṭhenkhat chu a lak chhawnna pipe lianah a ni a, ṭhenkhat chu tuizem khah tawh hnua herh tawp loh vang a ni a, ṭhenkhat chu a pipe phum uluk loh vanga a chhiat vang a ni a. Ṭhenkhat chu kawng laih emaw, mimal in sain emaw an laih chhiat vang a ni a. Hmun ṭhenkhatah chuan a puhna chhan tak hriat lohvin a put ve hrim hrim bawk. Heng hi la khawmin a langsar zual pawh hi hui khawm ila, ṭhal chawhmeh zawnna luitê, len den pap pap theihna ang hi chu ni tin a put ralin a rinawm. Tui chuti zat, Tlawng lui aṭanga pump chhoh man chu tih tham ve fe ni tur a ni.

3. Hmun tam takah chuan heng tui put (pipe chhia aṭanga inkhawh chhuak sung sung reng mai) te hian kawng te a tichhia a, kan tui ngah luat hi kan balh phahna mual te pawh awm hialin a lang. Hmun ṭhenkhatah chuan tui lak penna hmun, T Cluster an tihah hian pipe sawmhnih te vuah tlar a nih tak avangin chung hmun chu tui riral hmuh theihna remchang tak a ni. Hetiang hmun aṭanga lo luang tan, veng mawng kawrpui thlenga luang ta dur dur hi a awm zauh zauh.

4. In lama tui a haw theih loh laia khawilai emawa tui put dur dur mai, a thawktute tan pawha han hmuh hmaih theih rual loh tur emaw, tu te tui khar loh vang emawa tui liam dur dur han hmuh hian sorkar kan rin ngamna leh kan ngaihsanna a tlahniam rawk rawk a. A chang phei chuan rilru a na hial ṭhin. Chung tui liam man zawng zawng chu kan sorkarin a pe vek a, Tlawng lui aṭanga rawn pump chhuah a ni tih han hriat chian phei chuan rilru a na zual thei. A thawktu Department hotute nge kan dem ang a Department enkawltu Minister? Nge, a sorkar pumpui zawk? Heng tui luangral huau huau chungah hian tute emaw chu an thu fur a, VIP Light chhi te’n an tlan vut vut a, an lalzia entir nan an ‘Sir’ sup sup a ni tih te ngaihtuah thlen chuan nuih nuih te pawh a za thei. Miin phaizawlah mihring maktaduai tam tak thli an relhbotir thiam a. Zawl hlirah Aizawl khawpui let engemawzata lianah hian tui an sem fel thlip thlep a ni tih han ngaihtuah a, chutianga titute hlawh aia tam chu he kan Aizawl khawpui leh Mizoram enkawltute hian an hlawh thei tih han ngaihtuah phei chuan a chang leh nuih a za a, a chang leh a thinrimthlak a. Heng tireh tura a bul aṭanga thil hre tura an pisa an chhuahsan hman mawlh lo te hian Isua hmel min thlirtir lovin Supplier hmel lam lam min hriat chhuahtir.

Aizawl khawpui chawm nana kan tui pump chungchang leh kan sem dan ilo vel hi a bengverh zawng taka tarlan dan kan ngaihtuah chhunzawm zel te pawh a ngaiin a lang. Entirna langsar tak pakhat chu kan Private Connection, PHE mi leh saten min tihtir hi a ni. Hmun tam takah chuan anmahni (a thawktute) inhlawh lehchhawnna a ni a. Lei hnuai fit 2 a thuka phum tur hi fit chanve velah min han duhtawkpui phawt mai zawng a nih hi. Mimalin an laih pawh a hawlhfung kengin han hawlh chat chat se chu kan phum thuk ve phawt ang maw le.