Guest writer
PL Liandinga
KUM HLUI
Kum hluiah khan thil tam tak a lo thleng a. Kan thlir dan azirin mi hrang hrang tan thil thleng pawh a danglam ang. Thil thleng reng si kha a ṭhen chu kan lo hre miah lo ang a, kan hriat ngei pawh ṭhenkhat chu engtin mah kan ngaihtuah zui lo vang a, kan tan chu'ng thil chuan pawimawhna neiin kan hre lo vang. Thil thleng ṭhenkhat, mi dangin chuti teh vaka an ngaih loh laiin keini tan erawh chuan a pawimawh fe si ang.
Mizoramah nikum kum tawpah MLA kan inthlang fel a, kumin kum tir aṭangin sorkar thar kan hrawn a. Kan sorkar hmuh dan pawh a inang lo hlawm hle tih a hriat. Kumina kan sorkar hrawn thar hi englai maha la sorkar ve ngai lo Party an ni a. Sorkar tawh dang ang lo takin eiru lo turin an intiam hranpa a. Vawiin thleng chuan eirukna chungchangah an lakah sawi tur a la awm lovin a hriat. Chutih lai chuan eptu lam pawla mite chuan rorel lai sorkar chu an tihtur anga an sawi ang zawng zawng ti lo vek a, an tih loh tur anga an sawi apiang ti leh zar zar si angte pawhin an sawi a. Mipuiin an awih leh awih loh erawh hriat a ni lo. A tlangpuia a lan dan chuan kan sorkar lakah hian mipuiin beiseina an la nei reng a, an laka beiseina an neih nasat ai mahin anni lo Party dang sorkar ta se, beiseina an neih zawk tur thu sawi rik a awm lo viau. Mi tam tak tan chuan he sorkar thar hi sorkar danglam tak niin a lang thei ang a. Tun kum 30 kalta chhunga kan sorkar hrawn tawh Party pahnih te ai chuan vawiin thleng hi chuan mipuiin kan la thlamuanpui rih niin a lang. Kum nga emaw, kum sawm emaw han sorkar ve ta se eng tak ang zel ang maw.
Kuminah khawvel let liamah America ram an inthlang a, Donald Trump-an hnehna a chang a. He thu hi ṭhenkhat chuan kan ngaihtuah loh viau laiin, mi tam tak tan chuan thil lian tham leh ropui tak a ni. Kumina America inthlang hi Mizoram mipuiin kan ngaihven zual ṭum ber a ni hial law maw a tih theih. Donald Trump hi tling lo ta se mi tam tak chuan he khawvel hi an hmang ngui rawih theiin a rinawm. A chhan pawh Donald Trump hi Kristian sakhaw tan chuan eng emaw ti takin innghahna a ni ve thei a. A khingpui lam hian mawngkawhur te, tuai leh patil ang chi zawng zawng chu zau takin an pawm a, Kristian thurin lam leh ih an ngaihtuah lo va. Keini, Kristian ram leh Kristianna kawnga nghet tlur mai chuan Donald Trump hi a mimal fel lohna zawng zawng nen, kan Kristianna min humhimpui tura kawlkila kan eng hmuh theih angah kan ngai ni berin a lang. Kan awmna inhlat teh mah se mi tam tak chuan kan chhehvela inthlanna aiin kan ngaihven zawk daih a ni. Hetih lai hian Kristian sakhua min petu anga kan ngaih leh kumkhuaa kan rinna kawnga kan bulpui anga kan ngaih, England lamah chuan Muslim-ho an huangtau sawt ta riauvin a lang a. Ngaihtuah chian phei chuan mi a tingui rawih thei. Kha leh chen Rinna Venghimtu (Defender of the Faith) anga Kristianten kan lo ngaih ramah, Muslim-ho biak-In atan Kristian biak-In an lei nual niin a lang a. Kumin thil thleng zingah chuan kan tan England chanchin hi a ngaihnawm loh ta viau mai.
Israel leh Hamas inbeihna a kal reng a. Kumin phei chu an intuk nasa hle mai a. Dan pangngai ang deuhvin Israel lamin an chhu na leh hle pek mai a. Keini Mizo, Israel lam ṭan ta reng reng tan chuan an indo thawm pawh a ngaihnawm angreng phian. Kan Mizo-pui, Israel lama tla thla tam tak an lo awm ve bawk nen, mi tam tak chuan kan ngaihven em em a. Kan ram kawng chhia leh Education aia Israel leh Hamas indona ngaihven zawk kan tam viau thei ang.
Kumina lang vak lova thil thleng, kan tawn mek si leh kan nun tidanglam ta viautu chu TV a ni. Kum 2000 bawr chhoa Cable TV a rawn lan aṭang khan kan nun a danglamin, kan nunphung pawh nasa takin a danglam a. Mahse kumin chhovah hian phone hmanga Youtube-a thil en kan ching zual a. TV nei tam tak pawhin an TV-ah chuan hrui engmah (Cable Network - LPS leh Zonet) thlunzawm lovin an duh chu phone aṭang ni lovin, an TV hmaiah Youtube Channel aṭangin an en ta ṭhin a. Hei hian thil a tidanglam nasa ta viau. Cable TV Operator te tan pawh Youtube-a dah maiin a fel mai zawk a. An dah loh chuan an buai phah dawn viauin a lang bawk. Khawvel inher chuan Youtube hmangin min rawn tidanglam a ni kan ti thei awm e. Chanchin thar te, thil thleng hrim hrimte leh hmuhnawm chi reng reng chu mi tam berin Youtube lamah an zawng ta a tih theih. An zawn ang ngeiin a lo awm ngei bawk a. Hmanah chuan chanchin kha ṭawngkain kan inhrilh a. Chumi hnuah radio, lehkhathawn leh lehkhabu hmangin kan inhrilh leh a, chumi hnuah TV kha kan hriatna hnar a ni leh a. Tunah chuan, abikin kumin chhung aṭang hian inbiakna mai ni lo, chanchin inhriat tawn nan phone leh Youtube kan hmang nasa lehzual. Hei hian mi tam tak tan eizawnna a siamsak a, a tifuh deuh phei chuan pawisa ṭhahnem tak tak heng Youtube aṭang hian an hui lut ta reng mai.
Tun hma aṭangin cinema lam ngaina mi ka nih avang hian Mizo Film ennawm tak hi awm se ka lo ti ve tṭhin a. Korean film kan han uar a, kan ṭhalaite an han inti-Korean leh an han inti-sap vel ka hmuh hian, a tihngaihna tak hre chuang mang si lovin kan Mizo film ṭha hi en tur awm ve se ka lo ti ngawih ngawih ṭhin. Kuminah hian film ṭha tak tak a lo chhuak ta nual mai a. Kan lemchan khawvel pawh a danglam ta viauin ka hria. Heng zinga Film danglam ve tak pakhat chu ‘Thih leh Dam’ tih hi a ni. Kan tunlai khawvel leh sorkar inthlak danglam hnaivai takin an rawn zep a. Ṭhenkhat tan chuan en nuam lo thei hial tur a nih laiin mi tam ber tan chuan thil awm dan tarlanna ni hial awm a ni. Film siam lamah chuan Aizawl lam aiin Lunglei lam hi an che ṭha mah mah em aw? tih tur a ni.
Nikum leh kum hmasa lam khan Youtube aṭanga thawnthu ngaihthlak kan intihhmuh nasa hle a, a bikin phuahchawp ‘pasalṭha’ thawnthu kan ngaithla nasa hle a. Kumin kum chawhnu emaw, chawhma tlai lam deuh aṭang emaw khan kan pasalṭha ngaihthlak hi a danglam ta deuh va. Phuahchawp thawnthu ni lo, pasalṭha leh ramvachalte an kawmna, an tawnhriat thu tak tak lam kan ngaithla tam leh ta deuhvin ka lo hria a, ka hre dik emaw. Pasalṭha thawnthu phuahchawp kha ngaihnat ve mai awm tak a nih laiin, a chhiar dan khan duhthu a sam lova, a thawnthu tam tak khan belhchian a dawl lo bawk a. Chinchang hre pha deuh tan chuan ngaihthlak a buaithlak deuhvin, an thawnthu chhiarah khan beng tikham thei ṭawngkam leh thil lam dan a tam deuh. Lehkha chhiar dik thiam ṭha tak leh Mizo ṭawng hre tlem lo deuhvin nalh takin chhiar se, a danglam mai thei.
Thil dang tam takah hma kan sawn laiin lehkhabu chhiar hrim hrim thuah chuan kan ṭhalaite an hnufual ta hle mai a. Ṭhalai tam tak phei chu kum tluana eng lehkhabu mah chhiar lova mahni phone bih ringawt, thil hre ve fea inngai an awm ta nual. Lehkhabu naran phei chu a hralh a kal ta lo viau a. Lehkhabu ṭha leh a ziaktu hmingṭha ṭhenkhat erawh lehkhabu hralh thei fe fe an la awm reng bawk a. Ṭhalai, lehkha chhiar taima tak tak leh kum khata bu sawmhnih chuang chhiar an tam ve tho bawk. Kan lehkhabu zawrh dan leh kan thil zawrh dan a inthlak nasa ta hle a. Online-a thil zuar kan lo tam ve ta hle maite hi thil lawmawm tak a ni. Aizawl khawpuiah ngat phei chuan veng lehlam dawra mi veng lehlam aṭangin ṭhuthmunah kan han chah ve zet zet mai theite hi lawmawm tak a ni.
Kawng tam takah hma kan sawn viau laiin kan Mizoram kawng leh India ram huap, Competitive Exam-a hlawhtlinna erawhin hma a sawn thei lo angreng hle mai a. Kum hluia thil danglam tam tak zingah danglam tura kan duh ber zinga mi a ni awm e. Theih ni se he kumhlui hian inkalpawhna kawnga kan harsatna cham reng mai hi liampui se, furpui lo thlen leh hunah pawh thlamuang leh hahdam deuhvin awm ve tawh ila, a duhawm ngawt mai. Chutih rual chuan Competitive Exam-a hnam dang el phate hi lo chawr chhuak sup sup se a duhawm ngawt mai. Kan phal emaw phal lo emaw, kum hlui chuan min liamsan ngei dawn a, kum ṭha zawk kum thar lo her chhuak se, kan ram hian hma sawn ve tawh se kan va ti em!
Krismas chibai ule.