Guest writer
PL Liandinga
Khaw vannei Hnahthial
Mizoram hotupa berin a sawi hi chu thu pawimawh ni ngei tur a ni a. Tapchhak zawl inkawmna leh thianzaho titina hmuna sawi satliah ni lova, mipui hmaa Official a thiltihna hmuna a sawi te a nih ngat phei chuan a chhe lam a tha lamin a pawimawh a. Hei vang hian ram hruaitu leh sorkar Official lian tam tak chuan fimkhur takin an thusawi te pawh a ziak sa an chhiar thin. An tawngkam a pawimawh em vang a ni.
Nilaini kal ta khan Pu Zoramthangan he Mizoram hi hausakna molecule-in a khah thu leh chumi hai chhuah chu a mitthla ber a nih thu a sawi chungchang ka ziak a. Ka ziah tuk tuk leh lawkah chuan Mizoram hausakna hnar ber tur chu mau a nih thu a rawn sawi leh a. Kan hausa dawn mawlh mawlh ngawt mai.
Kan ram leilunga hausakna awmsa, hai chhuah mai tur hi a lungkham ber a nih thu a sawi a, engkim mai, Mizoram leilung leh thing leh mau zawng zawng hi molecule-in a siam a ni a, chung zawng zawng chu hausakna vek a ni bik angin a thusawi atang chuan a ngaih loh theih lohva. A tuk lawkah a dang zawng chu sawi tel leh tawh lova mau bik (a duh fet deuh chuan rua te pawh an ti maithei) chu kan hausakna tur anga han sawi leh si chu ngaihthlak thiam a harsa ta khawp mai.
‘Kan khaw paho zawng zawng hi rintlak vek, mi rinawm, ram leh hnam tana ding ngam thah an ni a,’ tih thu sawi ila. A tukah veng lehlamah, ‘Kan khaw paho zingah chuan Rema hi ram leh hnam tana ding ngam tur tak tak a ni a,’ tih nen hian a inang thei em aw? A inang diak diak lo a nih pawhin a inang viau chuan a rinawm. ‘Kan nulate hi chu neih tlak vek an ni,’ tih hnuah, ‘Ruati bik hi chu neih tlak a ni,’ ti leh ta si ila eng anga thusawitu nge ka nih ang?
Kan rama thil awm zawng zawng hi hausakna a nih si chuan engatinge a awm ve lo Latiflorus leh Brandisii kan chah luh? Kan ram hi hausakna hlira khat, a awmsa hai chhuah mai theih tur a nih si chuan engatinge a awm lo ber hi kan sorkarin a tuipui tlat? Kan ram hi hausakna tura thil chi hrang hrang inthuahthip tun mai awmkhawm a nih si chuan engatinge chu hna chu bawng insi ang maia kan tan tak chat loh le?
Sorkar term hi kum nga a ni a, kum ngaah chuan kum hnih kan hmang zo ta zan mai a. Kan sorkar hian kum thum dang a la nei a. Kan hausakna tur mau hi engnge a dinhmun aw? Kan Brandisii leh Latiflorus rua chingtute khan 2023-ah hralh chhuah hman in inring em? Lengpui khua leh Hmunpui khua te khan in thil chin kha Mizoramin a thatpui hman dawn a in hriat chuan hetia ringhlel angreng a thu ka ziak ve teivet hi min rawn khak ula, ka hriat lohzia te, ka hmuh loh ka sawi avanga ka thuziak a dik tawk loh thu te hi min rawn hrilh ula ka va ti em.
Mau chu lo hralh hman ta tehreng ni ula a hralhna hmun tur awm ang leh tlawn khat emaw, kg khat emaw, fit khat emaw a zawngin (any kind of measurement unit) a man tur awm ang te sorkarin a hrilh tawh che u em? Sorkarin a hranpaa a hrilh loh che u pawhin nangmahni talin sorkar hawiher atangin ngaihdan in nei tawh em?
Hei Aizawl lamah chuan kan hotupa thusawi kan lo ngaihthlak ang ngeiin kum hnih khat a kal chuan, ‘E, a lo tih theih reng mai,’ tih tumin kan lo ngaichang reng a. Mau lam chu kan rawn hmu ve pha lova, in chinna hmun lah kan tlawh lova. Mahse kan benga kan hriat leh a sawi lai ngei video a kan hmuh, kan khawlai chungchangah chuan kawng chhawng hi kum hnih hnuah pawh, ‘A lo tih theih reng mai,’ tihtur kan hre lova. ‘Hetah hian an bung tan a ni awm e,’ tih tur pawh kan hre lo. Pu Zoramthanga thusawi atang chuan kawng chhawng te, Traffic Jam Free khawpui (Aizawl) te, Parking problem awm lohna khawpui (Aizawl) te hi, ‘A lo tih theih reng mai,’ ti turin kum hnih a liam chinah hi chuan kan lo inkauin kan beng kan lo chhi a. Keimah mimal hi ka lo bengngawng fal bik a, ka lo hmu lo a nih pawhin Aizawl lama a hria te pawhin, ‘Saw, sawta saw,’ rawn ti se ka duh khawp mai.
Kum hnih a ral hnu pawh hian kan enghelh leh kan buaipui, nangni zo khaw lam atanga lo kal te pawh in buaina ber, traffic jam free khawpui ruangam tur leh a inrelbawl dan tur hi kan mitthla thiam hauh lova. ‘E, heti chuan a tih theih mai dawn a lo nih hi,’ han tihna tur eih kan neih chu sawi loh, two-wheeler taxi 1300 zet awm belh ta hian kan traffic jam a ti-free pawhin kan ring hek lo. ‘Motor parking problem awm lohna’ chungchangah lah sorkarin a thlawnin mimal in sakna atan a pawisa faiin a duhsak zawngte hnenah pawisa a sem a. Chu chu a hmingah PAHOSS an ti mai a. Hetianga a let leh awm hauh lova mimal duhsak zawngte hnena pawisa pek hi eng sorkar dangin nge ti ve ang tih hi a ngaihtuah pawh kan ngaihtuah peih lo, a awmin a rinawm lo lutuk. Eng pawh ni se kan sorkar hrawn mekin kum hnih a hman hnuah hian ‘Motor parking problem awm lohna khawpui awmchhun chu Aizawl,’ tih thu hi fiamthuin sawi ila a sawitu kan nui a nih ngawt loh chuan nuihzatthlak a min ngaitu pawh kan hmu zovin kan ring lo.
A chang leh, ‘State sorkarin matching share min pe tha a,’ tiin Pu Robert-an a sawi a. A piah leh lawkah amah Pu Zoramthanga ngeiin, ‘State sorkar pawisa pakhatmah kan hmang lo,’ a ti leh mai a. A sawitu hmasa hian Stadium chhawng sak tur thu chauh a la sawi a, kan awih hauh lo nain a sawitu hnuhnung thusawi tawh dang ngaihtuah chuan an thusawi tawh kan awih lem loh hi a intam hleih deuhva, chumi avang ringawt chuan a sawitu hnuhnung zawk hi chu he thu rau rauah hi chuan kan ringhlel zawk! A thu hrimin Disaster (chhiat rupna) thil emaw, khawkheng leh tuilian, leimin leh eibar zawnna kawnga thil pawimawh lutuk emaw te, thil engemaw bik tak a nih loh chuan Central sorkar hian 100% grant hi a ti zen zen lova. Phullem phahna tur vel emaw, Pavillion sakna tur emaw hi chuan kan eibar a nghawng tehchiam lovin a vaiin Central sorkarin chutia min pek teh tawp tawp vek chu a rinawm chiah love.
Engpawh ni se Hnahthial lam chuan mau chu in ching dawn em aw? In chin dawn chuan tun hi a hmun tur vah hun lai tak a ni. Kan sorkar chunga rinna nghat, Pu Zoramthanga thusawi awih apiang chu Mas tiak tuk atanga mau that duhna ramah chuan mau phunna tur vat a riah luh a hun khawp mai. Dik tak chuan MNF ve si, hotupa berin khatia a tih tawh hnu pawh a mau phun tura inpuahchah lo chu thatchhia nih te pawh a hlauhawm zawk.
Term hmasa lama Economic kawihsapir kha kan sorkar hian a hmang thiam tawh ang a, Central sorkar an vuakdupna pawh a rei tawh a, iptepui lian nen an han thawk thla ang a, kan Financial airlock pawh term hmasa khan an nam nung tawh ngei ang a, hausakna molecule hlirin in khua mai ni lo, in District pawh ni lo, Mizoram hi a khat bawk si a, in ram lah mau that duhna awm tak niin hotupa berin a hre bawk nen. Hmapui an rawn la tak tak dawn tih thu in dawng tawh bawk si a, Krismas te chu Covid karah hlim taka hmang turin ka beisei a che u.
Keini zawng kan vanduai rih a niang, kum hnih a ral a, ‘E, a lo tih theih dawn reng mai,’ tih tur hre lovin kan la hawi mai mai a. NLUP dawng loho pawhin cheng nuai thum kha an la dawng ta hauh lova. Khalamah chuan in dawng tawhin kan ring deuh ngawt a (Campaign lai khan dawng hmasa tur certificate nei kha in awmin kan lo hria a). Keini lamah chuan bawng insi tur kha a la insi ta lo reng bawk si a. Kan Director leh Secretary-ho lah hi, ‘Nangni he lamah, nangni helam mualah.....’ ti a thil hrilhtu an awm leh rih lo a niang, sorkar hnathawk tam tak phei chu kawtthlerah mi ‘mask’ vuah leh vuah loh endik turin nileng lengin nikhata cheng sang chuang hlawhin an thu khep khup a. Hmapui rawn la tur kan sorkar nghaka in han thu thap mai bik tur leh in ram, mau that duhna intawng fuh kher kher chu Mizoram District-ah hian in vannei bik dawn em mai a. In awhawm khawp e.
Hlim takin Krismas in hmang dawn nia.