Guest writer
PL Liandinga
7th PAY
Sorkar hnathawk hlawhbi thar tur, 7th Pay an tih mai, kum 10 dana Central sorkarin sorkar hnathawkte hlawh a ennawn vawi 7-na tur chu Central sorkar lamin a tichhuak ta a. Dan naranin hetiang hlawhbi thar tur hi Pay Commission-in a recommend tawh chuan Central sorkarin a pawmpui tlangpui a. A pawmpui tawh chuan hman nghal mai a ni ṭhin.
Hemi zulzui hian kan State sorkar a sorkar hnathawkte pawhin reiloteah he 7th Pay Commission Recommendation ang hian hlawhbi tuk turin sorkar a kar leh ngeiin a rinawm. Hemi chungchang hi sawi tur tam tak a awm theiin a lang. Hmang ta chiah ila keini ang te duang (Pensioner) pawhin kan hlawkpuina mual mual te pawh a awm ve ang.
Keini ram, han ti ila, Mizoram te leh India ram pumpuiah te chuan sorkar hna hi a hlu chuang bik a. Sorkar a deldul a, ram a retheih a, sorkar hnathawk leh sorkar milian te inhrawt lal zawnga an kalna ramah chuan hetiang hi a thleng ve thin a. A lehlamah chuan a sorkar hnathawk tichep zawng leh hrek bet zawnga ram a kal a, sorkar hna lo chu inhnangfakna dang a awm bawk si loh chuan sorkar hnathawk vanduai te chu an vanduai ve ngawt ngawt thei bawk. Ram changkangah chuan sorkar hna lo pawh hna tha tak tak a awm tho bakah sorkar hnaah chuan mi zawng zawng inbengluh vek an tum kher lo bawk.
Mizoram bikah chuan sorkar hnathawkte hi kan hlawk ta hlein mipui mimir thlirna aṭang chuan a lang.
(1) India ram state dang tam tak aiin kan nih ang nihpui rau rauvah hlawh a sang bik a.
(2) Hnathawhna hmun dang, private firm leh company te a thawk aiin hamthatna kan dawng nasa bik em em a.
(3) Kuthnathawktu emaw, sorkar hnathawk ve lo dangte nena khaikhinin sorkar hnathawkte hi kan hamtha hle.
(4) Kan hlawh a san ang hu leh kan hamthatna a nasat ang hu aiin sorkar hnathawk khuahkhirhna a nasa leh chuang lem lo. Entir nan, tunhma khan zing dar 10.00 aṭanga tlai dar 4.30 kha Office hun a ni a. Inrinni kha half-holiday a ni a. ‘Inrinni kal lovin zingah dar 9.00 ah tan ila, tlaiah nipuiah dar 5 thleng, thlasikah dar 4 thleng thawk ila sorkar a hek chuang lovang,’ tiin inrinni kha chawlh a ni ta a. Mahse Mizoram Office-ah hian zing dar 9.00 a dawr theih chu an tlem hle a, tlai dar 5 rik hmaa dawr tur awm tawh lo kan awm nual bawkin a lang. A inrinni kal loh lam chu kan vawng tha a, kan kal loh theih chhan, zing dar 9.00 aṭanga tlai dar 5.00 erawh kan vawng tha ta chiah lo.
Hetiang deuh hian kan sorkar hnaah hian a thawktu hamthatna tur lam thil chuan vawnthat a hlawh tlangpui a, mipui chanvo, (hun vawndik te, Office chhuahsan loh te, sorkar sum renchem te leh thildang) lam hian ngaihthah a hlawh leh thin.
Office tam takah phei chuan sorkar hnathawk nghet, hlawh tam la aiin thawk nghet lo, hlawh tlem zawka ni rate anga thawk (M.R) te an rintlak zawk a. Sorkar sikula thawk cheng sing engemawzat hlawh te thawhna aiin Private sikula cheng sangbi hlawh te thawhna sikul chu kan pan thin.
Sorkar hnathawh hi a hlawk a ni tih a lanna tur chuan kuthnathawktu nena kan khaikhin a ngai a. Hnathawktu rintlak leh thiam (Mistiri chi hrang hrang - Carpenter, Cement Mistiri, Lungrem Mistiri, Mechanic, Handicraft artisan leh chutiang dang) te hi nitin rate a an thawh chuan nikhata cheng 700 aia tam hlawh an vang hle. Chutihlai chuan sorkar hnathawk zinga a hlawh tlem ber pawl, High School/ +2 zir chhuak hlim hlawtte chuan chutiang aia tam chu an hlawh a. Kum khatah hlawh neiin chawlh ni engemawzat an nei a, Inrinni zawng zawng hlawh neiin an chawl tel nghal a, damloh nikhuaah mahni bakah thisen zawmpui hnai zual te enkawlna senso sorkarin a la tumsak bawk a.
Dan anga chawlh neih theih bakah tihfuh kum chuan kum khatah ni 20 dawn lai te a thlawna chawlh hun sorkarin a la siam leh nghal (Chapchar Kuta kal, Anthurium Festival chhim, Christmas Eve etc. etc.) a. Chu chauh ni lovin, ‘Kan
ṭhenawmte an innei a....’ ‘Kan vengah mitthi an awm a....’ ‘Kan kohhranah chumi khami.....’ ‘Kan chhungte an innei dawn a....’ ‘Kan Committee dawn a.....’ ti vela kan chhuahvahna hi belh khawm ila thenkhat phei chu thla khat dawn lai te hi chawlh dang zawng zawng bakah kan la chhuak-vak hial ta ve ang a. A hrawn vanduai deuh phei chuan an thawhpui thenkhat hi chu an hmu zauh zauh chauh mai awm e tih tlak hial a ni.
Hetiang thu han sawi takah chuan titi phungchang angrengin han sawi ta ila. Ka thawh lai khan ka hnuaia thawk pakhat chu kum khat dawn lai kan thawh chhung khan a vaia pisa lama a thut tak kha chu chawlhkar hnih vel a niin ka hria. Hawiher fel nalh si hian a kal lo tawp ringawt zel mai a. A tawpah chuan a ngaihna awm hek lo, ‘Dahsawn mai teh u,’ ka ti a. Strict lu deuhva min hretute hnen lamah ka awmtir a, anni pawhin thla thum vel bak an kawl thei ta bik lo niin ka hria. A buaithlak lai ber chu theihtawpa ka thiam ka thawh ve chung pawha strict anga min la ngai duh an awm cheu khan kan rilru sukthlek a hril a, kan rilru sukthlek avang chuan khatiang hnathawktu kha kan awm a ni.
Pawisa bawmpui khat zen kan nih avangin kan sorkar hnathawk te hlawh leh an thawh hi a inphu em tih hi kan tan ngaihtuah makmawh a ni. Hlawh a pun hian sorkar hnathawk hlawh atana kan pawisa neih zawng zawng aṭanga za zela 60 kan sen thin kha zaa 65-ah emaw a’n chho leh duai ang a. Chu chuan kil tin kil tang a nghawng tawh mai dawn a. Chumi hrethiam lo emaw, ngaihtuah duh hauh lo emaw a hlawh chungchang sawi a, a inrenchem zawng a sawina reng reng sorkar hnathawkte hrek duhna emaw, duhsak lohna lam emawa ngai tlat pawh awm theih a ni. A awmzia zawkah chuan kan pawisa bawmpui aṭanga pawisa chhuak tur chungchang hi tu pawhin kan sawi tur a ni a, kan ngaihtuah tur a ni a. Pawisa bawmpui a phai lohna tur leh tha taka thildang kan enkawl theihna tur hi ngaihtuah a ngai.
He 7th Pay hi mipui tana phurrit lo thei ang berin lo hmuah ni selal. Meghalaya phei chuan 5th Pay structure kha an la hmang an ti hial em kha aw?