Guest writer
PL Liandinga
SORKAR HNATHAWK
Kan sorkar hnathawkte hian thawh ṭhat an ba a. Thawk ṭha turin an intiam a. Sorkar dan hnuaia hnathawk an nih avangin anmahni phuartu, FR & SR te, CCS Rules te leh Conduct Rules te an zawm a ṭul a ni. Chutiang an zawm loh chuan an chungah sorkarin dan a lek kawh thei a, mipui hekna tur zawng a nih chuan sorkarin a ngai pawimawh tur a ni.
Mizoramah chuan sorkar hnathawkte hian State dang zawng aiin dan an zawm a ṭul lehzual nachhan a awm. Kan sorkar hna hi kan pawisa sum hnar ber a ni mauh mai a. Chu sum hlawm lian ber chu kan ngai pawimawh tur a ni a. Kan ngaih pawimawh tawk loh avangin vawiin thlengin leibain kan awm a. He kan leiba leh kan sum enkawl dan dik lo hi a tuar lo emaw inti pawhin kan tuar vek tih hriat a ṭha khawp mai. Hmanah chuan U.T kan nih lai kha chuan sorkar pawisa hi a lo kal tawp a, chu chu sorkar laipuiin min pek a ni mai a. Chumi chu an lo hmang dik lo a nih pawhin leiba kan nei chuang lova, a dang a lo kal leh a, a hma ami lo hmang dik lo pawh ni ila a dawt leha lo kal kan hman dik chuan a fel angin a ngaih theih mai a, kan hmasawnna a muang satliah tih a ni mai.
Tunah chuan kan sum hmuh reng reng hi a lo berah 10% tal State sorkarin a khin letna pek ve zel a ngaih tak avangin kan sum hmuh kan hman dik loh emaw, lo lam taka kan tihriral chuan hna dangin a tuar ta zel a. Chumi hmang ṭangkai a, hmang dik tur te, a hlawk thei ang bera chu sum chuan hna a thawh theihna tur te chuan kan sorkar hnathawk leh kan thlan lal te hian theihtawp an chhuah a ṭul a ni.
Sorkar hnathawk, mitthi vuinaa to veng vung te hian an kalbo hlan hian hlawh an nei vek a. Chu an hlawh chu kan chhiah pek khawm aṭanga kan pek a nih avangin an awm lohna tur hmun (an hnathawhna hmun ni lo) a an awm reng reng chuan mipui mimir hian kan tuar tih hriat a ṭha. Sorkar hnathawk hlawhah hian kan pawisa hmuh zawng zawng zaa 60 chu a kal nghal avangin chu kan pawisa tampui changtute chuan rinawm taka an thawh loh chuan kan hek a ni.
Hnathawhna hmunah reng reng hian a thawktu hian zaa 20 vel hlawh ve tura ngaih an ni a. (Lung i rem a, i senso 20% chu hnathawktute hlawh tur anga chhut tur a ni. Chutiang bawkin In i sa a, i senso 20% chu hnathawktute hlawh atana kal ral tur anga chhut tur a ni). Mizoramah chuan kan hnathawktute hlawhah 60% chu kan sum neih zawng zawng aṭangin a kal ta nghal hmiah a. Kan rin aia tlem kan hmuh pawhin hnathawktute hlawh hi 60% ni lovin 70% a ni thei ta tlat a. Chumi eiraltute chuan an thawh hlawk loh chuan kan hekdan chu nasa tak a ni. Hetia 60% a kal ral ngawt nachhan hi eng dang ni lovin a nihdan tur ang aia sorkar hnathawk an tam avang te, State dang aia kan hlawh a san vang te leh thildang dang vang a ni thei ang.
Department tin hian ṭhahnemngai leh hlawh phu zek zawkin hna chu thawk ila, hlawhah tunah lo insengso deuh mah ila nakinah thil ṭha kan la paw chhuak thei. Hydel Project enkawltute hian an kutthlakna apiangah rin aia tlem, rin aia
ṭhain thawk se chu Hydel Project tih tlak deuh te pawh kan nei ve tawh mahna. Chutiang bawkin Agriculture Deptt. hian tih tak takin, thil puitling tur chauh uluk takin buaipui se chu vawiinah sorkar hnathawh ngai lova lo neiha hlawhtling tam tak kan nei tawh ang a, kan intodelh ve tawh hial ang. Link Road an laih te hi rinawm takin lai se, an senso chanve te hian zo sela, a bak chuan a kawng te hi alkatra la luan thei hlawm se chu kan changkang tawh deuh ang. Department hi chutiang vek chu a ni a. Education te hlei hlei te hi an awmna tur hmun dikah vek awm ta hlawm se (Damlo khumbet tiam lovin) kan Education hi heti teh niai hi chu a ni kher lovang. Tunah chuan hmun nuam deuhvah Zirtirtu leh naupang te an inzat a, hmun ṭhenkhatah phei chuan zirtirtute an tam zawk a, hmun ṭhenkhatah chuan zirtirtu pakhatin naupang pathum zirtir ang hisap te an ni a. Hmun hrehawm deuhah erawh chuan zirtirtu pakhatin naupang 80 te an la enkawl a. Hmun ṭhenkhatah chuan zirtirtu pahnihin naupang 80 te an enkawl a, pakhat a dam loh emaw, a zin bo emaw pawhin a buaithlak a ni.
Kan sorkar hnathawkte kan enkawl dan te, kan awmtir dan te hi kan hnam darthlalang a ni. Ram changkanglo leh ram rethei, ram hrehawm tam takah pawh sorkar hnathawkte an inthlahdah em em a, hlawh an la kim ve biai thova. Chutih chhung chuan mipuiin an tuar tlawk tlawk a. Chutiang hmunah chuan roreltute an nuamsa chawk a. Engemaw chang chuan mipui thinrim tawngkhawngin buaina te an siam a, thil tha lo pui pui a thleng chawk a. Mahse a khaikhawmnaah chuan an vaiin an tuar vek ziah. Ram changkang leh changkang lo tehna pawimawh tak chu an sorkar hnathawkte an enkawl danah a ni a, chutih rual chuan sorkar hnathawkte rilru put hmang a dik lohna hmunah chuan ṭha taka inenkawl a harsa fo ṭhin.
Sorkar hnathawkte hian hnathawk tura rawih an ni tih an inhriat a ṭul a. Chutianga awm tur chuan a enkawltuten an awmdan tur dika an awmtir a ngai ṭhin.
Sorkar hnathawkte hi dan chipchiar tak hnuaia leng an ni a. Chu dan chuan sum renchemna te, tha taka sorkar hnathawh dan tur te a duang vek a. Sorkar pawisa tihpelhe mai mai te hi engti zawng mahin a thiang lo. A nihna takah chuan a hmanna tur atana ruahman lohva pawisa hman chu thiang lo a ni a. Dawt nena ṭangkawpa thiltih te a thiang lo bawk.
Mihring ṭheuh kan ni a, dan hnuaiah, dan bawhchhe lova thawk rau rau zingah ṭhahnemngai leh ṭhahnemngai lo te, remhria leh remhre lo te, hmangchang hria leh hre lo te an danglam em em a. Ni ve tho si, dan bawhchhe hran chuang lova awmze nei lova thawk te a awm theih.
Eng pawh ni se kan Mizoram State sorkar sum tam ber hi chu sorkar hnathawk hlawhah a kal a, chuvangin thawh ṭhat hi sorkar hnathawk zawng zawngin an ba a ni.