Guest writer
PL Liandinga
MIZORAM ASSEMBLY SESSION
Tun thla kalta deuh zawng kha chu Mizoram Legislative Assembly session kan thlir a. An han zo va, a khawharthlak deuh ruaiin a hriat mai.
Kan Assembly Session te han thlir chuan a tlangpui thuin a lawmawm hle mai. India ram hmun danga an session te kan hmu tam tawk lo hle a, engtin chiah nge an awm pawh a vai chuan kan hre pha ve lo. Mahse, kan Lok Sabha ṭhukhawmte chuan a chang chuan rorel thei hauh lovin hun an khawhral vak vak mai a, an bengchhengin thu ro fumfe awm lovin an ṭil ṭiak leh mai ṭhin a. Kan Mizoram Legislator te chet dan tlangpui a mawiin a zahawm hle a. Ruling lam pawh an fakawm a, Opposition lam pawh an fakawm. Kan Assembly House-ah nungchang mawi tak tak an lantir avangin mipuite hi lawm viau tur kan ni.
Mahse, he khawvelah hi chuan mihring hian duh chin tawk a nei tlat lo va, chuvang chuan kan Assembly Session-te chu ‘A ṭha hle mai, a mawi hle mai,’ tih ngawt erawh chu thil tih hleih theih loh a nihna a awm. A ṭhat loh nasat em vang leh a mawi loh nasat em vang lam ni lovin, a aia ṭha zawk leh duhawm zawk a ni dah law maw tih thuah eng eng emaw chu sawi tur a awm ve thei tihna ang chauh a ni a. Chu pawh mipui ngaihdan tlanglawn a ni nge ni lo pawh hriat loh, he thu ziaktu ngaihdan mai a la ni leh ta nghal a, engti taka ngaih tur nge ni ang tih hriat thiam a har viau.
1. Kan Minister ṭhenkhatten an chanpual an hriat chian a, an hneh hlea a lan laiin kan Minister ṭhenkhat chuan an hneh lutuk lo deuh em maw ni tih tur a ni. Theih ni se, eng emaw laia a ziak han bih zawk bak chu en lova sawi zar zar theih ni se a duhawm ngawt mai. En lova sawi zar zar thei leh thei lo chu a lo thlirtu mipui mitah chuan an inang lo angreng viau a ni.
2. Opposition lam aṭangin ṭhahnemngai hmel tak tak leh sawi tur ngah angreng tak tak an awm a. An han chet dan leh ṭawng hmangah chuan Mizoram leh Mizo mipui min hmangaih vanga ding chhuak a, theih ang anga thil dik lo leh fel lo sawi chhuak hram hram angin lan an tum niin a hriat a. Rilruah erawh thil ṭhenkhat a awm. Chutianga ṭhahnemngai hmel tak tak ṭhenkhat chu a hmaa thuneihna an chan laia an thil tih kha, mi pangngai tam tak chuan kan la theihnghilh hman lo va. Khatih lai khan an chanpual chhungah sorkar pawisa, mipui pawisa kha an hmang fimkhur lo riauvin a hriat a. Vawiin thleng hian tuna rorelna fawng vuantute hian vawiina sorkarna chelhtute sawiseltute hnuhma hi chian ta se; thubuai te, tan-In te, hmingchhiatnate hai chhuah tur a awm nual ang tih a rinawm. Thuneihna an chan lai khan, ‘A mak mang e,’ tih mai loh chuan hrilhfiahna ṭha tawk te, ngaihdam tlak ngawih ngawih a nihna te awm lo thil ṭhenkhat a thleng nualin a lang a. Mi tam tak ngaihdan chuan thuneihna chan laia khati taka tal hiar siin vawiinah, hetianga awrphiar ṭawng ṭawnga heng ṭhahnemngaihna thu an han aupui leh ta mai si hi chu a mak lo thei lo. Hetianga sawi leh si tur hi chu a hun lai khan tlemin lo insum ve deuhvin lo fimkhur deuh se, tih te pawh ngaihtuahnaah a awm. Vawiina thuneihna changtute pawh hian engtik ni-ah emaw chuan thu ṭha te, fimkhurna thute leh thu dangte pawh in la sawi duh thei a, tun aṭang hian fimkhur a ngai a, chin tawk neih a ngai tih hriat a ṭha. Hmanlai, ‘Mipui hian thil an hre rei lo,’ tih hun kha a liam tawh a. Tunah chuan Youtube leh ‘live record’ te a awm tawh a, duh loh hun hunah thlalak te, thusawi laite hi a rawn chhuak nawlh nawlh zel tawh a nih hi.
3. Tunhma, Congress lamin thuneihna an chan lai khan Pu Vanlalzawma kha Opposition Leader a ni a. A tihdan kha a ngaihsanawm angreng riauvin ka hria. A zawng a zain sorkar dinglai kha a kalh duh hauh lo va, a ṭul erawh chu a sawi hreh chuang lem lo va. House Leader Pu Hawla tan pawh khan a zahawm viau awm mang e ka lo ti ṭhin a. Tam tak chuan Opposition nih chuan Ruling lam thu chu eng le khaw le hnial a, sawisel fai vek mai tur nite pawhin an hria a ni mai thei. Mahse chutiang chu thil awm dan tur ni lovin ka hria. Vairam lam tihdan lak a, a hiar thei ang bera tal tum ngawt anga lante hi chu kan tih atan mawi ve chiahin ka hre lo. Keia politics ngaihdan ve khanglangah phei chuan a kum khatna leh kum hnihnaah te hi chuan sawisel vak lova awm a, a kum thumna leh kum li-naah te chuan ṭan khawh zual telh telh a, a kum ngana inthlan dawn kumah te chuan a siruk laa ṭanfung chher àwm takah te ka lo ngai ve mai mai a. Mahse chutiang chu kan hotute politics hriat dan ni lo tlatin a lang. Chu ai chuan hnialfung dawrawm deuh leh awmkhauh lem lo hmang pawhin Session neih dek dek tawh chuan, ruling chu beih nghal char char mai tur tih hi kan politics thuvawn a nih duh hmel riauvin ka hria. Kan Opposition ṭhenkhatte phei kha chu duh aiin an ngampa lutuk deuhten ka lo hria a. Kei hi an tih ang ti tawh lo ni ta ila, an sawi ṭhenkhat kha chu ka sawi ngam ka ring meuh lo. A ṭhen laiah chuan ruling lam khan an dimdawih letling mah mah ni tein ka hria.
Assembly House chhunga nungchang mawi leh thusawi ropui leh ngaihthlaknawm tak tak hi a changkang viauin a lang a. Mahse heng zawng zawng aia pawimawh leh kan hnam tana hnemhnang zawk tur chu rinawmna nunpui hi a ni. Hmun dang Assembly House-ah te pawh thusawi thiam leh ngaihnawm pui pui ngaihthlak tur a awm ṭhin a. Kan Assembly House-ah pawh thusawi ngaihnawmte pawh kan ngaithla ve tawh ṭhin. Mahse a pawimawh leh kan ṭhatpui tur zawk chu nunphung leh thiltih a rinawmna hi a ni. Miin thu sawi tur a hre ṭeuh thei a, a sawi thiam em em thei bawk. Mahse a nunphungah rinawmna a awm si loh va, a tih tawh ena rintlak a nih si loh chuan thusawi ringawt chu ngaihsan harsa tak a ni. Bih chian leh belh chian dawl lo chung chunga thusawi lama ṭan khawh vak mai hi mi tam tak tan chuan ngeiawm lamah a kal thei.
Vawiin thleng hi chuan kan rorel lai Party aṭanga Minister nihna chelhtute hi eirukna thuah sawi sep kai an la awm rih lo niin a lang a. Hei hi thu tam tak sawi aiin mipui tan chuan a thlamuanpuiawm zawk awm e.