LUNGLEI TUI TLAKCHHAM THU

Tunhnaiah Lunglei khawpui tui lakna, Mat lui a kang thu kan lo hria a, thin a ṭhawng hle mai. Ral khat aṭangin engtin tak ni zel ang maw tiin kan lo ngaihtuah ve a, tih theih vak erawh kan nei lo. A hmuna awm mi thiam leh hotute tan pawh a tihngaihna vang tak tur kha keini, ralkhata awm, ṭhi beh lo leh thiamna nei lo tan phei chuan tihngaihna chu vang tak a ni.

Hman aṭangin kan mithiamte leh thil ngaihtuah mi te chuan kan fimkhur a ngai a, kan tui hi renchem a ngai tih thu an lo sawi chamchi tawh a. Pu Dunglena khan a thih hma khan, ‘Kei hi Water Engineer ka nia,’ tiin a sawi a. Tui chungchang a ngaihtuah nasat avang leh a vei em avanga khatia ti kha niin ka hria a, a ngaihsanawm hlein ka hria. Ruahtui tla a tlem kum leh eng emaw hlekah chuan kan dinhmun hi a ṭha lo thei viau dawn a ni, tih hi a lang chiang ta tawlh tawlh mai. Lunglei chauh ni lovin Aizawl pawh hi kan ngaihtuahawm thei. Kan tui lakna, Tlawng lui tui hi a tlem sawt hle a ni tih a lang thei a. Aizawl bula Tuirial luite khu kan seilen vena anga ngaih theih a ni a, ṭhalvaekchar lai tak tak chuan a hmuh pawh a hrehawm ka ti ṭhin. A kangchat mai ang tih hlauhthawnawm khawp niin a lang a, kan tleirawl chhuah chhoh laia kan hriat dan nen a danglam ta em a ni. Aizawl leh Lunglei chauh ni lo hian khaw dangte pawh hi kan ngaihtuahawm chho zelin a rinawm. Hemi avang tak hian YMA te pawhin tuihna humhalh tih te an chawilar a. Tuihna humhalh leh ngaihtuahte hi kan tihtur tak a ni ta. Zin kawngah han tlan ila, tun hmaa tui awmna ṭhinah khan tui a lo awm lo ta fo mai a, a thlamuanthlak lo viau a ni.

Mihring kan pung zel a, ram leilung kan enkawl danah kan fimkhur tawk si lo va, fimkhur chung chung pawha kan buai a hlauhawm tehlul nen, kan la han fimkhur lo lehzel a. Ngaihtuahawm thei angreng tak chu kan ni. Kan awmphungah hian vantlang hamṭhatna aiin hmun tam takah mimal hamṭhatna hi kan dah lian a. Kan sorkar hnathawk tam tak hian tihdan dik leh tihdan ṭha leh vantlang ṭhatna tur lam aiin, mimal duhsak zawnga thil kalpui kan ching a, chu chu a tawpah kan harsatna a ni fo. Ṭumkhat chu kawng kawi inthlep zingzumah vantlang step dawh kai kan tum a. A bula ram neitu chuan a kawng kawi inthlep zingzum kil tawp rak thleng chuan LSC a lo nei fel thlap mai a. A lungchhiatthlak angreng khawp mai. Mimal tana han hman ṭangkai theih miah loh tur ram zingzum kil tawp thlenga neitu nihna a lo neih avang khan a tan hlawkna engmah a awm lo va, vantlang tan lah a buaithlak phah em em a. Amah lah chuan a ram huam chin chu a hman ṭangkaina tur awm chuang hauh si lovin a keipui sa hauh hlur mai bawk si a, tihngaihna a awm ta lo a ni.

Hetiang deuh bawk hian kan luidungte hi a ṭhen laiah Riverine Reserve, lui lai aṭanga metre 800 kan ti a. Metre 800 chu tlangram hei angah chuan thui angreng tak a lo ni a, km chanve aia thui daih a ni mai a. Leilung hmang ṭangkai duh tan hnawksak tham angreng tak a ni a, dan zawm a harsa tham hle a ni. Hetih lai hian hmun tam takah chuan lui tui chim chin thleng rawkin mimalin an hung leh lawi a. Luidung zawhna tur khawp ram pawh vantlangin kan chang lo. Heng ramte hi mimal ta a nih tawh miau avangin an duh leh an vàt a, an duh leh an hál a, an duh duha an tih a thiang si. Lunglei harsatna aṭang hian kan harh chhuah a, kan sorkar hian luidung humhalhna chungchang hi eng emawti taka a ti a nih loh phei chuan, kan luite leh lui lian deuh tam tak hi nakinah chuan luang tur a awm lo palh ang tih hlauhawm tak a ni.

Lunglei lamah hian an tui pump chhuah sa hi engtin nge an enkawl tih ngaihtuah a ngai hlein ka hre bawk. Keini Aizawl lamah chuan kan tui pump chhuah sa hi a riral nasa ngang mai a, tui sem ni chuan khawilai kawr emaw chu luite tih tham fe hian a luang hawk hawk mai a, mi tam takin ui ngawih ngawih chungin kan thlir liam a. Thler khat an sem a, a luang hawk hawk a, thler dang an sem leh a, a luang leh hawk hawk a, a luan khawmna lui chu hna mumal nei hlek lovin lui tih tham angreng takin a luang a ni hrim mai. Tui min petu Department lamin tui min pe ṭha tho mah se, kan sorkar pawisaa tui pump chhuah sa heti fakauva a riral hi chu rilru te a na a, a uiawm vawng vawng mai. Lunglei tui tlakchham chungchangah Aizawl lama tui riral ang hi a awm ve a nih hlauh chuan, tui riral hi Aizawl lam aia ṭhain veng sela, harsatna tihnep theih dan hnai ber a nih a rinawm. Aizawl lamah hi chuan tui liam emaw, tui pût emaw report-na tur, Apps kan siam e an ti mai a. Chutah chuan an innghat tawp mai ni awm tak a ni a. Nikum July thla vel aṭanga an siam tawh kha niin ka hria a, mahse vawiin thlengin kan tui pût riral hi a ziaawm phahna awm ka la hre lo va. Apps hmanga report pe awm reng reng a mihring mimal pawhin ka hre hek lo.

Lunglei lamah chuan Aizawl lam anga tui pût riral hi a awm ve hlauh chuan Apps hmanga tihziaawm tum lovin, a hring a hranin tui pûtna kha tihreh tum ni se la a ṭha hlein a rinawm. Aizawl lamah chuan tui pût riral tihkiam kawngah hian kan la hlawhchham rih niin ka hria a, Lunglei lamah hlawhtlin lo tum hram teh u. Kan tui lakna khawl siamṭhat te, kan tui lakna lui tui kâmte ai chuan kan tui pump chhuah sa riral tur ven hi thil awlsam zawk fe a ni dawn tih hi a chiangin a hriat a. Duh khawp loh nak alaia a’n baw ṭhen char char mai chu uiawm lehzual tak a ni. Tui duhtawk hmu pawh ni tehreng ila, a sum leh pai thuah a uiawm hrim hrim bawk.

Kawng ṭha te, thil ṭha dang te kan duh em em laiin mithiamten an sawi fo ṭhin, min hualtu leilung leh thing leh mau leh boruak (Environment) hi chu eng lai pawha kan ngaihven tur a ni a, heng thil tichhe zawng hi chuan hma lak vak vak loh a him fo.