Guest writer
PL Liandinga
KAWNG SIRA CHAWHMEH ZAWRH LEH KHARCHHAWN
Tunlaiin kawng sira inzawrh chungchang avangin kan Aizawl khawpui lailite a’n buai deuh rap a. Ngaihthah hleih theih pawh niin a lang ta chiah lo.
Mimal duhdan leh sumdawnna thil avangin sorkar hi kawng hrang hrangin kar a ni ta zauh zauh a, thil thleng ngai lo leh thleng thei lo leh hmun danga thleng ve lo pawh a ni lem lo. Hetiang thil hi khawvel hmun dangah pawh a thleng ve fo va, a la thleng zel pawhin a rinawm.
Ram a changkan poh leh thil engkim mai hian hmun bik a nei fel a, mumal lo tur laite pawh mumal takin a awm hial zawk! London-ah i kal chuan Hyde Park an tihah khuan a duh duh thusawina tur hmun mual khat ngawt mai, phaitual hnim nuam angreng takah an zuah a. Chu hmunah chuan i duh apiang i va sawi thei a, midang pawhin an sawi thei ve bawk. Ngaithlatu i neih leh neih loh te, i sawina tura dawhsan a awm leh awm lohte chu tu mahin an ngaihtuahpui lo vang che a, eng teh vak mah i beisei thei lo. Mahse i duh leh dawhsan i inngaihtuah chawp thei a, i din kanna tur stool i ngaihtuah thei a, i duh leh sapṭawngin i sawi thei a, i duh leh nangma ṭawng hman ang angin i sawi thei. Pathian i sawichhe thei a, Pathian thu pangngai i sawi thei a, Britain ramin khawvel laka pawi a khawihte pawh i sawi thei. A awmzia ber chu i duh duh tak meuh i sawi thei tihna a ni.
Mahse phal lohna hmunah chuan reilote pawh i ding khawmuang thei lo va, an phal loh zawng a nih chuan thil ho té emaw i tih pawh kha i ti thei leh miah lo. Hmun tam takah chuan minit khat leka i tlai palh pawhin ngaihdam i ni hek lo vang. Chu chu changkanna ze chi khat a ni.
Tunah chuan kawng sira thlai thar ilo zuartute hi buaipui tham an awm ta viauin a lang. Aizawl khawpui hian enkawl a mamawh a, kawng hrang hrangin enkawl a mamawh. Khawi lai laiah emaw hian tlabal lo tur tlabal te, tui far lohna tura far te, bawlhhlawh paih lohna tura paih te leh thil dang tam tak a awm a. Kan ngaihsak tur ni awm tak hi kan ngaihsak lo tlat a. Tihtur a la tam viau. Chu'ng zingah chuan kawng sira inzawrhte hi a tel ve ngeiin a rinawm.
Kan ṭawng tu huatthu suhah kawng sir hmun awl zau deuhah tute emaw hi an han inpharh ngawt a. A tirah chuan a tuk leh lama kalbo leh mai tur hmel an pu a, a kalbo pawh an kalbo tak tak maithei. Chuti chuan an ti zeuh zeuh a, a tawpah chuan hmun nghet angah an neih a, a tihtawp tumtu chu misual tak angin kan ngai tawh mai ṭhin. Zion Street chhovah te hian dawr neitute kawtah mi an inphotir a, a tawpah chuan lirthei tan pawh a buaithlak ta viau zawng a nih hi. Chutiang bawkin Aizawl chhim lam Thakthing chhukthlate pawh a ni ta zel a. Dam veng panna lam pawh inrinni chuan lirthei tan kal chi a ni ta lo. Chanmari lamah pawh Chanmari aṭanga Mizo High School panna chho chu Inrinni chuan chawhmeh zawrhna atan an hman avangin a pumpuiin khar a ni ta.
Tuna kan buaina hi chu an ṭhutna tur sorkarin a ruahmansak vek a, chuta ṭhu duh loho chu an ni a, tlemin an dan a dang deuh. Sorkar (AMC) lam hian an thu an keng tlang dawn nge, an dawl chho ve mai dawn tih hi mipuiin kan thlir tur chu a ni ta.
Kharchhawn chungchang hi sawi zui tur a tam viau. Sumdawnna hi a kal kal a kal a, a inher chhuah dan ang ang hi lo thlir mai tur nge thunun tum tur tihte pawh ngaihtuah hmasak a ṭha viau. Tuna kan dinhmunah hi chuan kan kharchhawng nuho (han ti ngawt ila) te hi tlem chuan ngaihtuah an ngai vein a lang. Aizawl khawpui pawn aṭangin tlawm angreng takin thlai an la a. An lakna lamah a ngai reng ni mah se thil awmdan an han en a, an duh zat zat an chhiar ta mai ni berin a lang. An buaipuina leh an motor mante ngaihtuahin hlep nei lo chuan hralh turin kan beisei bik hauh lo va, mahse tih luattuk chang an nei a, tih luattuk chang hi a tam ta mah mahin a lang. Hei hi kan hnam tan a pawi theiin a lang.
Kharchhawnghovin thil an chhiar sang lu deuh ṭhin hian kan Mizo thlai thartu, thingtlang lam mite a nghawng dan hi kan ngaihtuah thleng tawh lo va. State pawn aṭanga rawn phurh luh aiin State chhunga kan tharte a to zawk ta tlat mai hian kan tualchhunga kan kuthnathawktute a nghawng. Kan thlai thartute hian an tito ringawt lo va, a tona bul ber chu kharchhawng, kawng kama inzuarte leh bazarpuia inzuarte an ni. Thlai thartute tana itsik loh theih loh khawpa tova an thlai thar an han hralh chhawn chuan, a thartu tam tak tan chuan hnual rawih pawh thil awm thei tak tur a ni. A chang chuan zo khaw lam aṭanga thlai thar lo lut hi kharchhawngtu chuan hmun li-ah a’n chhep hrang phawk phawk a, chheh khat zel chu a vaia a lakna man zat a’n chhiar hmiah mai te hi chu a lutuk deuhvin a lang. Thlai zawng zawng hi chutiang chuan an ti vek lo, mahse tih chang a awm a, a leta tova chhiarte hi chu tihdan pangngai tak a la ni zawkin a hriat theih.
Nikum lam khan Tennis Court bulah hian fanghma ka lei a, ni danga cheng sawm vela kan lei ṭhin kha nu pakhat chuan cheng sawmnga a ti pek a, ka rilrua kawng kama thil zuar ṭhinte ka duhsakna a paih bo titih hial. A chhiar to chhan ber kha chu eng dang ni lovin, ‘A dang pawh hmuh tur a awm loh hi,’ tih vang ringawt a ni. Han en reng rengin kha fanghma kha eng ti zawng maha cheng sawmnga man tur a ni lo hrim hrim a, a dang a awm loh vangin a chhiar to mai a ni.
Eizawnna kawng tinrengah hian tihdan dik leh dik lo a awm a, tihdan dik leh ṭha, mihringin kan zawm tur, ziaka awm kher lo pawha kan vawn tur rinawmnate a awm a. Mahse chu'ng chu dan hmanga thuam chakte a ngai a, inzirtirna leh tihphung (norms) hmangtea chàwm nun tur a ni. Hemi avang hian sorkar pawhin eng thil pawh a rate thunun a tum tur a ni a. Sumdawng tute emaw duh dan dana tih loh tur a ni. A siama siam chhuah thil (company product)-ah phei chuan a hralhna tur zat ziah vek a ni a, chu aia tova hralh chu dan bawhchhiatna a ni. A man inbel ve lohna, kan Mizo thlai tharah chuan kharchhawng mi tam takin an duh dan danin thlai rate an suasam ti hial ila a sual lo vang. Chu chauh chu sawi loh, ṭhut lohna tura sorkarin a tih hmuna ṭhut thlengin a nawrin an nawr a. Engti taka ngaih tur ni ang maw!