Guest writer
PL Liandinga
THENZAWLAH KHAWPUI THAR
Tunlaiin Thenzawla Peace City siam thu sawi a awm a. Ṭhenkhat chuan Aizawl khawpui hi Thenzawla sawn tur angin an ngaihtuah a, thute pawh a insaikalh nghal deuh nak nak mai a. Mizoram khawpui hi Thenzawla sawn tur pawh lo ni ta se, vawiina sawi atan chuan a tu tan pawh a la hma lu deuhvin a lang. Tu te in sa turin emaw a ban pakhat an han sawh phun dek dek a, ‘A nuam dawn dung dung mang e,’ tih ang vel a ni. Aizawl khawpui hi kum za chuang kal ta vel ṭanga lo awm ṭan a ni a, a thei thei kan inham tang char char a, vawiinah mihring nuai thum vel kan awm ve tawh ang tih vel a ni a. Mihring nuai sawm awmna khawpui din tur chuan hun a la duh deuh ang a, tuna Mizorama mihring awm zawng zawng zah vel hi kan nih a ngai ang. A engti zawng pawhin Thenzawl khawpui thar tur hi hmanhmawh taka tih zung zung chi a ni lo vang tih a rin theih. Luangmual Govt. Complex, Aizawl khawpui chhunga mi, compensation hmanga sorkarin a duan fel vek tawh pawh tizuzi leh ṭhak thei kha kan ni a, kan chanchin tur hi a chiang lo viau a ni. Mahse tumnate a awm chu a ṭha a, chumi atana hmalak pawh a ṭha a, beiseina nena thil ṭha tih tum pawh zahawm tak a ni.
Tun hma ve deuh, kan tlangval ṭhahnemngaih zualpui lai khan Aizawl ni lo, khawpui dang, ruahmanna fel deuh zawk nena duana chên theih dan hi awm se ka ti em em ṭhin a. Kan Aizawl khawpui kan luah dan han en hian a beidawnthlak zawnga ngaihtuah chuan beidawnthlak tak a ni fo. Mahse tlemin kum a lo kal ve deuh va, chutiang beiseina leh duhthusam pawh kan neih tawh loh hnu chuan Pu Lalduhoma, Chief Minister hian Peace City din chungchang a rawn vawrh chhuak ta a. A lawmawmin a phurawm hle mai. Thenzawl a nih vang ni lovin Thenzawl ram anga ram parh ṭha leh laili, khawpui atana ruahman àwm dang a awm loh vang a ni.
Kan duhna te, kan phurnate leh kan duhthusam inṭanna chu kan rilru put hmang zel hi a ni mai a. Hetianga khawpui dang cheibawl kan phurpui nachhan pawh ram dang leh hmun dangte kan han hmu ve nial nual a, kan Aizawl khawpui awmdan han en hian a mumal loh dan hi a nasa angreng riau mai a. Thil ṭha zawk leh tihdan dang a awm ang tih ring si, kan awmphung pangngaia beidawng si te tan chuan khawpui thar, ruahmanna nena din han hmuh ve chu a chakawm a, kan hnam tan kan it ta a ni mai. Kan Aizawl khawpuiah hi chuan plotting (ruahman sa) awm hlei lovah a kherh thiam thiamin ‘Helai hi a ruak a, ka rawn dil a nih hi,’ an han ti a. Ṭawngkam thiamna leh insawi khawngaihthlakna leh thil dang emawte hi a tel hial law maw? tih theih turin Surveyor leh Officer hmel hriat neih ṭhat chuan, khawtlang hruaitute leh khawtlang mipui lo awm sate pawhin hmun ruak lova an ngaih kha nei thei tawk an awm zel a. In hmun atana hman tham loh, te tak te te kan inpe zel a, vawiinah chuan MHIP lamin khawtlang cheimawina tur pangpar bêl hunna tur pawh an neih lohna tur veng a tam ta lutuk. Kawng leh kawng inkar zingzum, vantlangin in hmun atana a melh pawh kan melh lohvah khawtlang hruaitute hriat loh hlanin miin in hmun pass an nei thei a, in an han sa a, an kailawn an rawn theh chhuak, an bathlar an rawn tithlawk a, vantlang kawngah an dithlifarfem a far a, ‘Kan in hmun hi heti hi a ni si a,’ kan ti hliam hliam a, khawtlang hmangaihtu tan chuan a hrehawm ta hle zawng a nih hi. District khawpui dangte pawh hetiang tho hi a ni ang tih a rinawm.
Hei chauh a ni lo, in satu tam takin an in len zawng turah duhdan an nei a, an duhdan anga an tih theihna tur chuan ṭhenawmte nena inhnaih takin ban an phun a, a nih loh vek leh ban phun hnai mang si lovin an chhuat an tithlawk chhuak thui deuh va, ṭhenawmte nen a tawpah an bang a inhnaih leh tho tho va. Electric hrui te, tui lakna dâwtte leh tuichhe luanna turte a awm mumal thei lo va, a tawpah kan buai a. Chu'ng zawng zawng aia kan buaina pawh boruakah kan inhnaih lutuk a, khawsak a hrehawm zo vek ṭhin hi a ni. Kan duh hunah a leilung lamah kan duham a, kan duh hunah a boruak lamah duham kan thawh a. Kan ṭhenawmte nena kan inkar boruak leh leilung chu a chuh chak chakin an chan tamna lai a awm ta nual mai.
Heng zawng zawng awm lohna khawpui chu khawilaiah pawh din hi a chakawm zek zek a. Chutiang khawpui kan din hunah chuan Aizawl leh khawpui thar chu Old Delhi leh New Delhi ang maia inthlau a ni tawh ang. Mizo fate'n khawpui nuam leh mawi, ruahmanna fel leh dan leh hrai nena in leh lo dinna khawpui kan neih phawt chuan khawilai pawh ni se a chakawm hrim hrim.
Mizoramah khaw tlem te, Hnahlan, Rulchawm, E.Lungdar (a kan hnuah) te ruahman lawkna nena din kan nei a, a dang pawh kan la nei maithei. Heng khuate ngawt pawh hi khaw dang ai chuan ziaawm tak a ni. Tun hnuah kum za vel kalta vel daih aṭanga ram dang leh hnam dangin an tih ang kha vawiinah Mizoramin kan han ti ve dawn a, a phurawm khawp mai.
Khawpui thar, ruahman lawkna nena din neih a chakawm em emna chu vantlang hmun mawlh mai hi a ni. Mi ramah chuan vantlang hmunhma, eng ilo zawrhna hmun (bazar), sorkar leh vantlang hmun (Sub-Centre, Anganwadi Centre, vantlang hawi thawvenna (public park), ennawm chhuahna hmun, hmun awl hrim hrim, infiamna) hmunte a ṭul ang tawk zelin a awm thlih thliah a. Keini ramah chuan puipunna tur hmun (Hall) te kan ngai pawimawh em em a, rem leh rem lovah kan sa ṭawk ṭawk a. Biak-In hmun lah kan duh tam sawt em em bawk a. Kohhran hrang hrang a tam si, kohhran apiangin biak-In hran kan mamawh zel a, biak-In hian kan hmun a luah tam ta hle mai a. Sorkar sikul hmun te, sorkar quarters hmunte pawh biak-In hmun atan kan sât hèkin kan luah zel a, vantlang hmun ruak ngat phei chu biak-In hmun atan pek loh thiang lo ang hial a ni ta. Kan intihtheihna pawh tukverha han dah chhuah phata biak-In hmuh tur tamte a ni a. Khawpui tharah chuan biak-In hmun turte fel taka ruahman a, biak-In din theih dante pawh ruahman tel hial a chakawm khawp mai.
Heng kan sawi tak zawng zawng bakah hian a pawimawh ber ni awm hial inkalpawhna kawng a la awm a. Inkalpawhna kawng fel leh chèp lutuk lo awmna khua ringawt pawh a thlakhlelhawm tham. Tun dinhmunah chuan Aizawl hmun tam takah chuan tun hma tui chawi kawng (footpath) tura duanah motor tlantir kan tum a, chumi kawng kama awmte chuan an duh dan danin in an lo sa zo vek tawh a. Luikawr dung zawhin motor kawngte leh step-te kan ruahman lo thei lo va, chutah mi tam tak phei chuan kawng thlang Electric ban phunna chin hi vantlang ta chin ni tlatin an hria a. Mahni ram chin pawh ngaihtuah duh lo leh ngaihtuah thiam lote chuan concrete bante kan han sawh phun ve mai zel bawk a. Electric ban phuntute lah chuan khuarei dawn lovin phun zawh thuai thuai dan ngawt an zawng a. Tun hma aṭanga tuihawk luanna in sak chilh a, tuihawk khalh kawi ta mai tawkte kan tam lutuk reng reng mai. Heng zawng zawng awm lohna khawpui hmel hi Mizoramin han hmu ve hlauh se a va duhawm em!
Khawpui zauh thu emaw, a thar din thu emaw kan sawi lai hian rilruah chuan Congress Party hi chuan heng thu hi a do zawng emaw, a phurpui lutuk zawng emaw hian sawi ve hauh lo se tih awl tak a ni. Luangmual Govt. Complex, Compensation eng emaw zat pea an hmaa sorkarna chelhtute'n an lo duan felsa diam tawh ching hnawk vek a, tizuzi zo ta vektu kha Congress sorkar kha a ni a. Kha thil pawi tak mai kha Congress Party sorkar sulhnu liau liau a nih avangin an tan sawi ve a mawi lo viau thei ang.
Kan sorkar pisa lian leh Directorate leh Secretariat te leh Assembly House te, Governor bangla te kan sawn leh sawn loh chu thu dang, felfai zawka din- khawpui hmel hmuh erawh a chakawm a, Zofate hian a phute pawh kan phu ve ang a, he Mizoram tan hian a hlu hle ang a, a hlu tawlh tawlh bawk ang.