PAWISA THI

Thawklehkhatah kan pawisa note lian pahnih, cheng 1000 leh cheng 500 note a’n thi burh mai a, ram tha zawk leh ropui zawk van piah lama beiseitute tan mihring thihna hi a ropui a, ropuina rama kaisanna hun anga ngaitu pawh kan awm ang bawkin he kan pawisa thihna avanga hun tha zawk leh ram nuam zawk India ram beiseitute tan pawh a ropui.

He pawisa thihna hian min han barakhaih fuh dawn khawp a, Foreign thlengin mi tam tak an phu zawk zawk ang. Pawisa hi sorkarin a siam a, a chhutna khawlah a chhu tluk tluk a, chu chu an sem chhuak a, chutah chu pawisa sem chhuah
aṭang chuan sorkar chuan chhiah chi hrang hrang hmangin mipui hnen aṭangin pawisa a dawng let leh a. A pawisa ngah deuhvin an pe let tam deuhva, a nei tlemin an pe let tlem deuhva. Bazar kawng dunga thlai thar tlemte thutpuitute leh India siam nawhalh bawm khat lek leitute thlengin chhiah chu kan pe ta chur chur mai a. Chu pawisa vir vel chuan ram chhung inrelbawlna a siam a, sorkarin chhiah a hmuh that dan a zir zelin sorkar chu a hausain a hausa lo ta mai ni tur a ni.

Hmanni lawkah football khel thiam hmingthang, Lionel Messi te pafa khan chhiah awl ruk chungchangah thu leh hla an nei laih a. Tumkhat thlawhnaa ka chuan ve tumin New Zealand tlangval lian tak, kei aia saptawng nel lo nen hian kan thu dun a. A sum lakluh aṭanga za zela sawmthum (30%) chu chhiah atan sorkarin a laksak thu a sawi a. Kei ta pek chuan, ‘A tam lutuk i ti em?’ ka ti a. Ani chuan, ‘Tam love. Sorkar chuan kawng tha tak min pe a, electric chhit tur leh tui hnianghnarin min pe a, damloh nikhuaah inenkawlna tur min ngaihtuahsak bawk alawm,’ a ti mai a. Nia, chhiah chu chutiang chu mi ramah pawh an chawidan a ni. Sorkar laipuiin pawisa a enkawl dan chiah hi zu hre ve pha lo mah ila, chhiah hmuh let leh hi a awm loh chuan sorkarin pawisa note a siam zel ang a, kan hmang ang a, a chhut belh zel ang a, kan pawisa chuan a tawpah hlutna a nei lo mai dawn ni hian a lang sa reng mai.

Mahse mi tam takin an kuta pawisa a luh veleh an chhiah pek tur ang pe lovin an puanhnuai bo ta daih a (Bank-ah dah lovin), an chhiah chawi tur kha an chawi lo ta zel a. Chu chuan sum leh pai dinhmunah harsatna a lo siam ta thin a. Pawisa awmna tur hmun dik, Bank leh Post Office lama awm ve ta lo kha hai chhuah a nih loh chuan sum dinhmun kha a buai ta thin a ni. Chu chu tihreh a ngai. Chu sum chin hriat loh (Black money) chu a tam zel chuan a kawl pilriltu chu hlawk sa lohvin a hlawk ang a, sorkar erawh a tal buai char char thung ang.

He pawisa pilril chungchang hi keini mi mawl chuan a awmzia chiah kan hre lova, mahse sorkar tan erawh thil buaipuiawm leh manganpui tham a ni ngei ang. Chu chauh ni lovin pawisa lem siamtu an lo awm a, chung mite chuan sorkar thil ruahman leh sum kal vel chawkbuai turin pawisa lem an lo siam ve char char a. Chumi belh chhah tur chuan ram pawn lam (Swiss Bank)-ah chhui hleih theih lohvin pawisa te an lo dah bo daih ni tur a ni. A tam tham chuan India pawisa, India ram chhunga hman tura siam si khan chhiah a rawn chhung lut ve ta hauh lova. Pawisa pilril leh pawisa lem leh Swiss Bank lama chheprelh bikbo avangin kan sum dinhmun leh sorkar ngaihtuahna chu a lo buai zo ta vek a ni.

He buaina hi sorkar kalta zawng zawng khan a ngaihna hriat loh vang ni maw, a nghawng tur hmachhawn ngam loh vang ni maw, haider leh pumpelh fawmkemin kan la tlukchhiat rup em loh chuan an en mai a. Pawisa pilril pawizia hrereng chungin economist ropui, Manmohan Singh te khan an tuar tlawk tlawk a ni ta ber ang chu. Tunah harsatna bupui su darh hawk turin Prime Minister Modi-a chuan pawisa a’n tihlum ta a le, kan buaina chu namenlo tak a ni ta.

He pawisa thiin a khawih buai chin hi sawi sen a ni lovang. Kar hmasa lama ka tarmit siamtir pawh hei a lo thleng thei lo. Kan hlawhfate hlawh pawh ka pe thei lo. Ka rawng lei tur pawh ka lei thei lo. Keia buaina chu nep te, innei tur te, zirna chhunzawmna tur pawisa mamawh te, thihnain a den buai leh cheng tam tak hmuhna tur leh hloh theihna dinhmuna ding te an tam lutuk. Chu chauh a ni law, sorkarna chelh mektu Party mi leh sa zinga pawisa chheprelh tam turzia te han ngaihtuah hian kan Modi-a thiltih zet hi chu ngaihsan loh a buaithlak tham khawp mai. Chung mite thinur inhrosa leh Party thleng pawh a a nghawng theihdan te, a lalthutthlengin a tawrh phah theihdan tur te leh thildang han ngaihtuah hian a mak tih ngawt mai loh chu sawi tur a va vang em.

Keini State chhunga kan hotute tih ngam loh zozai ka ngaihtuah hian he ring lo mi huaisenna hi ka fak lo thei lo. Keini State-ah chuan kan hotute tih atana mipuiin kan it ngawih ngawih, a hlawkna tur lah lang sa reng tam tak hi ti ngam lovin kan Kristian sorkar fawng vuantute hi Baal hmaah an thu kun reng a. Chhuanlam mawi zet zet an rawn phuh chhuak a, midang te an dem kual vak vak a. Dikna a rorel te pawh an duh ve ngei ang, mahse huaisenna tel lova dikna hlen chhuah dan hi Pathianin a siam lo a niang, kan hriat bak hre kur chung hian an ti thei lo leh mai thin.

Khatla kawn chunga Flyover an siam loh nachhan kha dawih vang a ni. Kan kawngpui zim nachhan hi kan sorkarin a tihtur a tih ngam loh vang a ni. Sorkar motor tam lutuk nachhan hi kan hotuten motor tihtlem an ngam loh vang a ni. Kan thingtlang kawng chhiat nachhan leh kan buai em em nachhan hi kan hotuten an mi rawih (Engineer) te an ngam loh vang a ni. Sorkar hnathawk zingah hlawh la hlei thei lo Group an awm reng mai hi sorkarin a hnathawktute a thunun hneh loh vang a ni. A tawi zawngin, kan sorkar hian a hlawk dawn leh dawn loh te, a that dawn leh dawn loh te leh thildang ngaihtuah hlei thei lovin naupan lai thukhawchang takin, ‘ngam’ leh ‘ngam loh’ hi a nei nasa em em a. A tih ngam loh thenkhat hi chu mi pahnih khat lungawilo tur hmachhawn ngam loh vang mai mai te a ni.

Heng thu hi kan sorkar ding lai sawi chhiatnaah kei chuan ka ngai lo, kan awmphung ka sawina a ni. Dan lo leh mawi lo taka thiltihna phenah te, mipui tana hlawk lo zet miin a tih luih tlat ngamna phenah hian hman aṭang khan thil tha leh dik kengkawh ngam lo hruaitu an lo thu reng a. Chung mite leh Modi-a te hi khaikhin chuan ani chuan vantirhkoh hmel a pu zawk fein a lang.

Pawisa thi hian BJP mi lian leh Congress mi hlun engzat tak nghawng ang a, an pawisa kawl engzah tak halral ngai ang maw tih ngaihtuah nachang hre tan chuan Modi-a thiltih hi a ropuizia a rapthlak a ni. ‘Pathian nung be mi,’ tih te, ‘Missionary nuai khat,’ tih te ai chuan he pawisa thi hi a tak taka thil thleng ngei a nih avang leh a nghawng a nat em avangin ropui tak a ni e.