TUIAH AIZAWL KAN HNIANGHNAR LAWK LOVANG

Fur a liam ṭan a, ruah hnukhawi kan hmu a, rei vak lo chu a sur chhunzawm mahna. Mahse a sur rei tawh dawn lo va, kan tuidawn tui hi chu a kang a ni tawh mai. Nikum aiin tui harsatna hi a nasa dawn ngeiin a lang. Kan awm dan pangngai renga kan awm chuan a kum telin kan harsa tawlh tawlh ang.

ZPM sorkar a lo pian hma leh a lo pian chiah khan mi tam takin kan awm dan pangngai aia kan ziaawm beiseiin ZPM sorkar lo piang tur kha kan phurpui a ni. Kan ngaihmawh thil zâwn ṭheuhvah kan sorkar kal tawh dan fel lo nia kan hriatte kha a kian kan beisei a, tihdan ṭha zawk leh awm dan ṭha zawka kal kan beisei vanga ZPM kha phurpui kan ni. Kan Aizawl khawpuia tui kan harsa reng mai kha ngaihtuahna danglam nena kan hmachhawn chuan kan ziaawm theiin kan hria a, kan sorkar kaltaah khan beiseina kan neih loh avangin ZPM sorkar kha kan nghakhlel a ni. Nghahhlelh ang takin kawng hrang hrangah danglamna a lo thleng a, kan beiseinate pawh a sang lehzual a. Vairengte check-gate a thil thleng te, aikal lak chungchang te, office kai hun vawn te, thlai thar lei thlengin thil danglam, lawmawm tak tak a thleng a — kuhva phurh nen.

ZPM sorkar aṭanga thla thum chhung vel kha chuan tui chungchangah thil danglam, sawi ve kher ngai lova a ṭha lam lo thleng turah ka beisei a, ṭhuthmunah ka lo ngaichangin keima inngaih dan chuan ngawih ka chuh ngar ngar a. A chhan pawh kan Aizawl khawpui tui harsatna hi tihziaawm mai theih a niin ka hre tlat a. Mahse thil danglam a awm dawna ka hriat tak lohvah chuan ka tihdan hriat ve chhun, a changtu Minister hnenah thil awmzia leh a tihdan tur nia ka hriatte ka sawi ta a. Mahse min chhan dan ka ngaihtuahin ngaihṭhatna tur a awm loh avangin a Minister hnenah bawk chuan ka sawi nawn leh a. Danglamna tehchiam a awm loh avangin Chief Minister hnenah hial ka sawi a. Chief Minister meuh ka pun takah chuan ani’n ṭha taka min lo dawngsawngin a changtu Minister ngei pawhin kan veng a rawn tlawh zui a, ‘Ekhai, kan lo beidawng titih hman thawt thawt a, thil awm dante pawh a danglam theih dawn hi,’ tiin Minister-in min rawn tlawh hma chuan ka beisei a sang thar leh a. Mahse kan veng a rawn tlawh avangin thil engmah a danglam zui ta lo va, vawiin hi kan thleng a. He thu hian thil eng emaw a hrin chhuah loh phei chuan nikum te, kum hmasate leh a hma lam ang bawkin kan awm leh ngei ang tih hi thil chiangsa ni hialin ka hria.

Tuna kan harsatna kan tih hi chu tui kan khawpkham lo hi a ni a, tun ang zela kan kal chuan kan khawpkham thei dawn lo tih hi a chiangin ka hria. A Department lam ngaihdan awmsa nia lang chu (1) tui pump tur tam tawk lo (2) tui a nu ṭhin (3) khawl a ṭha lo ṭhin (4) duan lawk aia mihring leh tui mamawhna pung zel leh thil dangte avang hian tui hi indaih hleih theih a ni lo. Heng kan harsatna an sawi hi a dik vek a, keini ang tan phei chuan heng thilah hian lo sawi ve tur a awm lo. Mahse a taka kan hmuh, thiltih theih, kan tui harsatna min chhawk zangkhai thei thil kan ngaihtuah lo hi chu a lungchhiatthlak viau mai.

Hetianga tui kan harsat em em lai hian harsa taka kan tui siak chhuahsa hi a luang riral dur dur tih hi hmuh mai theih a ni a. Hman aṭangin a luang riral tawh ṭhin a, a luang riral hi tam telh telh tur a ni. ZPM sorkar hma daih aṭang khan he kan tui siak chhuahsa, tui kan sem darh ruala luang riral hi mi tam takin ui ngawih ngawih chungin kan lo thlir ṭhin a. Heng hi luang riral lo se chu kan tui harsatna hi a reh em loh pawhin a ziaawm ngei ang tih hi ngaihtuah hranpa ngai lova thil lang chiang a ni. Kan awmna hi Khatla South a ni a, tui sem changa tui luang riral zawng hi tireh ila chu, kan veng chhunga a chang ve lo leh khawpkham lo zawng tan inhnangfakna tham a ni ngei ang tih a rinawm. Tui sem apiangin chu chu kan awm dan a ni a. Ṭhenkhat phei chuan a luang riral leh an sem chhuah hi a inzat ang te an ti hial. Chu'ng chu a dik leh dik loh chiah erawh finfiah a har a, mahse thil chiang tak chu a luang riral hi a tam tham a ni. Tui mamawh kan pung tulh tulh a, kan tui pump-ah harsatna a awm tam tulh tulh a. Tui luang riral erawh a ngai reng a ni. Pawisa thawh chhuah pung si lova mamawh ngah tulh tulh chhungkua, pawisa hman chhuahna lam tihdanglam tum hauh si lo ang kan ni a, buai lo thei kan ni lo. Khua a ṭhal tulh tulh ang a, fur ruahtui lo dawh khawl tur a awm lo telh telh ang a, kan tui luang riral hi ngaihsaktu kan awm tlat loh chuan kan buai zual telh telh dawn tih hi naktukah ni a chhuak leh dawn tih tlukin a chiang. Hei hi ZPM sorkara thil thleng thar ni lovin tun hma, ZPM sorkar hma aṭanga thil awm dan a ni a. Tun hma sorkarah kha chuan beiseina kan nei lo law law a, kan beiseina neihna ZPM sorkar hi engmah a ang ta chuang tlat lo hi keini ang tan chuan a buaithlak a ni. Congress sorkar, a bikin Pu Zodintluanga'n PHE a chan lai kha tui sem thuah chuan Mizoram sorkarin a tih ṭhat lai tak a ni.

Hetih lai hian tui min petu ber, PHE Department-in kan tui luang riral tireh tura tihdan an hriat chhun chu App an tih mai, mobile phone hmanga tui luang riral report-na siam chiah niin a lang a. He App hi nikum July thla vel em maw ni khan an hmang ṭan a, mahse sawtna a neih hmuh tur kan vengah a awm lo. Sawtna nei thei tur pawh a ni lo reng a ni. A chhan pawh thil langsa reng, App tel hauh lo pawha awlsam taka hriat mai theih, a Department lamin an ngaihsak loh avanga thawidam loh thil mai a ni a. A hranpaa App hi siam a ṭulna a awm reng reng lo va, app aṭanga report aia chiang zawkin kan tui pump chhuahsa riral dan hi tuisem lai chuan englai pawhin a en duh apiang, thiamna nei leh nei lo zawng zawng tan hmuh nghal mai theih a ni. He App hi chu thiltih tel lova hmangaihna lantir tum ang chauh a ni. Kan tui luang riral hi a nihphung hre turin PHE Department lama a kori tu pha chin hian vawi khat mah an tlawh lo nge, a Department hian an hnathawktute hi chhawr ṭangkai lehzual dan an hre lo nge, kan awm dan hi kan phak tawkah an ngai nge, zeng e hriat a ni lo va. A Minister ber pawh thil awmzia entir kan tum a, chawlhkar khat zet Minister a inbuatsaih hnu pawha a Minister lo kal ni-ah tak tui an han chhuah lo va, engmah hmuh theih loh tura tui an chhuah loh an ngawihpui hle hle theih aṭang kha chuan sawi leh tur a vang duh khawp mai.

Tlawng luia tui; harsa takin chho hlir kilometre sawm aia tlem lo aṭangin tui kan siak chhuak a, hetianga a riral dur dur laia tui kan tlakchham hian tih leh dan tur hre turin thiamna teh vak a ngai lo. A riralna apiang — T Cluster te, mimal tuizem khat tawh liam te, pipe pawp te leh thil dang tlem hi ngaihsak ṭha ila, heti dur dur hian tui a luang riral lo mai tur a nih laiin mu chunga thil chinfel tum ni awm takin App kan siam hranpa a. App siam hnu leh siam hma hian kan vengah tui luang riralah danglamna engmah a neih loh aṭang hian he App hi incheina, thawk tak tak lova hlen chhuah nei anga lanna hmanrua mai a ni tih a hriat theih. Kan tui riral dan leh mipuiin tui kan dawn mumal lohzia hre tur hian thil ropui tak engmah a ngai lo, a enkawltu Engineer anga ngaih chin hian a takin mipui dawrin tui sem laiin an semna hmunah en (Field Visit) nei se a chiang mai. Khatla chhim chhawng (Vailui catchment area) khawi vengah pawh — Khatla, Khatla East, Khatla South, Kawltheihuanah tui sem se, chutih lai chuan Reiek Road, Mission Vengthlang leh Khatla South inrina Vailuiah PHE Engineer tu pawh hi zu ding mai mai se chiang takin kan tui riral dan hi an hmu mai ang.

Mimal leh kohhran thleng pawhin tui kan la a, ṭhenkhat chuan kan tui kan hawng tawp a, kan mutsanin kan lensan a, theihnghilh changte a lo awm a, tui a lo hawin tuizem a khah hnuah pawh a liam ngar ngar a. Mahni chanchin han sawi ila chutiang chu eng emaw zat ka herh tawpsak tawh. Kei lo mi ṭhahnemngai dang pawhin an herh tawp fo vang. Hetianga tui liam danna tur (device) siam thiamte hi an awm a, kan hmang ṭangkai duh si lo. PHE hian tui tihliam hi a phalin phal lo bur se, chutianga tui liam theih lohna chu mipuiin an hman theihna turin kawhhmuh se ti te pawhin Minister hnenah rawtna ka thlen a, mahse a tui riral kha kan vei tak tak loh avangin awmzia engmah a awm lo. Kan vengah phei chuan a tiliam ṭhang bikte an awm a, hriat pawh an harsa lo. Mahse mimal inkhap tum emaw, inchhinchhiah bik emaw ai chuan a liam theih lohna ‘system’ kha hmang mai ila. Tui haw dawn vanga hna ṭhulhte leh innghak indah ngei ngei ngaihte a tibo ang a, kan ziaawm viau thei. Mahse a engamah hi tih tak takin kan ngaihtuah lo va. A ngaihtuah theitute zawng hi chuan, ‘Tui kan nei lova min han pe teh u,’ tia tui an koh chhuah theih avangin mipui harsatna hi kan hrethiam thei lo niin a lang.

Harsa taka kan theih ang ang leh kan tlin tawk ang anga mipui pawisa hmanga kan tui siak chhuahsa, a riral nasat avanga kan tui harsatna hi a ziaawm theih nan kan sorkar hian tih tak takin ngaihtuah se a duhawm a. Ngaihtuah nachang hre lo, hrilh dawn pawha hrilh theih si loh sorkar hian engtin nge a tih zel dawn? Tlawng lui tui hi englai pawha siak tur tam tawk awm reng tura tihpun dan tharte kan hria a, tui nute tihreh dan kan thiam thar thut a, tui pump khawl chak lehzual vuah vanga kan tui siak chhuah kan tipung thei a nih si loh chuan, kan siak chhuahsa renchem dan leh tihriral loh dan hi ngaihtuah ngei tur niin a lang a. Sorkar hian a ngaihtuah a ngai. Tunah chuan tui harsatna chungchangah tihdan thar engmah ruahmanna leh hmasawnna awm lovin harsatna lo thleng ngei tura lang hi kut lukhumin kan tuar ngawt mai dawn niin a lang a. Ṭhal lo thleng tur hi a huphurhawm lehzual ngawt mai.