Guest writer
PL Liandinga
MLA HLAWH
Mizoram Legislative Assembly Session hnuhnung ber, kar kalta maia neih zawh takah chuan Mizoram MLA te hlawh chu Rs. 65,000- aṭangin Rs. 1,50,000-ah tihpun a lo ni ta a. Hemi chungchang hian mi tam tak rilru a luah a, a luahdan chi hrang hrang erawh a inang lo thei viau ang a. A tam ber chuan tam lu deuh an ti ni chuan a lang.
India ram lo en ila, Internet lam aṭanga kan hmuh dan chuan India ram State 29 zingah Mizoram State aia MLA hlawh tlemna State sawmhnih chuang a awm laiin Mizoram aia MLA hlawh tamna State chu pasarih a awm a. Mi thenkhatin Mizoram MLA hlawh hi India ramah a vantlan anga an sawi laiin India ram state MLA te hlawh kan han hriat theih chinah chuan State 29 zingah hlawh san lamah pasarihna kan ni a. Naupang 29 awmna zinga a thiam lo thlan chhuah pariat zingah hetia sawitute fate hi tel ta se a vantlang an ti ang em Anih loh leh mi 29 zingah a thiam thlan chhuah pariat zingah thenawm te fapa tel ta se, ‘A vantlang a ni e,’ an ti ang em?
North-East State zingah kan MLA te hlawh a sang ber a, min hnaih bertu chu Power thar chhuah lamah chuan kan chung chung leh chunga awm Arunachal niin an MLA hlawh chu Rs. 1,25,000- a ni. Keini aia serthlum, Rubber leh kalkawng nei tha, Tripura MLA chuan thla khatah kan MLA te hlawh hmun ruka thena hmun khat, Rs. 25,000- an la a. Keini aia lungalhthei leh balu leh lung chang nei tha, Meghalaya MLA te hlawh chu chu aia tam hret si, kan MLA te hlawh hmun ngaa thena hmun khat vel Rs. 27,750- a ni. Keini aia Tourism lama sang fe, an tihdan pawh kan entawn phak loh khawpa inrelbawl fel, Sikkim MLA te chuan thla khatah Rs. 52,000- an hlawh a, chu chu kan MLA te hlawh hmun thuma thena hmun khat a ni. Keini’n Anthurium Festival-ah sap mikhual pali emaw te kan hip luh laiin an awm mai mai ringawt pawhin sap mikhual vuak thluk sen lohin an tlawh thin a, sorkar sum lakluh hi chu a intam hleih fe chuan a rinawm. Kan chak lakna ber leh kan ram ni ngeia kan hriat chhunga Mosque rawn sa mektu Assam State MLA te chuan thla khatah Rs. 60,000- an hlawh a, hei pawh hi kan MLA te hlawh chanve aiin a la tlem zawk. Kum tina Hornbill Festival buatsaih a, khawvel hmun tin aṭanga Tourist hip khawm ruih ruihtu Nagaland State MLA pali hlawh pawh kan MLA pakhat hlawh aiin a la tlem cheuva, anni MLA chuan thla khatah Rs. 35,000- an hlawh.
Engkim tih theih awmna ram, infiamna kawng hrang hranga kan chunga leng anga ngaih loh theih loh, Human Resource nei tha em em, Central Secretariat-ah pawh inhung thliah thluah State, Manipur MLA te hian thla khatah cheng nuai chuang chu an hlawh ve, mahse kan MLA te hlawh erawh la pha lo deuhvin Rs. 1,12,500 an hlawh. Hei hi kan hmarchhak state dangte leh Mizoram MLA te hlawh chungchang a ni. Heng State te hian kan MLA te angin tawngkam thiam ve se chu, ‘Sawi chhuah thiang lo thawhlawm hi thawh a ngai nasa si a.... blah blah blah....’ tiin hlawh hi insiam tam ve duh se chu an thei ve ngeiin a rinawm.
India ramah chuan State thawh chhuah (GDP) nei chhe ber kan ni a. Mi State (Maharashtra) te’n an thawh chhuah chu 24 ti vela an chhiar laiin keini ve chu State leh Union Territories 33 ziah tlar zinga a thawh chhuah nei lo ber dawttu (Andaman & Nicobar Island aia chungnung chiah) niin kan thawh chhuah ve chu 0.176 a ni. India ram state inziak tlar zawng zawngah thawhchhuah neih tlem lamah pahnihna kan ni a, a tam zawnga chhut erawh chuan a tawp ber dawttu-na kan ni. State tharlam, Telengana hian an MLA te hlawh an pe sang ber a, thla khatah Rs. 2,50,000- an pe a, mahse an thawh chhuah (GDP) chu 8.65 a nih avang leh heng hi a vatelubeuh (trillion) zawnga sawi thin a nih avangin keini thawh chhuah nena a inthlauhna hi sawiin a siak lo. Anni chu India ram State ziah tlar zingah a thawh chhuah ngah lamah pakuana chauh ni mah se keini nena teh theih an ni lovin a lang. State 29 kan awm miau avangin an dinhmun hi tawngkam thluaithlum hlek lova sawi pawhin a vantlang chunglam a ni.
Delhi U.T pawhin an MLA te hlawh an pe sang, thla khatah cheng 2,10,000- an pe a, mahse an GDP chu 7.79 a ni daih. GDP hi nambar pum pakhat leka a inthlauh pawhin eng ang taka intam hleih nge keini ang mi mawl chuan kan hrethiam mai lova, mahse ‘trillion’ hi tluklehdingawn u a nih avangin a theuneu lovang tih a hriat. Thawh chhuah lama mihring chenna hmun pangngaia cheng zinga kan sawngnawi ber laiin a hlawh thuah chuan a inthlahrung lo pasarihna kan ni. Andaman Island te hi chu tuipui hual vel thliarkara khawsa, tlawh pawh ngam loh hnam mawlin a then lai lai an la luah a ni a. Chuvangin thawh chhuah thuah chuan tehfung atan hmana hman chi an ni lo. Andaman bakah chuan India ram state zingah a hniam ber kan ni a, kan thawh chhuah tehna nambar han en hi chuan kan MLA te hian, ‘Ngawiteh u, keini zawng, mi hlawh zat hlawh ve thei kan la ni love, Arunachal te nen hian kan hlawh a inan a ngai,’ ti a Rs. 65,000- aṭanga Rs. 25,000- a tlak thlak rawt awm tak kan ni. Mahse chung chu hetia chanchinbu lama sawitu thleng pawhin lungin min deng hlum ang tih hlauhawm khawpin a teuh lo a nih hi. Chhungkaw mal angin lo inteh ta ila, veng khata a khawsa thei lo pawl tak, kohhran leh khawtlangin an puihna ringa khawsa, tu leh faten thawh mumal nei bawk si lo, (Mizoram State hmingthanna leh pawisa lakluhna ngelnghet anga ngaih hi sawi tur han zawng ve teh reng u) in thenawm piah fe a chhungkaw khawsa thei pangngai thenkhat pawhin an lei ngam loh motor car lei ve ta mai ang kan ni thei viau ang. Thawh chhuah tehna lama Mark bial hmu, hlawh san lama thenawm state zawng zawnga aia hlawh sang si kan ni.
North-East-ah na na na chuan tun dinhmunah MLA hlawh thuah chuan kan champion chiang bang a, mahse, ‘A vantlang a ni,’ kan hotuten an tih chuan, ‘Brutus-a te chu mi zahawm tak an ni!’ tih mai loh chu sawi tur a vang. ‘India ramah a vantlang,’ titute khan khawngaihin han sawi nawn leh teh se. ‘A vantlang,’ tih thu ngawt hi thawk khata thawk khat chu i’n buaipui ang hmiang. A politics rim nam thei zawngin sawi ta ila, sorkarna chan apianga kalkawng chhe thin te kan awm a nih ngai chuan sorkarna chan apianga MLA hlawh tisang zawnga khawsa te pawh a awm theih ang. Pu Zosiama Pachuau (RIP) te leh Pu Lalsawta te tun tum MLA zingah tel ve leh ta se an thutna azirin MLA hlawh hi a sang ang em tih ngaihtuah tham a ni a, a tlem lam thutnaa an thut palh pawhin a pass-naah an tel ve ang em tih hi zawhna lianpui a ni. Ex-MLA rau rau zingah pawh hlawh pun duh lo chiang bang te kan hria a, hlawh pun thua tui em em te pawh kan hre ve bawk ang chu. Mipui thlirna aṭanga kan lo rindan chuan ZPM MLA zawng zawng te khan dawhkan te kha an chum thum dup dup ang a, a tawpah phei chuan mipuite duhdan hre ranin hmuhnawm takin an inzui chhuak diah diah hial dawn emaw kan lo ti a. Mahse a sawi chhun te pawhin, ‘Aia upain min tir miau si a.....’ an ti lo chauh ni berin a lang a. MLA hlawh tlem phurpui tur chuan MLA nih loh te hi a ngai ta mai em maw ni a tih theih rum rum a. Chu chauh ni lovin mahni chuanna tur bus nang hman lo tur chi hi awm ve hrim hrim em maw ni a tih theih rum rum bawk. Chu zawng, politics rim a nam teh huam em mai a, mi reu reuin an sawi zui palh ang e!
Mi ruang phurhna tur motor lei nana mipui pawisa, MLA te kuta kan kawltir te phalrai a nih tawh hnua ruang phurh hautak changchawia India rama lang zawk khawpa hlawh heti taka a lo pun lehzel takah chuan ruang phurh thuah chuan Mizo mipuite chu za lo takin kan nui thei e. ‘Hlauh tur reng reng kan hre ngai lo,’ tih hla ang mai khan enghelh tur awm tawh lovin ruang phurh ngai, MLA te hriattir thei hmasa sa hi mi fel kan ni thei tawh ang a, miruang phurh hnial tur hian kan MLA ten ‘moral right’ an nei ta love.
Kan MLA te hi an incheinaah chuan an la pangngai reng, mahse an hlawh an tihpun chiah aṭang leh an han sawiho chiah aṭang khan kan Assembly House chu a boruak a lo sang vak lo tih a lang e.