Guest writer
PL Liandinga
MESSI VANGA BUAINA
Nikum 2025 December thla laihawlah khan khawvela football thiam lar, Argentinian Messi chuan India ram a rawn tlawh a. A ropui angreng ngawt mai. Ṭhenkhatin ropui ti tehchiam lo mah ila, a ropui tih a lanna chu he khawvelah hian keini Mizo zingah ngei pawh nihna leh thil dang ropui sawi tur neih lem loh pawh a, zahawm duh vanga mahni leh mahni ‘Pu chumi khami chu ka nia,’ tia mahni leh mahni meuh pawh inhmelhriattir duh eng emaw zat kan awm hnu hian, Messi chu a hmel hmu zawk tur ringawta man chawia mi sang tam takin ticket an lei duh kha a ni. ‘Pu Messi-a, chutiang khatiang...’ pawh an ti hranpa lo, “Messi-a a lo kal dawn,” an ti mai a. Amah hmu chaktu te khan ticket an lei duh mai a ni lo, a ṭhen phei chuan cheng sing laiin khelmuala a kal kual ringawt emaw, vawi hnih khat football a’n chhaih ringawt emaw hmuh duhin pawisa an seng ngam a. Chu mai a ni lo, thlawhna te, rel te, lirthei chi hrang hrang tein a inlan zawkna hmun tur chu an pan khawm ruih ruih mai a ni.
Mihring hian ropui kan duh ṭhin a, hmingthan kan duh a, nawmsak kan duh a, kan hming te pawh miin hria se kan duhdan ang berin kan ziak ṭhin. Chumi i hriat chian duh chuan tun hma, rambuai hma leh rambuai hnu lawk te kha chuan kawngka lu chunga an hming ziahnaah B.A tih te, M.A, tih te, M.A, B.Ed adt te kha an lo telh nuai tawh a. Tun hnuah pawh kan veng kohhran rawngbawlna thila kan nihna, ‘Upa’ tih te pawh kan hming ziahna apianga ziah tel zel tum tlat kan awm nual. Messi erawh zawng, a hming tawpah leh hma lamah engmah a awm kan hre lo va, Messi tiin kan hre tawp mai a. Mahse amah hmuh duh vang ringawta pungkhawm kha India ram khawpui hrang hrangah an tam em mai a, a ropui tih loh rual a ni lo.
A zawng a zain India rama Messi-an hun a hman dan leh thil awm dan kimchang kan sawi hman lo vang a, Messi avanga Kolkata bika thil thleng tlem te kan sawi ang. An ruahman dan chuan Kolkata khelmual hmingthang ber, Salt Lake Stadium-ah Messi chu mipui hmaah a inlan ang a, chumi chu mipuiin an lo en mai tur ni awm tak a ni. Tichuan an ruahman ang chuan an han ti ta ngei a, mahse mi huangtau, Minister pahnih leh an vua leh vang, vantlang thlen chin baka thiltithei anga inlantir chak, mahni lo indah pawimawh ve tum tlat tlem chuan ruahman lawk loh angin Messi-a chu an va hnaih a, khelmuala a lo lut chu an lo va chibaiin thla te tlangnel takin an va lakpui ta pek a. Chu chuan mi huangtau dang a kai chhuak a, Messi-a chu hawihhawm lo takin a banah te pawtin a kawrah te an pawt ta bawrh bawrh mai a. An zahtheih lohna chu nakin lama insawi theih nan hman an tum a ni chek ang chu, an huangtau ta telh telh tihna a ni. Kan Indian mi ṭhenkhat hi chu hawihhawm lohna leh zahtheih lohna chawhpawlh hmanga mahni hma zawn sial kuak tum hrim hrima lo piang emaw tih tur hi kan ni ve sa reng reng a. Kan huamhapna (Messi-a kil hnai thei bik nih duhna) chuan Messi-a a tihlauthawng ta tlat a. A tira ngaisang àwm taka hawihhawm taka an bial tiau tiau laia nui sen sen khan, thil awmzia a hmuhin a tawpah chuan a taksa him lohna a thleng thei dawnin a hre ta tlat a. Mipui hawihhawm lo sahawk kara awm reng chu fel dawnin a hre ta tlat lo va. Mipuiin an hmuh kim ṭhat hma chuan reiloteah khelmual chu chhuahsan a duh ta tlat a. Amah vengtute pawh chuan thil awmdan an han en chuan Messi-a hlauhthawnna chu dik an tihpui a, an chhuahpui ta mai a.
Chutah le, cheng tam tak senga rawn pantu leh hla tak tak aṭanga rawn pantu te, rei tak amah nghaka khelmual chhunga lo ding tawh (Messi nghak hian ṭhenkhat chu darkar thum vel lai an lo awm niin an sawi) te chu an thin a rim a, khelmual bungrua an hmuh theih ang ang chu an thinrim hrikthlak nan an suasam ta chiam mai a. Khelmual bungrua an tihchhiat hi cheng vaibelchhe hnih man lai niin an sawi nghe nghe. Chu chuan khelmual pawnah pawh buaina a thlen a, Stadium bul vel kawngah chuan motor pawh a kal hlei thei lo va, an Chief Minister, chu lai hmuna hun hmang tura kal ve pawh chuan khelmual chhunga luh loh him zawk dawnin a hria ni ngei tur a ni, a kir leh ta hial a. Chutiang chu thil awm dan a lo nih takah chuan thil thlen dan an han chhui let a, Messi-a chah chhuahna kawnga a thusa ber, Satadru Dutta pawh a kal sawn tur thlawhna kailawn aṭangin police ten an hnuk thla a, ni 14 chhung tal chu tan-Ina tang turin a chung thu an rel zui ta nghe nghe a. A hma zawnga mi hmuh chak ngawih ngawih, Messi-a India ram khawpui hrang hranga hmuh phaka rawn hruaitu chu thil pangngaiin kal se an lansarh a, an hlut dawn tehlul nen tang turin an ti ta daih mai a. Chu chauh ni lovin West Bengal sorkara Minister pahnih, ruahman lawk ang ni lova Messi-a lo va chibai a, (intithei tak maia) mipui hmuh laia remruatna awmsa bawhpelha thla lo va lakpuitute pawh chuan an thiltih chungchangah mawhphurhna lain Minister aṭanga banna an thehlut a, Chief Minister pawhin a pawmsak ta nghe nghe a.
Messi-a vanga buaina inṭanna hi a ho angrengin a chhangchhiatthlak angreng a tih theih laiin, a nghawng a nain a mualphothlak zawnga ngaihtuah chuan India ram leh West Bengal sorkar tan a mualphothlak hle a ni. Khawpui dang Messi-an a tlawh ve thovah chuan hetiang buaina pawh hi a awm lo. West Bengal bikah chuan an Minister pahnih intih lar duh lutuk leh ningkhawng hriat loh luattuk vangin hetiang thil hi a thleng a tih loh theih loh a. Hmun danga thleng ve lo thil tam tak, thil ṭha lo leh mualphothlakte hi mi duham leh zaktheilo te, mi huangtau filawr leh mipui vantlang zahder lotute avangin hmun hrang hrangah a thleng ṭhin.
Hmanah han ti ila kum sawmhnih aia tam a liam tawh ang, ram hruaitu pakhat chuan tling lo chung chung kha ‘police’-ah thun a tum a. A latute'n, ‘Ka pu, police ni tura san zawng bituk a tawng pha lova a tih theih loh,’ an han tih khan kha ram hruaitu khan chapo leh inti thunei em emin, ‘Lo teh rawh u ka ti hlei nem, lo la rawh u ka ti alawm,’ a ti a. Kha thu kha a sawitu chuan a sawi lai chuan sawi thei a intiin sawi nachang hria te pawh a inti ngawt ang. Mahse kha ṭawngkam kha vawiin thlengin kan la inhlan chhawng a, khami avang khan kan Mizoram hi kawng tam takah hnungtawlh zawngin a kal a, khatia titu kha kan chhungte ni lo hlauh se tih te pawh kan duhthusam a ni tawh hial ang. Dan bawhchhiatna thu leh thuneihna hman sualna langsar tak kha a sawitu kha miin hria se, thlah te thlenga mualphona thu a ni thei ang. Hetiang deuh, police lak thua ṭawngkam mawi lo tak mai chhak chhuah a nih hma hial emaw ni hian hna laknaah Officer pakhat chu interview board-ah a ṭhu ve a, interview tur zingah chuan a nau a tel ve bawk a. (Chutiang thilah chuan hmun tam zawkah chuan chhungkhat laina an interview dawn chuan Board-a an chhungte awm chu an inthiarfihlim ṭhin a ni ngai a) Inthiarfihlim ahnekin a u chuan a nau chu interview mark an peknaah full mark a pe a. ‘I va pe tam em em ve,’ an han tih chuan, ‘A thiam em a ni,’ tiin a chhang a. Chu thu chuan chinchang hre pha chin mi tam tak beng a luah a, vawiin thlengin mi ṭhenkhat chuan an la hre zui ta zel a ni. Amah Shakespeare-an, ‘A kiangah chuan zah theih lohna pawh hi a zak zawk ta ve ang,’ a tih angrengin kan zah theih lohna hi a nasa thei khawp mai.
Mizoramah pawh hian kan buaina tam tak leh a nih loh dan tura thil thleng tam tak hi mi zakthei lo, duham si te vanga thleng a ni fo. Kan kawng chhiate pawh hi Politician ṭhenkhat pawisa duh vang te, Engineer ṭhenkhat eiruk vang te, Contractor zaktheilo uchuak vang te a ni fo. Chutiang bawkin kan hmalakna hrang hranga kan buaina hi mi huangtau kan vulh len nasat vanga lo thleng a ni. Hetianga mi zaktheilo leh huangtau awm an phal lohna khawvel ram dangah chuan thil a nihdan tur a lo nih loh chuan uluk takin an chhui a, an hrem mai ṭhin. Kan Mizoram state chhunga kan sorkar kut chhuak tam ber a chhiat nachhan chu hemi vang chiah hi a ni. West Bengal sorkar erawh keini ai chuan an la ropui tho mai. Anni chuan thil fel loh inṭanna bul leh thil awm dan an chhui a, a mawhphurtu an zawng chhuak ngam a. Chu'ng mawhphurtute chungah chuan mawhphurhna an bel ngam a, an bel duh a. Keini chu chutianga mawhphurtu awm lova thil buai ta tam tak chu a awm. Sesawng leh Khawruhlian inkar lei dawh lai a chim a, mi pakhat a thih khan mawhphurtu awm fumfe hauh lovin mihring nunna kha a ral ringawt a. Mawh inphurhtir chu sawi loh, a hnu lawk tak takah kha thila mawhphurtu ber tur anga ngaih kha khatih laia Mizoram sorkar (Congress) khan a kaisantir a nih kha.
Ṭawngkam nazah zawngah politician rinawm lo ber pawl nia kan ngaih pawhin Pathian hming a lam avanga mihring kan inngaihhnathiamna ramah hian, thil dik lo a lo thlen palh pawhin kan enchiang ngam lo va, a mawhphurtu kan zawng chhuak duh lo fo ṭhin. Dawhsana kan lawn kai laia kan thusawi te, Assembly House-a thil ṭha ber duh ni awm taka engkim mai sawisel tum anga thu kan sawi te chuan Pathian hming kan lam a, chawlhni-ah chuan Pathian biakbuk pan ngei ngei ṭhin kan nihzia lantir kan tum a. Mahse thilsual titu zawn chhuah chu sawi loh, a tisual theitu thurualpuite hi kan intih theihna ni hialin a mawi.
Vawiin thlengin Skywalk leh Ropeway siam hauh si lovin a siamna tur pawisa chu a riral ringawt ni ngeiin a lang a. A mawhphurtu tu mah an hrem thawm pawh kan la hriat loh hi. Mizoramah chuan Messi kha lo kal ve ta se, khatiang khan kan buai ve hauh lo vang a. Kan lo buai ta palh hlauh a nih pawhin mawhphurtu tu mah kan zawng chhuak ngam lo vang tih hlauhawm tak a ni.