VAIBELCHHE 11808 HI

Hla phuah thiam Rokunga chuan, ‘Eng-zata tam nge maw? Eng chena ril nge maw?’ tiin Pathian hmangaihna nasatzia a hriat phak lohzia inngaitlawm takin a aupui a. Kei thlarau mi ve lo chuan pawisa, vaibelchhe singkhat sangkhat zariat pariat hi ka ngaihtuah a ni. ‘In ta tur a bo ve,’ ti a min hrilhtute hi an zahawm tham em mai.

Cheng nuai hlir mai hi tel za awm se chu chu cheng vaibelchhe khat a ni. Chutiang hlir sing chu ka ngaihtuahna hian a phak meuh lo. Vaibelchhia hi chu a lo tam em mai a, vawikhata hmuh thut ralah phei chuan keini ang chu kan thidang thei mai ang tih a hlauhawm a, anih loh vek leh kan Pathian kan bosal mai ang tih pawh hlauhawm tham a nih laiin vaibelchhia hlira chhiar a chheh singkhat sangkhat zariat leh pariat chu a va tam em!

Vaibelchhe singkhat, (100000000000) chu nei ila, ka zing tho phat hian, ‘Kha u le, vawiina hman atan,’ tiin cheng nuai sawm (cheng maktaduai khat) hi pe ringawt zel nitin ta mai ila, chuti ngata ka khawsak pawh chuan tun aṭanga kum 273 lo kal leh tur thleng chu ka la daih ve reng reng dawn a. Kum 273 dam chu sawi loh, kum sawmthum pawh ka dam tawh kher lo thei si. Chuvangin sem chhuah dan chauh lo chu ka suangtuah thiam lova, sem turin ka inbuatsaih ta ngawt a.

Mizoram hi khaw zasarih leh zariat inkar vel ni awmin ka hria a. A, pawisa ka ngah dawn riau avangin khaw zariat angah chhut pawp ang. Khaw tinah kum tin cheng vaibelchhe khat hi kum nga chhung tehmeuh mai chu theibawng sem ta ringawt ila (NLUP te, MIP te, NREG te leh thildang sem thin bakah hian) Parva atanga Khawkawn, Kanhmun atanga Vaikhawtlang thlengin pahovin an khaw chhung mamawh siam nan leh cheimawi nana cheng vaibelchhe khat an han nei tur chu mitthla hian ka’n hmu a, Granite leh Marble zuar te chu an ding chhuak nghal hialin ka ring. YMA Library zawng zawng concrete building, YMA/Community Hall zawng zawng Auditorium changkang tak, a sound system pawh nuai sawm aia tlem lova thuamin an chhuah vek thei ang. Mizoram khua zawng zawngah chutianga ka sem pawhin vaibelchhe 7808 a la chuang luau mai dawn a ni. Kum khata vaibelchhe khat hman zawh tuma an phe vel, an tha leh hunin a daih si lo vel kara an hawiher te pawh hmuhnawm tham tak tur a ni. Zawngtetui leh Lalnutui tih vela vaibelchhe khat hman ral thuai tum chu hahthlak ve tak tur a ni mawlh mai.

Vaibelchhe 7808 la bang chu eng atan nge ka hman leh tak ang? Kan veng kawng hi kum 1998 daih tawh khan tihzauh tumin kawng kama in neitute pawh kan be fel vek a, mahse pawisa hi sorkar lamah a awm thei ta lo ngar ngar kha a nia, zauh theihna lai lai zauh nan hian cheng vaibelchhe hnih te chu han dah ve ta ila? Kawng zauh nan mi tam takin an bang te hi sat thla turin min ngen ngawih ngawih mai ang. Engnge, chumi ka pawh pen hnuah pawh cheng vaibelchhe 7806 a la awm dawn asin. Kan Bazar shed kawta kawng chhuat tlemte pawng, tumahin paih en pawha kan en tawh loh te hi kan han paih mai dawn asin. Pu Englova te kawt te ang te hi PWD lamin, ‘Kan kawng a ni lova kan ti thei lo,’ an ti a. Local Council-in pawisa an nei der si lo. AMC lam lahin pawisa lam min sawipui an chak lo nasa si. Urban Development lah hian kawrpui uih deuh kianga fai deuha awmdan tur min zirtir dawn emaw chauh a nia. MP Fund leh MLA fund lah Party lamin an hauh ve tlat bawk si. Vaibelchhe hnih te chu nei ngat ila thlarau thianghlim pawlna tel lo pawhin kan ‘Hallelui’ tuar tuar ang tih hlauhawm khawpin kan mamawh hi le. Nursery, Bungkawn leh Mission Vengthlang te pawh veng thenawm nih manah vaibelchhe khat theuh te chu thehchhuah ve ta rek rek ila an thinrim zui hauh lovang. Chuti pawh chuan vaibelchhe 7803 a la awm dawn asin.

Kan veng leh veng ṭhenawm ka’n tarlan tak te ang bawka mamawh hi veng dang an tam mai a. Hmun thenkhatah phei chuan Taxi Driver mangang inhlawm khawm te an hnatlang lawp lawp a, an pawisa te an thawh a. Thingtlang khaw mangang lutuk, kawng chhuat charna tur Cement leh balu emaw, alkatra emaw nei hawt si lova, ‘Tlemin a ziaawm ang chu,’ tih changchawia bawngtuthlawh nena mahni khaw thenawm nena kar kawng siam tura inpu chhuak ta zozai te kha hnuk ulh teuh chunga lo thlir ngawt lovin nuai tel lek lekin han vawm zeuh zeuh ila. Chutianga khaw kar kawng siamna bik tur atan chuan vaibelchhe 53 dah teh ang, a number kawpkim lo chhiarkawp chawh te hi ka thiam rei ve lo. A thlenna tur hmun dik taka nuai li nuai nga leka kan vawm zar zar pawhin he vaibelchhe 53 vawm zo tur hi chuan kum khat dawn lai hun kan mamawh ang. Chutih hunah chuan mimalin Road Roller te hi an lei sup sup ang a, alkatra te hi khawtlangin an chhuang mup mup maithei asin. Chutiang hun te a lo thlen chuan ‘alkatra mistiri’ te pawh kan awm ve nual ang. Ramngaw humhalh tum tak tak khua chuan Forest Deptt. mi leh sa thenkhat chu lo kal hnai lo tawp se an duh zawk ve tawh tho ang hian Engineer hmel hmu lova kawng siam te pawh hi a lo tha ve zawk phian thei asin, tunge sawi thei? Chutia vaibelchhe 53 ka hmanral hnu chuan vaibelchhe 7750, cheng nuai za hlira chheh a, chheh sangsarih zanga tehmeuh ka la nei dawn tho zu nia.

Kan Education hi a system nge siamthat ngai a thawktute tih pawh hre ve lo mah ila engemaw chu tih a ngai a ni. Hemi ngaihtuah vel nan hian vaibelchhe sawmnga te han dah ve ta mai mai ila. Vaibelchhe 7700 a la bang dawn tho. Tak a, zirtirtu hlawh la thei lo ziah tihreh nan Revolving Fund-ah vaibelchhe za leh sawmruk te dah ila a tawk titih maiin ka ring a. Mahse kan pawisa hi a la tam em avang leh kan sawi sei tawh si avangin vaibelchhe za leh sawmruk mamawha kan inrinnaah hian vaibelchhe 200 kan dah ang. Vaibelchhe 7500 la nei tur val hi engahnge kan zam ang?

Art and Culture Department, engmah nei lo te hi ngaihtuah an ngai. INTACH te tehreng hi an zahawm a, an thawh that tehlul nen kum khatah cheng nuai khat pawh hi kan lo sih chhuah lo pek ang e? Kum 50 lo kal leh tur chhung atan kum tin vaibelchhe 10 pawh he Department-ah hian dah ila vaibelchhe 500 lek a la ni dawn. Pawisa kan la ngah lutuk, ren a tul lo. Pawisa hi a hmanna tur dika hman chuan daihzai deuh mai a nia. Pute u, pawisa hman sual dan mi thenkhatin an hriat zat zet hi pawisa hman dik dan a awm ve asin. Library leh Culture Development te, Publication Board hman tur te leh lehkhabu leina tur te, Pawlkut leh Mimkut lo serh peih te leh Mizo tihdan hlui engemaw lo hria a, entir peih dang te fuih phurna tur cheng nuai li nuai nga te te leh tihtur dang tam tak, Mizo Model village dik tak dinna tur te, sawi sen a ni lo, chutiang thil atan chuan vaibelchhe 500 hi kum 50 chu sawi loh, a hman dan dika kan hman chuan kum 70 min daih thei tur a ni. Bank-ah pung neiin kan dah ang a, vaibelchhe 50 hi vaibelchhe 70 tling turin kum tam va duh suh. Vaibelchhe 7000 kan la nei.

Rualbanlo te, rualban lo hmanrua te, infiammi te, infiamna lam chawikanna tur te, infiammi chawimawina tur te, lehkha thiam thei bik te, zirna lama chaklo zual dawm kanna te, harsa zual admission nei lo te puih te leh mihring nuna pawimawh dang tihtur hi vaibelchhe 2000 hmang tein han siam mai mai ila, vaibelchhe 5000 kan la nei ang.

He vaibelchhe 5000 hi chu chhiartute sem veah hnutchhiah tawh ila. Ṭul dang, Agriculture, Fishery, Poultry, Piggery, Sericulture, Horticul-ture, Water Resource, Statistics, NGO te leh a dang tam tak a kan sem zel chuan he chanchinbu phek hian min daih dawn lova, a hre lo ber pawlin hetia tih vak mai chu hotute ngei te pawh kan hlawh reu reu ang. Thil chiang tak pakhat erawhchu pawisa hi a hmandan dik taka hman chuan a daihzai a, a ti thei lo emaw tih hi a ti thei a. Pawisa awmna apiangah a hman dik lohdan hi a awm thuai zel tih hi chian bawk tur a nia. Tlem laia Health Department in sa te pawh khan Mizoram hmun hrang hrangah Sub-Centre hmun sawmah an sa a, ni inangah an sa tan phat a, ni inangah an zo leh thap ni awm khan ka lo hria a. Khatiang ti mai thiam kha kan kawl thluah a.

A buaithlak lai ber erawhchu he cheng vaibel-chhe 11808 hi a tam namen lo lutuk a, awm tak tak pawh hian kei chuan ka ring ngam lova. Chutih laiin CAG Report meuhah awmin a lang si a, keini ang duang chu kan lu a hai a ni. Han ngaihtuah dawn ila, hmuh tur a awm si lo, han ngaihtuah lo dawn ila, a awm titute hi keini rinhlelh rual loh khawpa zahawm an ni si. Julius Caesar-a vuinaa Antonio thusawi ang maiin, ‘A awm titute hi mi zahawm tak an ni,’ ti ngawt teh ang.

Vaibelchhe 11808 hmanga kan hnathawh theih tur ka ngaihtuah a, kan mamawh nasatzia ka ngaihtuah leh a, mangan vang emaw, ui lutuk vang emaw, mak tih luat vang emaw tal pawha patling invawrh bin thak thakna tham a ni.

Krismas chibai ule.

cheng vaibel-chhe 11808 hi a tam namen lo lutuk a, awm tak tak pawh hian kei chuan ka ring ngam lova. Chutih laiin CAG Report meuhah awmin a lang si a, keini ang duang chu kan lu a hai a ni. Han ngaihtuah dawn ila, hmuh tur a awm si lo, han ngaihtuah lo dawn ila, a awm titute hi keini rinhlelh rual loh khawpa zahawm an ni si