I TUTE HNENA I SAWI DUH CHUAN - I

Pathian zarah dam tein awm la, tun aṭanga kum sawmhnih te a ral leh hunah chuan heti hian i tu leh fate hnenah i sawi thei ang:

"Khatia 1987-a Mizoram State sorkar a lo pian takah khan keimahni ngeiin kan kaihhruai kan sorkar kha kan han nei a. Kan lawm hle mai a. Keimahni sorkar ngei kan han neih takah chuan kan hotuten Mizoram an hmangaih ang a, hma kan sawn ve mai ang chu kan lo ti a. Chutihlai chuan kum 30 mi vel ka nih avangin thil tam tak kha ka hrechiang ve viau a ni. Party dang rorelna awm hauh lovin Congress leh MNF Party khan rorelna kha an inchan chhawk ngat ngat a. Anni pahnih kutah ringawt chuan kum 40 dawn lai rorelna a awm ta a,".

‘Party pakhat a sorkar apiangin an Party mi te duhsak kha an tihturah an ngai a, mihring chu chhungkhat laina leh ṭhian ṭha induhsak te, hmelhriat induhsakte chu mihring nihphung, thil pangngai a ni a, a sual lem lo ve. Mahse chu thil chu a hluar tulh tulh ta mai a, mawi leh hawih ngaihtuah lova mihringin mahni duhsak zawng te an vulh erawh chuan a tawpah chuan hleih neihna a lo piang ta a. Intluk tlang leh intluk tlang zingah duhsak chu neih ngai a ni a, mi pawhin an hrethiam. Mahse intluk lo lutuk leh mawi leh hawih pawh dawn lova induhsak erawh mihring nihphungah a dik thei chuang lo. An rorel tawp lam ve ve-ah chuan Police an han lak dawn te hian induhsakna kha a nasa tawh hle a, khaw eng pawh an zah zo tawh meuh lo. Kum 2018 inthlan dawn te phei chuan Party pakhat candidate ṭhenkhat chuan an campaigner te chu Register nen an tir chhuak a, mi inah te kalin, “In chhung zingah police ṭang rual an awm em? An awm chuan an hming te kan la ang e,” te an ti ta hial a. Chutianga tih te chu thil mawi lo leh ṭha lo, inthamna leh vote leina ang hial a ni tawh a, kan awm dan chu manganthlak tak a ni tawh. A ṭhen lahin in hmun pek te an lo intiam a, an thla te pawh an inlaksak thlap a. Heng hleih neihna hi a hma daih aṭanga lo intan tawh, mipuiin tihngaihna kan hriat tawh si loh a ni a. Party pakhat lakah kan bei a dawng a, beiseina nen term hnih te kan han sorkartir a. Mahse an awm dan chu sim ahnekin a manganthlak tulh tulh mai a. Mi pangngai awm fu fua langte hian duhsakna an han dawn a, fing thiam taka an han dawi chuan chu'ng thil thleng chu khawvel thil kalphung pangngai ang ve deuhva ngai chhunzawm ta mai an awm zel a. Mahse mipui nawlpui, chutiang hleih neihna hmanga duhsakna dawng ve lo chu kan tam tulh tulh a, kan mang a ang a ni. Sorkar hna laknaah chauh emaw, thil pakhat chauhah emaw induhsakna hleihluak, hleih neihna chu a insawrbing thei lo va, thil dangah pawh insawipui a, duhsakna dawn tum deuh hlir kan ni ta mai a. Taxi permit te chu Party mi vulh nan kan mamawh aia tam an han pe chhuak a. Taxi chu Aizawl khawpuiah chuan a tam lutuk a, khawpui pawh a tawt phah zo vek a. Anmahni Taxi neituho lah an inṭâm chhuah leh lawi a. An hlawh tlem thei lutuk chuan Taxi chuan man an tito a, an ṭangrual ta ringawt a. India rama Taxi chuan man to ber pawlna State kan ni ta hial a ni.

‘Chutia hleih neihna ngawta ro kan rel a, inthlannaa tlin chu thupui bera kan neih takah chuan san zawnga tling, hriselna ṭha, ruihtheihthil engmah ti lo tlangval, police atana itawm tak tak kha sawipuitu nei ve lo chu an tling lo ta fo mai a. Ṭhenkhat beidawng phei chu intlar pawh an intlar duh tawh lo. Chutih laiin chawrche ve te te, awmkhawmna apianga Third Class hmelpu te chu police atan an tling leh lawi a — duhsaktu nei miau hek. Hmel en reng reng pawh a ruihtheihthila fihlim lo tih lang chhuak sa te pawh an tling nawlh nawlh a. A ṭhen chu damdawia inchiu ching, kut vung ber bur te an ni nawk a. (A hnu zelah pawh police hotute chuan an buaipui ta reng a) A lak dan aṭanga dik lo napui chu kan police inthununnate chu a tlahniam a ni tehchek ang chu, rál rama thi ni hauh lo tualchhung natna avanga thi te pawh police zingah chuan an tam ta em em a. Police an thih apiangin a sorkar lo Party apiangin a sorkar lai mawhphurhnaa bel an tum ràn a. Mahse tualchhung natna kan tih mai, zu avanga thi tur chuan a hma daih aṭanga zu lo in dawklak tawh a ngai tih pawh hre mah ila sawi sawi chi a ni lo. Sawipuitu neih ṭhat avangin chung mite chu police atan lak an ni a, mihring chhawrtlak en lovin kan sorkar chuan sawipuitu nei ṭha apiangte'n an sawipui chu an tling ni mai hian mipuiin an ngai tawh a. Chutia sawipuitu kan tih leh mai ṭhin chu politician, rorelna chelhtute an ni chawk a. Mahse chumi karah chuan Police Officer lian te leh Officer lian ni ve lem lo pawhin thiam takin an duhzawng an lo dah lut ve nghauh nghauh tih a lang reng bawk a. Chu chu thil awm dan a nih avangin sawipuitu nei ve lo ṭhalai an beidawng a. Police a lak dawnte chuan sawipui theitu zawngin mi an vak huai huai mai a. Sawipuitu nei ṭha chungchuang ṭhenkhat phei chu intlar ve mumal lo pawhin an tling thei tho tih te pawh a awm hman hial a. Mahse chu em em chu a dik leh dik loh pawh keini chuan kan hre lo. Mahse chu chuan kan awm dan chu a hril chiang viau.

‘Police lak chungchang chauh ka sawi a, hna lakna dangah pawh ‘sawipuitu’ neih chu hna dil hlawhtlinna tura thil pawimawh berah mi tam takin an ngai a. MNF lal laia hnaa lut tura inngai ringawt te, Congress lal hun huna lut ve tura inngai tlatte an awm nawk a. Hna diltute in-exam-naa tih ṭhat leh thiamte chuan pawimawhna chin chu nei ve tho mah se a pawimawh ber chu tihpuitu neih niin mi tam tak chuan an hre tlat a ni. A chang phei chuan hna ruak pathum awmah hna awmna hmuna an hotupa vua leh vangte hlir an tlin changte a awm ta zel a.'

‘Contractor lah ti thei chungchuang bik an awm a. Mi dang tana thawh ve theih hauh lohvin hna zawng zawng chu ‘Restricted Tender’ an ti a. A hmu ngai bawkin an hmu zel a. An hnathawh chu chhe mah se a thawktu thlan dan dik lohzia an hriat avangin sawisel chu a beidawnthlak sa a, sawisel pawh an sawisel duh lo letling a. Kan MLA ten Assembly Session-ah te han sawi chhuak mah se a titute chuan an tuang an tichhah lui tlat a. Inchei nalh tak chungin Pathian hming an lam awl lo va, an inchei nalh em em a, biak-Ina inkhawm te pawh an thlah lo mai ni lovin a ṭhen phei chu kohhran upa an ni. Kan politician te chuan politician nihna an sawi fo ṭhin pakhat, tawrhchhel chu an zir ngat ngat a. Eng ang pawhin thil dik lo ti mah se zah duh miah lo va, a remchang lai apianga Pathian hming lam luih tlat chu an ‘quality’ pakhat a ni. Mahse chuti chung chuan kan sorkar hna laknaah chuan dik taka thiltih chu mi nawlpui chuan an ring ngam hauh lo va, hleih nei taka mi an làk pawhin mipui lam pawh chuan mak pawh an ti peih tawh lo. “Party dang sorkar pawhin an ti tho,” kan ti nuai nuai mai a. A dik miau si avangin manganthlak tak a ni. Kanbél sa aṭanga kan zuan chhuah pawhin vutdukah tho tla ngei turah mipui chu kan inngai a, Party dang sorkarah beisei tur kan nei chuang tlat lo. Party dang sorkar ka tih chu MNF sorkar lai chuan Congress tihna a ni a, Congress sorkar lai chuan MNF tihna mai a ni a, kum sawmthum chuang (kum 37) chhung chu Party dang an sorkar ve tlat lo. A sorkar lo zawk zawk kha Party dang chu an ni mai.

‘Kum 2023 inthlanah chuan mipui beidawng chuan Party member nghet tih tham pawh nei ve mang lo Party pathumna lo chawr chhuak mek chu thlang tlingin, ZPM a rawn sorkar ve ta a. Police an han la ve ta ngei a, insawipui theih a ni ta miah lo mai a. Insawipui ‘system’ lova police lak theih hauh loh anga kan lo ngaih ṭhin chu a lo awm ta lo thut mai a. India ram police laknaa ‘fair’ ber ti te pawhin an sawi hial. Chutia insawipui theih hauh lohva police an han làk takah chuan dan dik taka intlar, an tlin ve tak loh avanga thinrim leh lungchhia an awm tawh lo — an aia tling zawkin an hmun an luah khalh tih thuah an chian tak tlat avangin. ZPM sorkar hma chiah kum, kum nga chhung khan tihdan pangngai anga hna ruak awm thu tlangzarh miah lovin zirtirtu zaruk chuang zet an la a. Chumi awmzia chu sorkarna chelhtu Party chuan an duh duh, hleih nei takin an la thei tihna a ni. ZPM a rawn sorkar ve takah chuan dan pangngai ang thlapa tlangzarhin zirtirtu an han la ta a. Mizoram chuan sorkar hna laknaa tihdan danglam kan hmu ta a, chu'ng thil chu keini chuan kan mitin kan hmu a, kan bengin kan hria a ni.

‘Mizoramin State sorkar kan neih hnua hna lak kawnga hleih neihnain kum 40 dawnlai ro a rel hnuah, khaw eng kan hmuh lehna chu ZPM rawn sorkar aṭang hian a inṭan a. Tun hnua thil awm dan zel erawh hei i hmu a, kei aiin i hrechiang zawk ang chu. Hna lak kawngah Mizoram hian kawng dik a zawh a nih chuan kum 2023-a ZPM sorkar lo piang ta kha a inṭanna a ni. Heng thil hi ka fel leh fin vanga ka hriat a ni lo va, ka hun tawnin a zir vang nge, ka mit a hmu turin a hunlaiin kan awm ve vang mai a ni. ZPM sorkar kha mipui mangangin an auh chhuah tih loh theih an ni lo. Party pahnih te rorelnaah khan mipui kan mangang em em a. Ka sawi bak hi thil tam tak a awm a. I ngaihthlak peih chuan ka la hrilh zel ang che. Police lak chungchang sawi bikin he thil chauh hi ka hrilh rih che a nih hi,’ tiin tun aṭanga kum 20-te a ral hunah chuan i tu leh fa i hrilh thei dawn nia.