Guest writer
PL Liandinga
AIZAWL KHAW CHHUNG KAWNG
Kum sawm vel lai liam taah khan hla phuah thiam leh zai thiam, Lalramnghinglova chuan urhsun em emin he Mizoram hi harh turin a lo au tawh a :
Aw ka ram, Mizoram!
Zan mu chhin a hun tawh lo,
Khua a var kawl pawh a pau mek e...
Kan ram, Mizoram a mipui chanvo han thlir vang vangin mi pangngai tan chuan lungawi ngaihna hlawl a awm lo va. Chu dinhmun aṭanga tal chhuah chu a ngai ngawih ngawihin a hria tih a lang reng mai.
Kum 2017-ah Party thar ZPM a lo piang a. Chu Party thar chuan Mizoram ṭha zawk a rawn tiam a, MLA-a ding turte pawh eiru lo turin an intiam bawk a. A din aṭanga inthlanpui a hmachhawn vawi hnihna kum 2023 tawp têah sorkarna changin 2024 kum tir aṭangin hna an ṭan a. Tun hma sorkar te kha chuan eng nge an tih dawn tih nghakin mipuiin dawhthei takin kum hnih khat te kan thlir a, kum nga a’n ral pawhin, ‘An duh ang an la ti hman lo a ni ang e, khaw' nge kum nga dang atan i han thlang leh law law teh ang. Kan thlan tak loh zawk kha chuti takin thlan an chakawm chuan loh kha maw,’ tiin kum nga dang kan han pek belh leh ṭhin a. Mahse kum 2026 chawhma chanve a lo nih chuan kum 2024 aṭanga hna thawk ṭan tih theih, ZPM chuan Mizoramin a la hmuh ngai reng reng loh, Aizawl khawpui chhung kawng zawng zawng chu a siam ṭha ta vek mai ti hiala sawi theih turin kawng an siam ta a. State sorkar, keimahni kuta thuneihna a awm kum 1987 aṭanga han chhut chuan kum 2023 chu kum 37 a ni a, chumi chhung zawng chuan Congress leh MNF-in sorkarna an inchan chhawkin a chang tam zawkin kum 20 a chang a, a chang tlem zawkin kum 17 a chang a. Chutih chhung zawng chuan kum 2026-a Aizawl khawpui kawng tluka ṭhain Aizawl khawpui kawng vawi khat mah an siam ngai lo. ZPM sorkar hnuaia siam leh a hmaa mite kha khawl chhuak leh tukchawp ang maia inthlau a ni a. Mi thil chik lo ber tan pawh ZPM-in Aizawl khawpui kawng a siam chu a ṭha zawk tih hai tur a awm lo va, phat ngaihna a awm lo.
State sorkar kan neih hma daih khan Pu C.Pahlira'n Aizawl leh Mizoram khawpui dang kawng a sial chiam a. Khaw chhung kawng kan sawi chuan Pu C.Pahlira hi hmaih theih a ni tawh lo. Amah avangin Aizawl, Kolasib, Serchhip, Lunglei te hi chu luahtlak a ni ve chauh tih theih a ni. State kan nih hlim khan Pu Laldenga Chief Minister laiin Aizawl khawpui kawng, Ramhlun pheiah a zauh chiam a. Huaisen kan tiin a fakawm kan ti a. Pu Laldenga khan khati khan lo ti ta lo se, Aizawl khawpui hi eng ang tak ni ang maw tih loh theih loh a ni. MNF sorkar chhung hian Pu R.Tlanghmingthanga'n PWD Minister a nih laiin Aizawl khawpui kawng a siam ṭha hle a. Hmun tam takah a zauh a, alkatra a luan zui bawk a. Aizawl khawpui kawng siam thuah Pu C.Pahlira, Pu Laldenga leh Pu R.Tlanghmingthanga hmalaknate kha chhinchhiahtlak a ni. Kum 37 rorel chhunga kum 20 zet changtu, Congress sulhnu chu hmuh tur a awm lo tih theih ni si lo, kum tin khawilai emaw siam tho si, han chhinchhiah tur leh han fak tur awm chiah si lovin kan awm a. MNF sorkarah pawh Pu R.Tlanghmingthanga'n PWD a enkawl loh hnuah fakna tur kan ngaihtuah chhuak zo ta lo a nih hi.
Tihdan phung pangngai kan hriat ṭhin chu kawng an siam a, a chhe leh thuai a. Aizawl khawpui veng lehlam an siamṭhat chhungin an siamsa chu veng lehlamah a lo chhe leh tawh ṭhin a. Kawng ṭhat leh chhiat thuah englai pawhin a chhia titute veng lama an hnathawh dan a chhia a, a tṭha titute veng lamah hnathawktu ṭhahnemngai deuh an lo awm fuh hlauh a ni. Dik tak chuan kan PWD, kawng siam lama mawhphurtute hi han ngaisang dawn ila, an kut hnu kan han en hian lung a awi meuh lo va, han ngaisang lo dawn ila kan chawh chhuah thiam loh chhiarkawp tam tak hi an chawk thiam lawi a. Mi state kawng siam dan leh saprama an kawng siam dante han sawi nikhua chuan keini aiin an lo hre em em a. Mahse tihdan zawng zawng hre si, a taka kan kawng ṭha thei si lo, a enkawltute lah hnianghnar zel bawk si angin kum 37 leh a hma lam zawng kan han awm a. ZPM sorkarna hnuaia Aizawl khawpui kawng, mi khawpui kawng ang deuhva lo mam ta chu Mizoramin thil mak a hmuh te zinga pakhatah chhiar loh theih a ni lo.
ZPM sorkar lo ding kha MLA ni ngai hlei lo, Minister ni ngai hlei lo an han awmkhawm a. MNF leh Congress MLA te chuan, ‘First Timer’ (tlin ve vawi khatna) an han ti zauh zauh a. Mahse 4th Timer (kum 20 ro lo rel tawh) te leh 3rd Timer (kum 17 ro lo rel tawh) te kut hnu ai chuan First Timer te kut hnu hian kan lung a tiawi. Thil awm dan pangngai tura ngaih, englai maha kum 20 roreltu leh kum 17 roreltuten min pek ngai loh chu First Timer te chuan min han pe tlat mai a. Hetiang kawng ṭha hi tute ṭawngkam emaw hawh ila, tuilet hnua Aizawl khawpuiin a hmuh vawi khatna a ni.
He thil vawi khatna thleng hi a ropui lehzualna chu kum 37 chhung roreltute'n heng hi min pe lo mai ni lovin, kum 37 kan sawi tei vet hma zawng (1987 hma) a roreltu, Mizo Union te, PC te leh inkawp sorkar pawh khan min la pe ngai reng reng lo. Tun hma zawng khan kan sorkar pawisa kha a tlem a, lirtheite a la tlemin kawng ṭha nei tura beiseina pawh kan nei sang lo va. Kan tlakchham pawh kha chuti takin a langsar lo. Mahse State sorkar kan nih hnuah chuan kan kutah thuneihna leh sum leh pai a awm bakah, mi state kawng leh ram dang kawngte mi nawlpuiin kan lo hmu zau ta a, beisei nachang kan hria a, kan thlahlel ngawih ngawih a. Chuti chung chuan Congress Bhavan-a thusawitu pakhat chuan hetia Aizawl khawpui kawng a lo ṭhat tak hnu hian, ‘Heng kawng siam mai mai te chu a harsa hlei nem, kan Mahila (Congress hmeichhe pawl) pawhin an ti thei ang chu,’ a ti a. Hetia titu Party-in kum 2023 inthlana sorkarna an chang lo hlauh kha a hranpaa lawmna kut ben leh tlak hial a tih theih ang. Congress lamin chutia an tih lai chuan 2018 aṭanga 2023 thlenga roreltu, MNF lah chuan, ‘Heng an kawng siamna pawisa hi MNF hunlaia sorkarin a dah ṭhat,’ an ti a. A dik pawh a dik. Mahse a pawisa ngai chiah pawh hi an kutah awm se, Aizawl khawpui kawng hi hetiangin an siam ṭha lo vang tih hi a rinawm — Brigate Field pawh cheng nuai 500 sengin an hai khawbaw thei a, Airport an sa chim thei a, Tuirial Hydel Project Compensation pawh mi 24 pek tur aṭangin mi 1000-ah an chhuah thei a, Kolkata Mizoram House pawh an hralh daih ngam si a.
Kawng siam ṭha tur hian inchei nalh te, inhnawih rimtui te, thusawi uar thiam te, Pathian hming lam thlak zen te leh in hmun lo ram nei ṭha Minister nih te ai chuan, eiru duh lo Minister nih a ngai a. ZPM lo lan ve hma zawnga kan ram hruaitute kha an bula han awm chang pawh a zahawm tak mai leh fel hmel tak, a ṭhen phei chu nelawm leh kawm nuam tak, kohhran lamah pawh chanvo ropui tak tak nei an ni ngei mai. Mahse kawng ṭha siam nana pawimawh ber mai chu ZPM sorkar chauh hian tun thleng hian an nei a. Chu thil pawimawh chu eng dang ni lovin eiruk duh lohna mai hi niin a lang. He kawng siamnaa mawhphurtu ber Minister hi eiru lo turin a intiam a, a eiru lo tlat niin a lang a, chuvang chuan Aizawl khawpui chhung kawng hi a lo ṭha ta a ni kan ti thei ang.
Nikhaw rei hunah chuan tun hma zawnga kan Aizawl khawpui kawng leh kan kawng siam reng reng khati em ema a lo chhe awlsam ṭhin leh, a ṭha tawk lo ṭhin te kha thawnthu anga kan sawi hunte a lo la thleng ang a. Chutih hunah chuan he khawpui chhung kawng siam nana ZPM sorkar hnathawh hi ṭhangthar thil hre pha chin leh chhinchhiah duh tan chuan chhinchhiahtlak a la ni lehzual ang.