HOUSE A INCHHAN DUH LOH

Kar hmasa lawka kan ram rorelna hmun zahawm leh ropui berah khan kan Chief Minister khan Eptu MLA Pu Lalruatkima zawhna kha, ‘Chhan ṭul ka ti lo,’ tiin a chhang duh lova. Heti zawnga kan hotute hian thil an ti dawn a nih chuan mipui lam pawhin ngaihtuah dan engemaw kan neih ve te pawh a ngaiin a rinawm.

House zah lo : Ram rorelna hmunpui bera a hruaitu berin, ‘Ka sawi duh lo/Ka chhang duh lo,’ ti a a member pui, amah ang thova mipui thlan a chhang ta mai phenah khan thil tam tak a awm ngei ang. Ram kalphung relho tura kan thlan chhuah, Speaker phalna veka thusawi tur, an zun chhuak an han chhuah zeuh dawn pawha Speaker chibai buk zet hnua chhuak chauh tur te zinga mi pakhat mai ni lo, kha Assembly House pumpuia Leader berin khatia a ti ta mai kha chu a mak.

Assembly House a nungchang leh awmdan tur kalhmang chu kan Chief Minister hi a hre ber tur zinga mi a ni a. Thangkhat lian zet chu Assembly House-ah a lo thu ta. A thu satliah mai ni lovin a hotu ber a nih chhung pawh a rei ta. Chuti chunga khatiang zawhna tluangtlam awm tak, tawngkam pangngai taka zawh, khatia a ti ta mai khan awmze ril pui mai a nei tur a ni. Kan Mizoram Assembly House-ah hian khati mai maia member-te zawhna namnul kan ching dawn a nih chuan kan ram chu a ngaihtuahawm viau ang.

Speaker chanvo : MNF sorkar laia Speaker pakhat kha chu la Speaker se Chief Minister-in khatia a tih khan, ‘Chhang rawh!’ a tih loh vek pawhin a kamkhat ngeiin a rinawm. Speaker tan chuan khatiang kha House-ah thlir liam awm loh tak a ni phawt mai. Assembly House Speaker hi tan lam nei lova rorel inkhawm kaihruaitu, House chhungah chuan lal ber lawt lak, a thuneihna sanzia chu sawia siak lo zawk a ni. Chuti chunga keini sawi ve ngai hial khawpa khati ngawta thil a liam anga lang ta kha a pawi.

Zawhna leh chhanna chu : Kha chhan duh loh zawhna kha zawhna pawimawh tak, mihring nunna leh thihna thu a ni. A zawhna kha, ‘Tlawng lei dawhna thir khu a hnuai za khu khu aia tam rawlh a, ton 24 dawl zo tura siam tur a nih laiin tlawn hnih chauh rawlhin ton 20 chauh dawl zo tura siam a ni ta a. Ruahmanna anga siam a nih tak loh avanga a siam man tlem takna pawisa chuangbang kha khawnge a awm?’ tih thu vel a ni. A changtu Minister chuan tha tak a, ‘Ekhai, chutiang a lo ni maw? A va mak ve ka lo hre lova ka thiam loh a ni a. Ka lo enfiah ang,’ tih emaw, ‘Harsatna chutiang khatiangin a hnathawh khu a tlakbuak a, a theih ta lova pawi kan ti khawp mai a, pawisa chutiang a awm love,’ tih emaw, ‘Technical thil a ni a, chutiang khatiang chu a awmdan a lo ni alawm maw le,’ ti ta lo chuan, ‘Ka chhang dawn lo,’ a ti ta mai a. A mak a, a mak hle a ni!

Zeldin loh theih loh : Chutia a hre ber tur leh khutiang chungchanga mawhphur tura Minister chanvo chang thei tura mipuiin kan dah berin a tih takah chuan keini ang, thu inthup hre pha lo chuan kan thiamdan tawk tawkin kan ngaihtuah chhunzawm ve mai a ngai ta.

1. “Mipui mimir chu sawi loh, mipui aiawh thlan chhuah dangte tan pawh ka dinhmun hi sawinghin phak a ni tawh lova, ka duhna hmun a nih loh chuan Assembly House pawh ni se ka sawi dawn lo. Mizoram mipui leh mipui aiawhte hi kan tan zah tur tumah in awm lova, a tul ka tihdanin ka duhna hmun hmunah ka insawi fiah leh ang a. Mipui hi chu an mawl bawk a, an awih leh vek dawn thova, hetia tih tawk lek hi in ni. Hmanah pawh ‘Cheng hnih note zawr deuh ang ni mah ila a dang a awm miau lova in hmang tho ang hian min thlan leh tho a ngai,’ pawh ka tihkhum tawh che u a, in harh thei chuang lo,” tih rilru a pu a ni thei.

2. He lei dawh chungchang hi Chief Minister hian a chanpual mah ni se a lo ngaihsak tak tak reng reng lova, zawhna zawttu lahin thil awmdan a lo zirchiang hrep a ni ang tih a ring si a, zawh zui zel a hlauh vangin a chhang thei lovin ‘Ka chhang thei lo, ka Department enkawl hi chuti teh vakin ka lo ngaihsak lova,’ tih em chu ni theiin a hre si lova, sawi zui lohdan ngaihtuahin heti hian a chhang ta mai a ni thei.

3. He lei dawhnaah hian eirukna lianpui, a changtu Minister, CM ngei hian a tel tih a hrechiang mai ni lovin chu thilah chuan a tel ve tlat a. Chu chu eptu MLA hian a hre kiau a ni ang tih Chief Minister hian a ring nghet tlat mai a. Chuvangin zawh zui zel theih lohna dan tur tawngkam dengkhawng tak a hman mai loh chuan mualpho dawnin a inhria a, chuvangin khati khan a ti ta a ni thei.

4. Chief Minister hian ‘corruption pho ro’ tih thu te a sawi ve tawh laklawh si a, he lei dawhna leh thildangah pawh a hnar hnuaiah ngei thil fel lo a awm chiang tih a hrechiangin a tihreh dan a ngaihtuah hman si lova (khawi khawi emawa khuallian nih leh a aia ngaihtuahna sen ngai lo zawk thildang tihtur a hre si a), a inthiam lo lutukin hetiang lam sawi chu a hlauhvin a hlau sa hlur a. Hlauthawng chungin Assembly House a lut ang a, a hlauh ang ngei zawhna a’n tawn takah khan mahni invenna awlsam ber, tawngkam dengkhawng leh thu buluk deuh a hmang ta a ni thei.

Rilru lam thlirna : Mihring rilru zir mite chuan midangte laka inven (self defence) hi mihring rilru phawklek leh hlauh nei thin te hian an tuipui duh an ti a. Khatia, ‘Ka chhang dawn lo,’ tih tak mai phenah khan mahni invenhim duhna a awm ngei a rinawm. Vaihlo dona kawnga eng hmalakna emaw chungchang chu ni se Chief Minister hian phur tak leh sei takin a chhan a rinawm tlat. Mihringin hetia thil sawi awm tak kan sawi duh miah loh chuan thil pahnih awm thei a awm. Pakhatna chu kan tih loh luattuk leh thil âwm ang lo lutuka miin min hmehbel an tum a, sawifiah a buaithlak hle si hian ngawih luih tlat lamah kan ramtang thin. Kan thinrim lutukin ‘A sawi pawh ka sawi duh lo,’ te kan ti thin.

Chuti a nih loh chuan hlauthawng saa mi thusawi kan ngaihthlak chuan a pumpelhna kan zawng thuai thin. Miin tawngkam tha taka thil tluangtlam tak min zawh pawhin kan ngai kawi lui tlat a. Kan hlauhthawnna rilru leh kan thiltih tangkawp chuan thiamloh min chantir sa avangin kan thin te a rim thuai a, sawi zui lohdan ngawt kan zawng thin bawk. A zawttu MLA khan thil ni lo lutuk a sawi lovin a rinawm riau. A lo sawi a nih pawhin Chief Minister tan sawifiah harsa tur a ni lo. A chak zawng tur te, a hmanraw ngai zat tur leh a lem te awm lovin khu lei khu an dawh ngawt lovang. Chuti a nih a hnu MLA khan thu dik lo sawi ni se a thir hman quality te, a rih zawng te, a chak zawng (a load lak theih tur) te, a ‘design’ te, a hman rei theih zawng tur ni a an hisap dan te, a dawhtu company (a viltu Engineer) te, a hnuai lama a za kal tur zat leh eng ilo zawng zawng chu awm vek tur a ni.

Ton 4 hi quintal 40 : He lei pawimawh tak mai hi a hma lawkin, ‘A zawhtu a rit lutuk,’ tih vangin a chim tawh a. Chuti a nih chuan ton 24 dawl tur, ton 20 chauh dawl zo tura han dawh leh ngat mai chu mipui tan thu pawimawh tak leh ngaihven ngai tak a ni. Nunna leh thihna thlen thei thil a ni a, palzam mai mai chi a ni lo. Ton 24 leh ton 20 inkar hi mi pangngai tan chuan vei tham a tling. He ton li (24-20 tons = 4 tons x 10 qtls = 40 qtls) chungchang hi thil ho tak a ni hauh lo. Ton li chu quintal 40 tihna a ni a, keini mipui chauh pawh ni lo, kan Minister leh MLA te pawhin lei, quintal 240 a rit pawh zo tur, quintal 200 lek zova dawh tak mai chu an vei tur a ni. A chim hmasak zawk tum khan a chim nachhan tak kha quintal nga leka a rih belh vang emaw, quintal 10 leka a rih belh vang emaw a ni thei a, quintal 20 pawhin kha truck kha lo zang zawk ta se chu a chim kher lo thei.

Kan zawh ve ni a thleng dawn : He lei phei hi chu a nuihzatthlak zawng te, a mualphothlak zawng te, a thinrimthlak zawng tea ngaih theih lei, chim nawn awn awn mai a lo ni tawh a. Chuti chunga zawhna chhan ngam loh nena han dawh chhunzawm leh ngam ngattu hi chuan mipuite hi zah lo mai ni lovin a zah pawh min zahder lo deuh niin a lang tlat. Mahni sahimna tur pawh hre lo leh ngaihtuah duh lo mipui anga lan a, ngawih reng pawh hi zahthlak chan a chang tthei. MLA chuan a hmun dikah, a hun dikah, a nihnain a ken angin zawhna a zawt a, a chhangtu tur leh a chhang theitu tura mipuiin nihna kan pekin a chhang duh lova. Engtinnge kan tih leh dawn? Assembly House-ah Chief Minister-in a chhang duh lo a nih chuan mi naranin inthlan dawn campaign-naah kan thutna YMA Hall tlar hnung atang te, tualchar luhkapui ban bul atang tein kan zawh ve a ngai ang chu.

Kan theihnghilh ang maw? : Kum 1945-ah indona avangin Hiroshima-ah bomb an thlak avangin Japan chuan kum 71 hnuah pawh kha thu kha an la theihnghilh lova, engtinnge kum 2016 a thil thleng hi a hnu kum hnih, 2018-ah Mizote hian kan han theihnghilh hmanhmawh bik ang?

“Eng vangin nge Tlawng lei, Sihhmuia mi khu a za in rawlh kim loh?” tih zawhna chhanna hi mipuiin kan hre duh e.