BAWLHHLAWH

Aizawl khawpuiah chuan tun aṭanga reiloteah hian bawlhhlawh hi uluk zawkin kan thliar dawn niin a lang a. A lawmawm ngawt mai.

Tun dinhmunah chuan bawlhhlawh hi chi hnih, ṭawih thei leh ṭawih thei lovin kan thliar a. AMC enkawlna hnuaia a paihtu leh a sawngbawltute hian kan bawlhhlawh thliar sa chu an chhun pawlh leh mai nia hriatna hi a awm deuh tlat a. Chuvangin a thliar thu-ah pawh kan uluk ta lem lo a, min zirtir chhunzawm lo va, min ngen ngat ngat lem lo a, kan tihdan danin kan ti niin a lang. Chutiang chu a lo rei chuan bawlhhlawh chu thliar sa ve mah ila kan thliar fim lo ta tawlh tawlh a, thliar ve angreng si, thliar fumfe si lovin kan awm mek a tih theih ang. A dik chauh chuan kan bawlhhlawh, chi hnih chauhva ṭhen hi chu a buaithlakna a tam deuh a ni. Ṭawih thei lo rau rau hi a lo inang lo thei hle mai a. Diaper te angte leh injection-na bur ruak te, thir them te, lehkha chhia leh sarang (polythene) te han chhun fin nuai mai hi chu a buaithlak ve deuh bawk a ni.

Tun hma, bawlhhlawh kan thliar hma leh a paihtu hran kan inruat hma kha chuan mimal hmangchang hriatnain bawlhhlawh zawng zawng kha kawr hnaivai berah kan chhung lut vek mai a. Tihngaihna dang awm chuangin a lang lo. A paih lama mawhphurhna kha sorkarin a la lem lo va, chuti a nih chuan kawra bawlhhlawh paih mai kha tihtur awmchhun a ni a. Kawr bula awmte an phunchiar deuh leh kan inthlahrung ve deuh a, an phunchiar lem loh chuan thlamuang takin kan awmna aṭanga kawr hnai berah kan chhung lut mai a nih kha. Chumi hnu deuhah a thei chuan an bawlhhlawh chu anmahni motor-in an phur chhuak a, daifem kawng kam hnimbuk karahte leh kawr ruam khawi emaw laiah an va paih leh a.

Hetia sorkarin mawhphurhna a lak hmaa kan bawlhhlawh thehthang dan kha han ngaihtuah kir leh hi chuan a lo mak viaute pawh a tih theih ang. Tunah chuan mahni remhriat dan leh tlin dan tawk nia kan hriat anga bawlhhlawh paih mai chu a tiha tih sa loh tawp a ni ta. Heti hi a ni zel a, tun hmaa kan lo tih fo ṭhin thil ṭhenkhat kha nikhua a rei chuan a lo mak duh angreng viau mai.

Vanduaithlak takin Tuirial kam lama kan bawlhhlawh paihna hmunpui ber, tuna kan hman mek kan buatsaih dan kha a ṭha tawk lo niin a lang a. A hun laia sorkarna chelhtute khan an vei tawk lo nge, an hrethiam pha lo nge eng vang chiah nge sawi a buaithlak a. Mahse, kan inbuatsaihna kha ṭha tawk se chu tun ai hian bawlhhlawh lakkhawm tawh sa paih leh sawngbawl kawngah kan ziaawm ngeiin a rinawm. SIPMIU khan bawlhhlawh sawngbawl nan pawisa a nei tam tawk ti ila kan sawi sual tam lo vang. Mahse, an hmalakna kha a ṭha tawk lo va, an bawlhhlawh bawm semte kha buhfai tham bel atana ṭha tawk tiu teu deuh mai kha a nih avangin, mipuiin bawlhhlawh bawm atan kan hmang zui ta meuh lo. Khatiang pawisa tam hmanga kan lo insiam fel tawk lo kha chu vawiin thlengin kan tuar tih loh theih loh a ni.

Mihring awmkhawmna hmunah roreltu fel leh fel lo neih chu inthlau tak a lo ni tih a rei telh telh a, a lang chho telh telh ṭhin. Khua leh veng tam tak chuan vantlang hmunhma an lo humhalh ṭha a, chutianga humhalh nachang hria khawtlang hruaitu nei ve lote chuan khawtlang tan hmunhma nei mumal lovin, hmun âwl nia hriat zawng zawng mimal tan an han pe fai vek mai a. A tawpah chuan vantlang punkhawmna tur te, Sub-Centre sakna tur te, infiamna hmun tur leh Anganwadi sakna tur takngial pawh kan nei ta lo va. Chu chauh ni lovin hmasawnnain a ken tel Bazar tur te, pangpar phunna hmun tur leh kalkawng zauhna tur zawng zawng pawh mimal in hmunah kan han pe nghet bur mai a. In satute lah an duh dan danin kan lo saktir mai si a. Vawiinah chuan hmathlir nei lo khawtlang hruaitu kan lo nei nual mai leh veng mipui inrawn khawmna mumal kan nei lo ṭhin te kha kan tuar chho ta zel a tih theih ang. Vawiina kan rorel leh kan inawp dan hi nikhaw reiah a pawimawh chho telh telh tih kan sawina ni teh se.

Mihring kan changkan dan azir leh kan pundan azir zelin tuihawk leh tuichhia kan ngah a, bawlhhlawh a pung bawk tih hi hriat a ṭha khawp mai. Hnam changkangte hian bawlhhlawh hi an ngah em em a, mahse an enkawl ṭhat avangin buai phah nan leh tawp phah nan an hmang lo mai mai tih kan hriat a ṭha. Tui pawh mihring changkan dan azirin kan hmang tamin kan tam telh telh tih hriat a ṭha. Hmanlai aia kan changkan tawh avangin hman ai chuan tunah tui kan mamawh tam a, bawlhhlawh kan ngah tih hi pawm phawt tur a ni a. Hemi hre chunga sorkar a kal a, sorkar kutke AMC te an kal a, veng leh khaw enkawltute'n hei hi kan pawm a, chhungtinin bawlhhlawh enkawl ṭhat hi kan mawh a ni tih kan hriat a, mimal tin hian hei hi kan pawm a pawimawh khawp mai.

Tun aṭanga reiloteah hian kan bawlhhlawh hi chhung tinin chi hnih (ṭawih thei leh ṭawih thei lo) a thliar tawh lovin chi liin kan thliar tawh dawn niin min hrilh a. A nghahhlelhawm khawp mai. Bawlhhlawh bawma vawm luttua han ṭan chang hian inthlahrung angreng tak chung leh, a dik meuh em tia inngaihtuah chunga bawlhhlawh bawma vawm luh chang hi a awm a. Bawlhhlawh bawm chi li kan neih hunah chuan inthlahrung lo takin a paihna tur dik ni ngeiah kan vawm lut tawh ang tih a beiseiawm. Chutianga chhung tinin bawlhhlawh kan thliar hunah chuan kan bawlhhlawh sawngbawlna lama kan tha sèn te leh sum leh pai kan hman te hian awmzia a nei zawk ang.

Keima tih tawh ṭhin aṭanga ka hriat pakhat chu bawlhhlawh ṭhen dawn reng reng chuan theih ang angin thliar ila, hna a awlsam tih hi a ni. A chi hrang thliar lova ruh bawrh bawrh a, ham fai duak tum hian a buaithlakin kan chhun luh lehna lamah buaina a thlen duh. Bawlhhlawh chu theih ang angin han thliar sin ila, rin aiin a buaipuiawm chin chu a lo tlem duh viau mai. Hnatlan nikhuate hian hnim leh thingbukte hi han sat chip vek mai ila, a hnawk lo sawtin paihna hmun apiangah a hnawk chhunzawm lo mai. Tam tak phei chu leiṭhaa chantir mai pawh a awl viau. Thil dang ang bawkin bawlhhlawh chungchanga kan buaina tam tak leh harsatna min siamtu tam tak chu a engamah hmaa zawh thuai thuai kan tum leh ṭhin hi a ni. Ṭhen zawh thuai tum ai chuan felfai leh buaipui zui ngai lo thei ang bera ṭhen hi tum ila a hlawk duh. A dawt leha tihtur nei lo lo hi eng hnathawhnaah pawh hian thawk zo anga lan thuai chak ber ber kan ni fo va, hei hian kan nun a tibuai a ni. Zo anga lan thuai tum ai chuan ṭha taka tih zawh tum hi kawng hrang hrangah a hlawk zawk — kâng thelh leh rikrum thil a nih loh phawt chuan.

Kan kalkawng a ṭhat a, kan tuihawk luankawr a felfai theih chuan kan hmabak chiang angreng tak chu bawlhhlawh thliar ṭhat a, a paihna tur hmun dika paih hi ni ngeiin a lang.