AMC-IN TUIZEM AN SEM DAWN A NI AWM A

Ka thu hriat hi a dik lo a nih chuan ngaihdam ka dil a. A dik a nih chuan tih loh zawk atan tha ka ti ngawt mai.

AMC term liam taah khan AMC khan tuizem a sem a, pawi ka lo ti angreng a. Tunah chuan sorkarna a inthlak ta bawk a, khatiang thil kha chu a thleng tawh lovang chu ti a kan lo ngaihtuah laiin AMC sorkar hmasa (MNF) tihdan ang bawkin sorkar thar (ZPM) chuan a ti ve leh ta tlat mai a. Mipui tana a tangkaina leh mipuiin an chhawr tangkaizia ka lo hre ve phak lo a nih chuan ngaihdam ka ngai leh dawn tihna a ni ang a. Mahse han ngaihtuah mai hian tuizem emaw, thildang, mimal ta tur sem hi a thatna aiin a that lohna a tam duh zawk riauvin a lang.

Mizoramah hian inti changkang angreng fu chung si hian thil sem hi kan ngah viau mai. Pawisa faiin kan sem a, rangva kan sem a, vawkte te, ar no te, vaimim chi te, mau tiak te, thingzai khawl te, fu sawrna te, maimu te, garage te, thingphun tur te leh thil chi hrang hrang kan sem a. Keini ang tan phei chuan kan thil sem hi a vaia han hriat sen mai pawh a ni lo. A tlangpuiin thil kan sem hian a mamawhtu dik tak leh a dawngtu leh sorkar pawhin kan thatpuina lam ai chuan khawi laiah emaw hian fel lohna hi a awm duh khawp mai a. Hei vang hi ni maw, ram changkangah chuan thil an sem zen zen lovin ka hria. Leia phun chi thlai leh thing te ang te hi chu kan thusawi hian huam ve lem lo ta sela.

Thil sem hian hlut lohna tak a neiin a lang a. Sem fuh hi a harsa hlein ka hria. Thil tha leh awlsam tak, a dawngtu tana chhawr tangkai mai awm taka lang si hi a fuh lohdan kawng hrang hrang hi a awm thei deuh zel mai a. A mak khawp mai. Hmasawnna hi a sema sem atanga intan turin Pathianin a duang lo ni tein ka ring rum rum thin.

MNF sorkar hmasak lai khan Lunglei North bial ni tain ka hria, (Chhipphir velah sawn) tui harsatna chhawk zangkhaina turin cheng nuai sawmli vel emaw ni kha (ka hriat sual loh chuan) ruahman a ni a. A tawpah chuan tuizem an sem ta a. Kha tuizemah khan tui dah ila, ring ta ila renchem taka hman pawhin chawlhkar hnih bak a daih lovin ka ring a. Khati khan pawisa kha a ral ta mai a.

Aizawl lam atanga kal a, Chhipphir piah, Lungmawi khua, in sawmnga vel bawr awmnaah Congress hunlai khan concrete tuizem lian, litre singhnih dawng pahnih emaw ni kha an siamsak a. December thla vel atangin an insem a, thal chhunga an tui harsatna chu a su kiang vek lo maithei a, mahse an tangkaipui hle tih ka hmu a. Kha ai khan a ruahtui dawhna kha siam zauh deuh ni phei se chuan an tangkaipui lehzual ngei ang. A saptawnga ‘rain water harvest’ an tih teh fo, Mizo tawnga awlsam taka fur tui dawh khawl tih mai theih hi tui harsatna hmun, tuizem siam theihna hmunah chuan thil tihchi tak a ni — tuizem sem lam ni lovin. Lungmawi khua hi tui harsatna hmun, chho zawnga tuichawi ngai an ni a. An tan chuan kha tuizem kha a hlu ngawt mai. Fur laiin ruahtui an dawh khawl a, chu chu thalah mipui vantlangin an insem ta thin a. Kha tuizem an siam kha chu an tan tangkai tak leh lawmawm tak a ni.

Tuizem chungchauh chauh ni lo, thildangah pawh hralh chhawn theih chi reng reng chu a dawngtu hian an hralh leh duh khawp mai a. Ar note pawhin hralh chhawn a tawk nual a, thildang pawhin hralh chhawn hi a tawk nasa em em mai a. Helai hi a buaithlak lai pakhat chu a ni. Kan politics hriat danah hian thil sem leh hralh chhawn zui hi a bet emaw tih tur ni hialin a lang a, contract chena hralh chhawng thin hnam kan ni ti ila a sual lovang. 2023 inthlan hma lawka vaimim chi an sem kha chu mihring leh ran tan ei ngam chi ni lo anga an sawi avang khan hralh chhawn thu-hlaah a him deuh awm mang e a tih theih a. Mahse kha vaimim chi sem dan te kha a mak angreng ngawt asin. Huan lo ram nei hauh lo hnenah khan vaimim fang, kg 25 tehmeuh mai kha sawi set set lovin an han pe ngawt mai a. A dawngtu zingah khan dil pawh dil lo, beisei pawh beisei lo, vaimim chinna tur huan lo ram pawh nei lo an awm tih chiang takin ka hmu a. A dawngtu zingah khan engtia tih zel tur nge tih pawh hre lova hawihai ta mai mai pawh an awm. A semtu lam khan a sem tur lei vel lai kha an tuipui a nih chiah loh pawhin a pawisa ruahmantu lam talin engemaw an tuipui ni ngeiin a ngaih theih. Thil sem tur a awm reng reng chuan khawilaiah emaw hian tu emaw, a dawngtu tur ni ve miah lo hian an lo hlawkpui mial theih dan awm zelin a lang. Hmasawnna hna dang thawh dan tur hre tan chuan a sem lo zawnga kal hian kori a tu duh viau a, sem na na na hi chu a hlutdan te pawh hi a dang duh deuh.

Tuizem sem dan tur hi ka lo ngaihtuah ve mai mai a. A semna lamah hian eng tehkhawng nge an hman dawn ka hre chiah lova, mahse ka tihtur ni ta se uluk chu a ngai ve hlein ka hria. Veng tinah hian a mamawh tak tak leh a leina nei lo tak tak, a dahna tur nei si an zawng chhuak phawt a chung mite chu an sem thlap thlap dawn tih hriat a ni lova. Local Council tin hian mihring awm zat atang emaw, in ding zat atanga chhutin emaw quota neiin kan inchan sem dawn ka hre lo bawk a. Nge, Local Council hrang hrang hi min chawk rual ang a, a inzatin min pe ang a, chu chu Local Council ten kan sem dawn nge, Unit lamin an recommend apiang an pe dawn? Nge, dilna an khawn khawm ang a, chumi atang chuan an thlang dawn? Sorkar hmasa lamin an sem khan ka hriatdan mai mai chuan Party behchhanin an sem chiah lo niin ka hria a. Aizawl khawpui chhung zawng zawngah tihdan a inang tlang em tih erawh ka hre pha lo. Tunlai kan khawvelah hi chuan tuizem hunna neih te hi thil buaithlak tak mai a nih theihna lai a awm a. A hunna tur nei lo, dawng ve awm tak si te pawh hi awm nual theih niin a rinawm. Dawng ve awm tak, sawipuitu neih fumfe loh avanga dawng hlei thei tlat lo te hi awm theih a ni ang em? Dawng awm lo tak, lirthei changkang tak tak leh in leh lo tha angreng tak tak nena khawsa, mahse a hunna nei, dawng ve tura inngai tlat si te pawh awm theih a ni.

Hetia tuizem, chawlhkar hnih khat (a tam zawkah chuan chu pawh a tling lo duh viau) daih tui dah khawlna sem ai chuan Aizawl khawpuiah hi chuan kan PHE tui sem, chhan hrang hrang avanga luang riral hi kan tuizem semna pawisa hian thawidam tum ila, tui sem hi hnianghnar zawkin awm se chu kan hlawk zawkin a rinawm. Kan PHE tui sem tur luang riral hi han ngaihtuah thuak pawhin a tam tham tih hi a hriat mai theih a. Hei hi a chanve-ah pawh ti tla hniam ila tuizem sem ai chuan sorkar leh mipui hian kan hlawkpui zawk tho thovin a rinawm. Tui harsatna avanga kan mangan nachhan ber chu a dawh khawlna kan nei lo ai mahin dawh khawl tur tui kan hmu lo hi a ni. Hmun thenkhatah chuan chawlhkar khatah tui vawi khat a haw a, chawlhkar hnih te a’n haw lo ringawt mai a. A tuartu tan chuan manganthlak tak a ni. Chutih laiin an semna mual mawng lam kawrah chuan tuihawk tiat zet hian tuisem chhung zawng a luang chur chur thin lawi a. Keini ang mi naran ngaihdan chuan Apps awm hnu leh awm hma hi a danglam lo. Hei chauh hi a la ni lo, hmun thenkhatah chuan tui hi a awm ringawt mai a, tunhmaa tuikhur awmna ni miah lovah khan tui hi a awm reng mai a. A then phei chuan motor-in an chawi a, an hralh a, chu chu eizawn nan an hmang hial.

Tui dahkhawlna lam hi nei tha lehzual ta hlawm ila, tui lo haw chang hian tunhma aia tam kha lo dawh khawl thei ta hlawm ila, kan tui sem hi eng angin nge a nghawng ang tih hi ngaihtuah a ngai vein a lang. November thla atanga March/April/May thla thleng chuan ruah tih tlak beisei theih a ni leh lovang a. Thla ruk dawn lai kan buaina chinfelna atan emaw a chawlhkar khat emaw, chawlhkar hnih emaw daih tui dah khawlna sem hi ngaihtuah that leh theih ni se a duhawm ngawt mai.

Eng pawh ni se thuneitu lamin thil an ti fel tawh niin ka lo hria a, keini sawi avangin an thu chu an sut lehin a rinawm lova. Eng angin nge kan harsatna a chhawk chiah tih chu kan hmu thuai dawn e.