’BER THLA

Tun hma Mizo Arsi chhuak (Ram buai hmaa mi ni lo)-ah khan ‘Kan ti nek nek a, ber thla khan lo thleng leh ta,’ tih hi a chuang ringawt ṭhin a. Lung a tileng ta ngawt mai. Hei hian Mizote hun chhiar dan leh kan khawtlang nun leh kan thlarau lam thlengin fiah lo takin eng emaw a sawi tel tlatin ka hre ṭhin. ’Ber thla hian kan nunah eng emaw a sawi ni berin a lang.

Tunah zawng khatianga mipui hriata eng emaw ho té si, lung tileng thei han sawi maina tur ‘media’ hi a tam ta lutuk a, kha chanchinbu thu a chuang ang kha vawrh chhuah hleih theih a ni tawh lo. Kutzungpui nei tawh chin chuan engkim hi mipui hriatah kan pholang thei titih ta mai a, kan khawvel ualau ta lutuk hi mi ṭhenkhat tan phei chuan awm chin tawk hriat lohna tham ni hialin a lang a. Tih fuh loh chuan thubuai te a neih theih a, pawisa te a chawi theih a, tihfuh loh lehzual phei chuan kan kutzungpui han phut zeuh hian lung-Inah te pawh min hnuk lut thei ta hial. Zalenna zawng zawng hian man a nei a, fimkhurpui loh chuan zalenna hian min sawp chau thei khawp mai. He lam chu chuti chu ni se — ’Ber thla chu a lo thleng ta a ni.

He kum khat chhunga ’ber pali awm hian Mizo nunah eng emaw sawi a nei a. ‘’Ber thla a lo thleng ta,’ han tih mai hian September thla tihna a ni tlangpui a. Hetih hun lai hi favang hun nuam a ni. Mizo nunah chuan hlo thlawh a tawp tawh loh vek pawhin a tawp dawn tawh a, hlo harin min delh rihna leh hnathawh huphurhawmna aiin lo zawh leh favang lunglennain min hmuak a. Pu Rokunga phei chuan -

September laini lenkawl, Zing ni eng lo chhuak a thiang mawi hle.

ti hialin a dah a. Zonun bua ‘Favang’ tih ziaktu khan, ‘Kan hlo thlawhna chemkawm te chu pension-tir a lo hun tawh a,’ ti khan a ziak a. March thla chho aṭanga ni sensa leh ruahsur hnuaia hlo thlo ngar ngar tan chuan he September thla lo her chhuak hi a lawmawm a. Lo zawhna sa ei leh hla lenglawng saa zaihona hun remchang, buh hmin hun nghaka awllen hunlai a ni ṭhin a. Chu lo zawh chu tunah phei chuan kan la lungrun ta khawp a, ram hruaitute kan pun a, ṭhen leh rual kan fawm a, feh ve ngai lo leh hlo thlawh chungchang hre tlem tan hlei hlei a lo hlu chho ta a. Tun hma zawng ai khan lo zawh te pawh a lo ropuiin a nuam ta zawk emaw tih tur a ni. Lirthei changkang pui pui nena lo kan han zo ṭhin te hi thlirna kawng ṭhenkhat aṭang chuan hmasawnna ropui tak leh hlu tak a ni. Tun hmaa kut hnathawktu chu bal deuh tak, rethei tak, thil changkang ban pha ve lo anga ngaihna te kha a bo zo titih ta hial a. Feh nana ke hnih nei lirthei kan han hmang te hi lawmawm tak a ni. Mizorama nula lar ber zinga pakhat chu Diki Khawbel, kuthnathawktu a’n ni te hi lawmawm deuh a nia. Keima mimal phei chuan favang ni chhuak hmu tawh lo tura lei hringnun han thlah hi ka thil huphurh pawl tak, ngaihtuah ngawt pawh a lung tileng lawk a ni a. Favang ni chhuak eng mawi tak han hmuh te hi chuan Pathian hnena lawmthu sawi nachang hre lo keini ang pawh hian kan malsawmna dawn te hi kan chhiar thar ve leh ṭhin.

October thla ni se Mizo chuan Khuangchawithla kan ti a, hun nuam leh hlimawm ber, thla en vanglai a ni a. Ṭawngkam thiam deuhvin, ‘Thla em ât,’ an han ti te pawh hi a changtu tan chuan ât loh phal a ni ṭhin lo. October thla bial zan te hi chuan kan tunlai changkannain a ken tel, electric awmna aṭanga hla thei ang ber hi a ropuiin a hlu zual ta tṭhin a. Ṭawngkam thiam ber ber leh lemziak thiam ber ber pawhin an tarlan thiam theih loh, kan thinlunga khuarel chhawrthlapui mawina leh chumiin kan chhungrila a thawh dan chu sawi hian a fiah mawh ngang mai. Nula tlangval inngaihzawnna chungchanga hla ropui ka tih ber pakhat chu Sialsuk Lalṭanpuian :

Chhawrthlapui leh siar hmingthang Chawngmawipui eng hnuaiah, Zantiang laikhum zal lo ten lam ang lo her chhuak la...

a tih hi mawi ka ti tawp thei lo va. He duhthusam hi a taka chang tur chuan beisei tak tak chi a ni lo, mahse tlangval lungleng tan chuan hetiang hi sam loh theih chu a ni si lo.

Omar Khayyam ve thung kha chuan :

(Ah, Moon of my delight who knowst no wane,

The moon of Heav’n is rising once again:

How oft hereafter rising shall she look

Through this same Garden after me — in vain!)

a’n ti a. Sangzuala Pa khan mawi em emin :

Thlafam dairial chan hi kei zawng ka zuam lo,

Ka chung chhawrthlapui khi a lo eng ang a;

A riangin piallei ram hi ka chhuahsan chuan,

Hril pawh hai ve hian ka ring mang e!

tiin min dah chhuahsak a. Khuangchawithla arkaiden zan lawm em emtu lo ni ve ṭhin tel lova October thla bial zan lo chhuak chu amah lawmtu pakhat tel lo chuan hrilhai ve dawn hiala han suangtuah hi a danglam ve ngawt mai. Lalṭanpuia te leh Omar Khayyam-a te hian Khuangchawi thla bial zan an phuahna ni tak maw!

November thla hi kum khat chhunga a vawh leh a lum thuah hun nuam ber pakhat a ni vein a rinawm. Mizoramah chuan haider hleih theih lohvin khua a vawt tawh a, a thla leh lawkah Krismas a lo thleng dawn tih ni tina kan hriat theih nan ni a lo tawi tawh a, khua a vawt tawh a. Ram lumna khawvel hmun ṭhenkhatah phei chuan November hi khaw nawm vanglai a ni. Hetih hunah hi chuan Mizoramah thingchang a lo parin lo nei mi tan buh lu chuh a lo hun a. Lovah han kal ila buh rim hmui tui zet mai a nam veng veng a, ngaw hnuai a tuihul ṭan a, thlasika par chi a rawn inlar dawn ṭan a. Boruak a thiang ngawih ngawih ṭhin. Kan hmaa awm Krismas hunpui a la hnai bichilh chhe lutuk si lo va, beisei loh theih lohvin thlasik ni leh boruakin Krismas rim a nam ṭan tawh si.

’Ber hnuhnung ber, December hi chu kan nghahfak, kan kum chhiarna, hun inhera a vawrtawp anga ngaih loh theih loh a ni a. He hunah hian Krismas a lo thlen ṭhin avangin kan tan chuan a hlu a. Kan sakhuana nena han ngaihtuah pawhin he hunah hian Krismas lunglen hla mawi chi tin mai a ri chuah chuah tawh a. Thla leh lawkah kum a thar ang a, kan mihring kum chhiar bul kan ṭan dawn tih a hriat mai.

Hun zawng zawng hi a pawimawh vek rualin he ’ber pali, September, October, November leh December te hi kawng hrang hrangin Mizo tan a ngaihawm bikin a hriat a. Kum khat chhunga heng hun inṭanna September thla lo her chhuak ta te hi hlu ta deuh bik riau te hian ka hre ṭhin. ’Ber thla kan han thleng leh thei te hi chu lawmawm tak zawng a ni e. Mizoram tan he hun hi a danglam a, hnam dang leh ram dangin an neih ve loh malsawmna kan chan bik ni hialin a mawi. Hetiang hun duhawm hmu ve hman ta lova kan tṭhen leh rual, kan nu leh pa, kan chhung leh khat mual liam ta te kha an ngaihawm zual mang e.