MONORAIL HMUH A CHAKAWM HLE MAI

Thu dang sawi hmain kar kal ta lama ka thuziahah thu dik tawk chiah lo a lo tel a, mihring awmkhawm zinga a huhova ngaihsanawm ber pawla ka ngaih, Val Upa Council hialin thuchhuah an siam hnan lehnghal a. A zialo ka ti hle mai. Val Upa Council hnenah ngaihdam ka dil nghal ni se. Thu dik lo hi chuan mihring min tibuaiin a dik teuh poh leh a buaithlak hlei hleiin a lang. Val Upa Council member zinga sorkara nihna chelh awm chungchang pawh kha a dik teuh angreng lutuk kha a buaithlakna ni hial awm a ni! Eng pawh ni se, khatiang kha a lo ni lo deuh chiah chiah a, ka lo ziak dik lo va, ka thiam loh liau liau a ni e.

Hei chauh hi ni lovin CM Special Package dawng tur thlan thuah NLUP dawng tur leh SEDP dawng tur te thlan dan nen chuan khaikhin theih rual lovin a danglam tih thu min hrilh a. Hemi chungchangah phei chuan ka sawi chhuah hma aiin ka lawm zawk te ka’n ti hial teh ang. Hmasawn tura kan beihna kawngah ṭha tak leh rintlak taka kan tih ngat chuan a lawmawm a, kan sawi dan leh kan hriat dan a lo dik loh avanga kan sawi tawh leh kan hriat dan pawngpaw ṭan ngawt hi a fel lovin ka hria. Dik tak chuan CM Special Package chungchang kha chiang takin ka hre hauh lo va, mahse thil reng reng hi a sem ang zawnga a kal a, sem a tam viau chuan dik tawk lo hi a awm mai ṭhin tih hi thudik awmsa a ni. Agarbati kuang siamna tur khawl leh a ṭanpuina chhawm meuh pawh kha Agarbati kuang siam tum lo hmel tak takin an dawng nual niin ka hria a. Khawl engpawh a sema sem a nih a, a dawna dawn a nih chuan a hmang ṭangkai lo tur tak takin thing thlèrna khawl thlengin an dawng tih hi mit ngeiin ka hmu a (thing thlerna khawl an dawn sa te pawh ka lei chhawng miau a), chuvangin sem leh dawn chi reng reng hi chu rinhlelhna mitmenga kan lo melh a, kan lo thlir a, kan lo ngai a nih pawhin kan thiam loh a ni hlawm hlak bik lo. Chuvangin kha thuah pawh khan inveng takin, ‘Eng nge a danglamna ni ang?’ ka ti reng a ni. ‘A inang reng a ni,’ chu ka ti ngam chiah lo a nih kha. Hun lo kal zelah pawh he CM Special Package hi tun anga uluk taka an thlan thu leh an vil zui thu hi huai taka sawi ngam tura kan sem phawt chuan, ka ziah tawh avanga ṭan khawh lovin chuti lamah chuan ka ṭang leh mai ang. Mahse, kan farnu vawi li an ruk tawh chuan a vawi ngana lamah te chuan kan lo hlauthawng deuh a nih pawhin kan thiamawm ve ang chu! Mizoram sorkar hnuaia thil sem hrim hrim hi ralkhat aṭanga lo thlirtuten kan ringhlel a nih pawhin a mak lutuk loe.

Eng pawh ni se chu lam chu duhtawk ila.

Chanchinbuah monorail siam a nih thu leh quintal 5 phur zo tur a nih thu a lo lang a, Mizoram tan thil lawmawm a niin ka hria. Hetiang thilah chuan quintal 5 tak tak hi phurhtir theih a lo ni lo maithei a, quintal 3.5 pawh phur thei se a mak lo va, a sual tehchiam lo anga ngaih tur a ni ang. Monorail hi hmasawnna rahbi chheh nan a la beitham viauin a lang thei a, mahse hmasawnna dik nia kan hriat hi té tham deuh pawh ni se a lawmawm hrim hrim mai. Thu lian pui pui sawi a, kum sawm hnuah pawh a tak hmuh tik ni awm mang lo te hi chu keini ang pa thlir tawi deuh hi chuan kan tlin meuh lo a ni ber mai. Entirnan Thermal Power Plant, Meidum vela din emaw ni te pawh kha kan chhawr ta meuh lovin kan hria a. Mau Project (ti tawh mai ila) lianpui mai, a chi leina ringawt pawh tam tham tak te kha kan hlawhtlinpui huna kan ṭhatpui dawna a lan tehlul nen, hei sawi zui tur awm lovin a awm ta der mai a. Mizoram lei hnuaia oil tam tak hai chhuah tur awm anga sawi te pawh hei a thawm riva a reh leh ta vang vangin a lang a. Chuvangin kan hmuh theih leh kan hmuh phak, kuthnathawktu emaw, kuthnathawktu chiah lo emaw, eizawnna thila kan tana tun maia ṭangkai thei leh hma kan sawnpui theih thil thar hi a ngaihthlaknawm a, a hmuhnawm a, a lawmawm lo thei lo.

Kan ram leilung (topography) en hian kan harsatna kumkhua chu inkalpawhna leh thil thiarna (transportation) hi a ni reng mai a. Thlai kan thar pawhin a tawpah chuan a phurh chhuah dan kan ngaihtuah a ngai a. Industry kan ngaihtuah pawhin a phurhna kawng kan ngaihtuah a ngai a. Balu phurhna kawng takngial pawh ngaihtuah reng a ngai a nih hi. Kan balu phurhna kawngte pawh hi thil danga ngaihtuah chi ni lova a lan rau rau chuan hei aia ṭhain siam thei ngat ila chu a duhawm khawp mai.

He monorail, quintal ngaa rit phur thei tur hi kan hman thiam a, a hlawhtlin theih chuan thil ṭangkai leh awmze nei a ni ang tih a rinawm a. Kan thil chinna hmun tak aṭanga hlân chat theihna a nih lem loh pawhin, a theihna hmun hmunah he monorail hi thil hlawk a nih chuan siam tam ila, kan ṭhatpui dawn khawp hian ka lo ring ve a. A ṭangkai zualna lai tur takah han dah nghauh nghauh thei phei ila chu, kuthnathawktu tam tak tan thil a awlsam phah dan tur leh kan ṭangkaipui dan tur hi ngaihtuah tham a awm.

Hmanah khan sorkar hmasa lam khan ropeway kha mau thiar nan an han enchhin a, mahse kha thil kha chu monorail nen inan lohna a awmin a lang. Mau phurh tur kha ropeway bunna hmun tlang chhipah khan a hranpaa put chhoh phawt a ngaiin a lang a, a buaithlak tlat a. Tet laia kan tawlailir chuang ang deuhvin chho zawnga kan nawr chhoh peih chen chen chauh kan chuang chhuk thei ang deuh kha a ni a. Tuna monorail hi chu thlai tharna hmun aṭanga kan kalpuina tur hawi zawnga awmtir mai tur niin ka lo ngai a, a danglam deuhvin ka ring ringawt. Chuti a lo nih lohva Ropeway hmasa anga khawilai tlang chhip emawa bun a, chuta ṭanga thil phurhtir tura kan thil phurhtir tur phurh chhoh hmasak a ngaih chuan thu dang le. Tun sorkar hun hmaa mihring chuanna tur ropeway, Chaltlang leh Durtlang inkara dah tur, cheng nuai sang chuang zet mai man kha heti hian a zuzi ral ṭhak niin a lang a. A zuzi ral theih dan hi keini ang tan chuan hriatthiam phak rual loh a ni ber mai. Thil siamna tur pawisa khati zozai siam puitling lo pawh ni satliah lo, hnuhma pawh hmuh tur awm mang lova a awm thei kha ‘A mak’ ti mai lo chuan sawi ngaihna a awm lo.

Tuna monorail hi chu mamawhna hmun hniam aṭangin chho zawngin kan duhna hmunah kan bun ang a, chuta ṭang chuan a remchan dan azirin kan thlai thar te chu lirthei kal ve theih lohnaah mihring tha ngai lovin min phurhsakin, lirthei hmanga lak remchan theihna hmunah a phur thleng thei turah ka’n ngai ngawt a. A khawl chuan petrol a hman phei chuan a bunna thuah duhthlanna kan nei zau thei lehnghal dawn ni awmin a lang lehzel a. Sorkar nen ṭanrual thiam chuan thlai leh buh leh bal chinna hmun hrang hrangah tihdan awm chhunzawm thei turah te pawh suangtuah ta ila, kan duham lutuk lo’ng chu. Loneitu leh kuthnathawktu tan a hlawk zawk nak fam chuan sorkar tel mang lo pawh a siam chhunzawm zel theih te pawh a inbeiseiawm. Tun hma chuan zirna sikul te pawh sorkar din turah kan ngai ṭhin a, mahse tun hnuah chuan mimalin an din nasa ta hle a. Tu tan pawh a hlawk zawk phawt chuan thil tihdan ṭha zawk na na na chu a pun chhoh zel te pawh a beiseiawm a. Mahni thar chhuah ang ang chhipa phurh thlen vek a ngaih a, kawng chho hlira kalpui a ngaih bawk si chuan buh leh bal thar tam te hi duh angin a pung chak thei lo ni te pawhin a lang. Monorail hi kan beisei anga rintlak a lo nih hlauh chuan kan ṭhatpui ngeiin a rinawm.

Thil ṭha awm taka ngaih hi harsatna a awm duh khawp a, chutih laiin thil harsa awm tak hi a tihdan kawng a lo awm thei khawp a. He monorail pawh hi a enkawl a lo hautak viau thei a, a lo chhe awlsam thei a, petrol hmang a nih chuan petrol a lo heh viau thei. Chutih laiin a lo awlsamin a lo tlo viau thei a, kan chhawr ṭangkaiin a man a tlawm ang a, kan tualchhung kut themthiam mite pawhin entawnin an siam chhuak ve zel thei bawk a. Eng tak nge kan anpui theih tih hmuh a chakawm hle mai.