TOURISM LEH MIZORAM

Tunhnaiah Mizoramin tlawhtu kan ngah thar hle niin a lang a, a nuam ngawt mai. Hman aṭanga hriat hlawh ngai lova inhria, kan ram a buai a, Independence kan sual avang chauhva hriat hlawh ve ṭhin, chutah pawh India rama tlawhtu khualpang zin dawng tlem ber pawl khan Mizoram hmuh chak hrim hrim avanga tlawhtu kan han nei ve ta nual a. Tun hma zawng kha chuan sorkar laipui leh ram laili (Central India) aṭanga lo kal te reng reng chuan thlaler hmun ro leh hmun hrehawmah min ngai a. Mizoram danglamna te, Mizoram ngaihawmna leh Mizoram nawm thu te an hawn thla ngai tehchiam lo va. Tam tak tan chuan hmun ṭihbaiawm a ni. A sorkar hnathawk ṭawngkam takin Mizoram chu sorkar hnaah chuan ‘hard posting’ a ni a, Mizorama awm central sorkar officer te pawhin Mizorama an awm avang ringawtin hlawh sang deuh zawk an la ṭhin.

Hetia thliarkar angreng deuhva kan awm hi kan sual vang ngawr ngawr a ni lo va. A lehlam zawnga ngaih chuan India ramah hian hnam ngaihawm ber pawl kan ni kan ti thei ang. Tun hma aṭangin hriat kan hlawh lo va, inkalpawhna kawng a chhia a, India ram laili aṭangin a thlaler a, kan hmel a danglam a, kan nunphung (culture) a dang daih bawk a. Chu'ng zawng zawng piah lamah chuan India sorkar laipuiin a state pumpui mihring hi ralpui phiarin min phiar a, thlawhna hmangin min bomb hrep bawk a. Chuti chung chuan inremna thuthlung hlawhtling ber kan ziak puitling a, India ram ralmuang berah kan state kan la chhuah thei bawk a. Mahse a thlaler avang leh kan culture danglam vang leh inkalpawhna kawng chhiat lutuk avangin kan kilkhawr lo thei lo.

Mahse, tun hnaiah social media lam aṭanga kan hmuh danin Mizoram rawn tlawhtu tam takin Mizoram chu State danglam bik leh nawm bikna nei angin an tarlang ni awm tak a ni a. Chumi tifiah tur chuan tlawhtu mikhual kan neih te an pung hle bawkin a lang a. Min tlawhtu hi an pung tak tak ni ngeiin a lang.

Tun hma nena kan danglam takna pakhat chu thlawhna service pangngai tak awm ta leh tun hnai téah Sairang thlenga rel lo lut ta hi a ni phawt mai a. He rel hian kan duh loh thil eng emaw a rawn phur lut ngei ang tih ring ila, chutih laiin he rel lo lut hian mikhual tam zawk a rawn phur lut ta phawt mai. Chu chuan thlenna tur man chawia luah theih in (homestay leh hotel) a tipung a. Mi tam takin ni tin hian heng mikhual lo lut te hi hlawkpui nan an lo hmang ta. Chu chauh ni lovin kawng hrang hrangin kan mikhualte hian pawisa an thlauh ngei ngei dawn tih a chiang a, chu chuan kan sum dinhmunah min puihna kawng a nei ngei ang.

Mizoram danglam bikna leh mikhual tam berin an ngainat chu kan lo ngaihtuah ve lutuk loh, motor horn hmeh loh hi a ni mauh mai. Kan intihchangkan tumna tam tak ai chuan ngaihtuah miah lova kan nunphungin a ken tel motor horn hmeh loh hi kan hmingthanpui ta viau a, a nuihzatthlak lek lekin ka hria. Kan ram hruaitu leh kan Official lian ten changkang anga lan nana motor man to an lei te, kan pisa pindan kan chei changkang em em te hi khawi aṭanga lo kal mah hian min ngaihsan nan leh Mizoram hmuh changkan phah nan an hmang lo va. Chu ai chuan kawng dunga horn kan hmet vak vak lo min han ngaisang ta tlat (nia lang) hi a ṭha ve hranpa riau. Kan han nulain kan han tlangval a, kan thiam ang angin a tunlai thei ang leh changkang nia kan hriat angin kan han awm a, mahse kan bulpui leh kan ropuina tak tak chu kan nu leh pa, rethei taka min lo enkawltute an lo ni daih ang hi niin ka hria. Changkang anga lan tuma kan beihna zawng zawng aiin kan hriat loh hlana kan Mizo nunphungin a ken tel, mi dang zahderna leh kan kawtthler bengchheng lo hi kan mawipui ta daih mai a. Arabian Nights thawnthu a, ‘Fin phahna tlak a ni,’ tih ang deuh a niin ka hria.

Tun hnu hian vairama ka kal changin horn hi an hmet nasa ka ti ta em em mai a, a ninawm ka ti ṭhin. A chang phei chuan ka insum zo ta ṭhin lo va, ka chuanna taxi khalhtu ṭhenkhat hnenah chuan, ‘Horn kha tunah khan hmet lo mah la engmah a pawina a awm lo vang,’ te ka’n ti ngawt ṭhin a. Mi dang tana tawlh sawnna leh insasengna tur pawh awm tawh chuang lo, horn hmeh avanga thil danglam tur pakhat mah awm lovah hian horn hi an hmet ta vak vak ṭhin a. Kan hmaa motor khalhtu ni ila a chang chuan ka thinrim hial ang te ka ti ṭhin. Mahse, tu mah an inhuat phah lo va, an inpawisak phah hlei lo va, a bengchheng thlawn a ni ber mai.

Chutiang chu India ram khawpui zawng zawng nungchang a nih laiin Mizoramah chutiang a lo ni ve hauh lo chu nunphung pangngai kha a lawmawm zawngin a ṭha ta ringawt mai a ni ber mai. Tun hma zawnga kan Tourism Dept. ten Tourism Development (mikhual neih theihna tur) atana in an sak zozai khan mikhual a hip lo a ni ang, kan sak sate pawh kan hralh ṭhen a nih loh vek chuan mimal kutah kan pe chhuak nual a. Mikhual thlenna tur sorkarin a ngaihsak tehchiam loh hnu hian khualzin kan ngah ta zawk hlauh a ni.

Tun hma lama Tourism kan buaipui dan khan kawng a bo deuh tlatin a lang a. Kan Tourism Department ber khan a ngaihna kha an hre tlat lo niin a lang a, chu chauh ni lovin hriat loh hrim hrim satliah vang ni lovin pawisa thilah khan hlawk zawk tlata hriatna kha a awm niin a lang. Tourism kha a bûk ṭhelhin kan ṭhelh deuh tlat a tih theih. Chawlhbuk changkang nia kan hriat hmanga Tourist hip kha kan tum deuh tlat niin a lang. In sak mawi te, chawlhbuk mawi leh nuam te a riah kha kan state pawn aṭanga lo kalte thiltum a ni lo tih kha phak ang tawk tawkin hrilhfiah kan tum ṭhin a, mahse pawisa rim khan kan thusawi ve te kha chu a chhilh vek ni tur a ni. Tunah erawh chuan kan nih ang ang kan lo entir theih hian a fel mai tih kan hrethiam ve ṭan ta a tih theih ang.

Ram pawn aṭanga zin mi te kan hipna kawnga keiin ka lo chhuan ve ber chu kan Nghah Loh Dawr hi a ni. A pawisa sum thuah chuan he Nghah Loh Dawr hi a lian tham lo nasa, mahse a kalphung hi India ram te angah chuan a aia chhuanawm leh chuang tur awm lo ni hialin ka hre ṭhin. Nghah Loh Dawr siamtute zawng zawng hian Mizoram timawitu ropui ber pakhat an ni tih lo inhria se a duhawm ngawih ngawih mai. Nghah Loh Dawr chul rip rep, bang nei mumal lo, chhuar fumfe nei lo, kawng kama lo awm mai mai hian he Mizoram hi ngawi rengin a chawimawi mawlh mawlh a. Nghah Loh Dawr awm theihna Mizoram nih hi ka chhuang ngawih ngawih ṭhin. Nghah Loh Dawr chungchang leh a nghawng theih thil chi hrang hrang leh thlirna hrang hrang aṭanga thlirna inziahsiak hi buatsaih ta ila a ngaihnawm ngawtin ka ring.

Tourism kan tih hian ram dang (foreign) aṭanga lo kal emaw, Mizoram pawn aṭanga lo kal te emaw kan mitthlaah a lang lian ber maithei a. Hmannia Tourism Department lamin an tarlan tawh ang khan a ram chhunga mite hi a vakvel nasa ber ber tur kan ni a. Kei ngei pawh hian Mizoram chhung hmun hrang hrang hi ka duh ang tawkin ka la fang lo nasa a. Taksa lamin han tlin deuh se chu aw...

Vanneihthlak takin kan sorkar hnathawh laiin Mizoram hmun eng emaw zat kan lo tlawh ve a. Ka intih theihna ṭhenkhatte pawh Rih Dil, Ṭam Dil, Rengdil, Palak dilah te ka chen ve tawh thu te, Phawngpui leh Lengteng tlang chhip ka chuan ve tawh thu te, Khawpuar, Chapui, Zawngling, Kawlbem, Hrianghmun, Monacherra, Bulfekzawl, Daido, Khuangphah, Pamchung, Vaitin, N.Khawlek, Tlangpui te leh a dang ka tlawh ve tawh tawh thu te hi a ni a. Thei ila ka tlawh tawh hnute pawh han tlawh leh ka chak.

Han zin chhuah hlan hian mahni veng chhunga lo awm te hian thil ropui tak an lo ti zel lem lo ni tein ka hre ṭhin a, kan tlawh tawh khua hi chu kan lo hrereng deuh nge nge a, dam chhungin hringnun a tihnawm ve chang a tam mai. Zin thei tura hriselna kan neih laia zin hi thil hlu tak a ni.