PU BUALA BANNA

Nihna itawm tak (ACS) kalsan a, ram hmangaih vang liau liauva Mizoram tana ram mu kan hriat chian theih pakhat chu Pu Bualhranga a ni. Kan ram buai laia mi thenkhat ram mu te kha chu in lama tuitla vak lo leh hmachhuan tur dang nei vak lo te an ni ve maithei a. Huat awih lovah han sawi ta mai mai ila, thenkhat kha chu silai hum ve chak vang hrim hrim a kal, ram leh hnam chu ngaihtuah lem lo te pawh a awm theih ang a. Nih tum leh tih tum bulfuk nei lo, mi tam tak liamna kawna liam zinga tel ve tum ta mai te pawh an awm ang. Pu Bualhranga erawhchu nihna itawm tak nei thei, mahni ram leh hnam hmangaih vang liau liauva, ‘Thianten hetia Mizoram tana an beih tak si-ah chuan kan tel ve ngei tur a ni,’ ti a Mizoram neitu nihna thinlung pu ngata ram leh hnam tana inpe a ni.

Ramhnuaiah an han awm a, theih ang tawkin ram leh hnam tan ngaihtuahna an seng a. Bangladesh a an awm laiin Independence sual chhuah chu a beiseiawm tak vak loh avangin Independence ni chiah lo, U.T emaw, State emaw ni bawk si lo, sirtlukna tur ngaihtuah a ngaia hriatna avangin Bhutan Protectorate dinhmun te zir chiang turin President-in a tir a. Mahse a thil zir chhuah chu puang chhuak leh ngam lo leh sipaiho hnena zuar chhuak ngam lovin amah hek nan leh amah vuak let nan hman a ni ta hlauhva. Thi lova ruangin a chhuak tih hial tlak a ni. Ani pawh chuan chutiang chu thil awmdan a nih takah chuan ngaihdan fel tak a nei ta te pawh a ni ang, lu chhum ban chhum huama a inpekna pawl chu a kalsan ta vang vang a. Chutah MLA a’n ni leh a. Ram hmasawnna aiin mahni hamthatna tur (hlawh chungchangah) dah hmasak niin a hre leh a. Thildanga ti ta lo chuan a chhia leh tha hriatnain a tur angin midang phut hranpa lovin MLA hlawh pung chu vawiin thlengin a la ve duh ta lo ngar ngar bawk a. Amah anga mahni inphat a ram mipui tana mahni hlawkna tur tel lova ngaihtuahna seng, a hloh zawka tang zel ngam hi midang an awm maithei, mahse kei chuan Pu Bualhranga chauh hi a ni ka hriat ni.

Mi rilru nghet, mi taima, mi dik leh rinawm, taimakna nena chhungkaw hmasawnna sual chhuaktu a ni a, ram leh khawtlang hmasawnna thlahleltu a ni a. Kum tam tak chhung chu a lehkhabu dawr, Lianchhungi Book Store chu zing lama inhawng hma ber leh tlai lama inhawng rei ber pawl a ni. A lehkhabu dawr a lehkhabu thenkhat, ram kalphung leh thil awmdan lan fiahna bu deuh ni a a hriat te chu chhiar ve turin midang a kawhhmuh thin a — a lehkhabu hralh duh vang a ni ngai lo. Kei ngei pawh lehkhabu engemawzat chu min kawhhmuh a, mahse ka thatchhiatzia a hre lo hlauh a ni.

Mizoram a hmangaihna chuan a ngaihtuahna a chawlhtir thei lova. MLA a nih tawh loh hnuah pawh amah tak tel thei tawh lovin ram rorelna atang emaw, sorkar atangin emaw eng hlawkna mah beisei lovin sorkar ruangam tha kan neih theih hlauh chuan kan hnam hian kan la tifuh ve ang tih beiseiin sorkar khalh ngiltu tur zahawm tak, New Zealand lama an tih ang deuh ngaihtuahin Val Upa Council a duang chhuak a. Kan Mizo tihdan leh tunlai tihdan kaikawpin kan sorkar nen inhne rem turin uluk em emin a ruangam an din a. Chu chu Mizoram Political Party zingah a hmang duh leh hmang ngam an awm beiseiin nghakhlelin a thlir a. Sorkar ruangam thar nen chuan hmasawnna leh dikna kawngah Zoram a kal theih beiseiin a tul ang angin sum leh pai a seng a, a in a thawh a. Ama tan chanvo tha leh sum luh theihna tur engmah a duang tel lo.

Chu sorkar ruangam thar, kum sawm chuang lai a lo thlir tawh chu dinpui thei tura lang Party chuan sorkarna an han chang a. Thil a fel chho zel mai dawn emaw tih lai chuan sorkarna chelhtu ZPM Party chuan inthlan hma zawnga nasa taka a tlangaupui thin, Chief Minister nih leh Party President nih kawp theih lohna chu kum thum chhungin a thiat ta hmiah mai a. Chuti a nih chuan ZPM Party chu Party dang ang bawk, ZPM sorkar chu sorkar dang ang bawk a nih a rinawm tawh a. He ZPM Party innghahna lungphum leh Party dang aia a danglam bikna tidanglam tura thil inthoh chhoh dan te, thil awmze inthlak chhoh hret hret dan te chiang taka hmutu leh tih tak taka mahni inphat a ram hmangaih thin Pu Buala te ang tan chuan Val Upa Council member nih zel chu thil harsa tak leh awmze nei lo a lo ni ta a. Chuvangin ama din, ama ngaihtuah chhuah Val Upa Council member nihna atang chuan a bang ta a ni. Val Upa Council leh hotu nihna pumhmawm loh chu thil inkawp tlat, a eng zawk zawk pawh bawhchhiat chuan Kalphung Thar chu thar tak tak thei lo turah a ngai nghet tlat ni ngeiin a lang.

Pu Buala te ang, duhamna leh pamhamna laka chhia leh tha hriatna fim tak hmang thei, an sumdawn hlawhtlin lawm nana ruaitheh aia midangte tana malsawmna a nih ring tlat a zirlai engemawzat kum tin an zirna senso tumsak a, Hospital chapel cheng nuai 50 man a thlawna saksak a, Nurse Training Hostel pawh saksak thei hi Mizoramin kan nei tam lo mai ni lovin keini ang chuan an tih ang ti thei kan hre lo.

A banna hian ZPM Party chu a nghawk darh vek a beiseiin a rinawm lova, chu chu a ban chhan pawh a ni lovang. Mahse amah leh amah a inzahna (self respect) vawn chu a tihturah a ngai a, a hnar hnuaia thil duhawm lo inmung mek ni a a hriat lo thang lian chho zel chu a en liam thei hauh lo tih tihlan a tum mai a ni ngei ang. Eng lai pawhin a rilruah chuan Lord Acton-a kam chhuak, ‘Power tends to corrupt and absolute power corrupts absolutely’ (Thuneihna hian mihring a eichhe duh a, thuneihna pumhlum kawl phei chu a eichhe vek thin) tih te; Napoleon-an, ‘The world suffers a lot. Not because of the bad people, but because of the silence of the good people’ (He khawvelah hian tawrhna tam tak a awm a. Misualte avang ni lovin, mi fel ngawi rengte avang zawkin a tuar a ni) tih te hi a chhia leh tha hriatna kaihruaitu lian tak a ni ngei ang.

Hun leh ni te a ralin thangthar an lo chhuak ang a, Pu Bualhranga hlutna hi an la rawn hre chho zel mahna.