Guest writer
PL Liandinga
KOHHRAN MI MIZOTE
Tumkhat chu YMA General Conference-ah kan fiamthu thiam pakhatin hla chi hrang hrang sawmli zet mai hi a key thlak ngai lovin tlar hnih khat te tein inlalawn tha zet maiin a sak chhunzawm chiam mai a. A hla te chu kan hriat bel tak tak, ram ngaih hla te, Kristian hlabua mi te leh love song te a ni hlawm a. A nuihzatthlakna lai tak chu a thu inpersan em em si, a inla lawn nalh si leh sak pawlh mai remchang em em a a awm hlawm chu a ni. Mahse kan hruaitute chuan an lo duh hauh lo mai a (khatih lai khan General Secretary ka ni). Chu hla chu miin lawm teh mah se vawikhat mah kan lek chhuak leh ta lovin ka hria. A bul berah chuan Pathian fakna hla anga kan lo sak thin, khatia sak zawm vak khan kan sakhuana a chawk dal dawnin kan hre tlat a, kan thinlungin a ngam ngang lo a ni.
Kohhran leh a behbawm leh Pathian biakna ang lam chi hi chu kan serh hle mai a. Kan mimal eizawnna baka kan hun hmanralna pui ber chu kohhran leh Pathian biakna lam hawi thilah a ni. Kohhranah hian (Presbyterian thlirna behchhanin han sawi ila) hlawm hrang hrang emaw, zar (Branch) hrang hrang - Kohhran pui, KTP, Hmeichhia, Sunday School, Pavalai te awmin heng zinga thenkhat phei chu Group-ah a inthen leh chhawng a. Sunday School tih loh hi chu committee peng hrang hrangah then darh leh vek a ni a. Chung Committee zawng zawng chu khawtlang huap thildang, YMA, MHIP, Upa Pawl, Games & Sports leh thildang aia dah chungnun deuh vek a ni a. Amah huap tawk leh tih tawk theuhvah heng kohhran peng hi pawl dang zawng aiin kan dah lal deuh vek a. Mizorama zan lam hun awl zawng zawng zaa sawmriat hi kohhranin a chang nghal vek ti ila a sual kher lovang a, sual a hnekin a thenah phei chuan zaa sawmkua hi a chang maithei. Thawhtan zan Thalai inkhawm, Nilai zan kohhran inkhawm pangngai, Inrinni zan inkhawm, Chawlhni zan inkhawm bakah hian Hmeichhe inkhawm leh Pavalai inkhawm te a la awm leh a. Inkhawm loh zan hi a tlem viau. Hemi bakah hian sorkar pisa chawlh leh inrinni pisa chawlh vela khawtlang emaw, pawl emawin hna tul thawk tura hnatlan dawn pawhin kohhran eng pawlin emaw hnatlang a koh leh koh loh ngaihtuah hmasak viau a ngai. A awmzia berah chuan kan eizawnna baka kan hun awl tam ber kan hmanna chu Kohhran leh a kaihhnawih thilah a ni.
Kan pawisa chungchangah thawhlawm chi hrang hrang, tihluihna ni hauh si lova kan thawh hi a tam viau mai. Thla tin hian thawhlawm chi nga vel chu chhungkaw pangngai chuan kohhranah kan thawh reng ni maiin a lang a. Kum khata chhungkaw pakhatin kohhran leh a kaihhnawih a kan thawhlawm hi rin ai takin a tam. Kan thawhlawm leh chhungkaw mal hrang hrangin kan pawisa lakluhna hriat phak han chhut hi chuan, “Ekhai, Pathian malsawmna chu dawng lo rual an nih loh hi,” tih tur khawpa tam thawhlawm kan thawhin ka hria. Veng tam takah cheng nuai chuang thawh kan awm fur mai.
Kan tu leh fa naupang te te leh nu rai lai enkawlna hmun pawimawh tak mai, Anganwadi Centre, khawtlangin kan enkawl that dan a zir zela hmuh theih khawp hiala kan tangkaipui te chu veng tam takin kan ngaihsak hlei thei lova. Kohhran thila kum khata cheng nuai khat thawhlawm thawh thei te, kum khata cheng sing khat chuang thawh zat zat thei te chuan kum thum chhungin Anganwadi tihchangtlun nana cheng zanga thawh chu tih sa lohah kan ngai a. Veng tam takah chuan kan khawn ngam hauh lo. Chutiang thawhlawm rawt chhuaktu nih pawh chu thil awmze hre lo leh khawtlang kalphung leh mipui rilru sukthlek hre lo nihna a ni. Chutiang bawkin kan Health Sub-Centre tihchangtlunna tur te, kan venga bawlhhlawh tlinkhawmna tenawm em em mai, a bul hnaia awm zawng zawngin kan hrisel loh phah mai ang tih tur khawpa tenawm thenfai nan leh siam ngai siam nana thawhlawm thawh pawh kan rilruah a awm hauh lo.
Tawngtai hi kan ti nasa hle mai a. Thil tha zawng zawng hi kan tawngtai avanga thleng niin kan sawi a. Trump-a te kan tawngtaipui a, khawilai ram emawa Kristian tihduhdah ni a kan hriat thawi vuai te kan tawngtaipui a, Cancer kan hriat zawng zawng kan tawngtaipui a, lusun kan tawngtaipui a, damlo kan hriat zawng zawng kan tawngtaipui bawk. Kristian kan nih tirh, Competitive exam chhuah hma, veng khata mi khawsa thei deuh pawhin Telephone an neih hma a kan tihdan tam tak kha kan chhunzawm a. Chu chauh ni lovin tunhmaa Presbytery inkhawmpui chauh nei thin khan Conference te, Night te, Half Yearly te, Meet te kan ti chho zel a, chutih laiin kan tunlai khawvelah sikul exam-na lama ‘Pass’ tih te chu hmanlai a chan zawh a, 80% marks te, 90% te hmanga raltiang ram kai tum a tul tawh laiin chawlhkar khatah sawisel ngam hauh loh inkhawm zan nga te kan han nei a. Chumi bak chu a dang kan sawi tak te kan neih belh teuh bawk a.
Hindi film pakhat, PK tih i en chuan Hindu puithiamin mipui a dawi at theihzia i hmu ang a. Sakhuana thil a nih chuan khawlaia lung hnawih ran mai mai pawh chibai an buk a, pawisa an pek zel dan i hmu ang a. Hindi film vek, The Three Idiots (Five Point Someone Film Version) i en chuan lehkha zir lam ngaihsak lova inthawina avanga exam-naa tih that theih a nih lohzia i hmu ang. Chung te chu kan tihdan ni ve hauh lovin kan hria. A mak lai ber pakhat chu heti chung hian kan nitin nun leh kan Kohhran nun chu thil hrang daih a ni. Chawlhni chuan kan inkhawm vek a, chutianga pelh hauh lova inkhawm thinte chuan contract hna an thawh chuan tha taka thawk turin kan inbeisei chuang miah lova. Pathian ram leh kohhran thawhlawm dang danga sum thawh teuh teuh thin te chuan compensation lakna turin eng pass pass emaw siamchawp mah se kan thinhrik leh miah lova. Kan thawhlawm te leh kan kohhran mi nihna te zawng zawng leh kan hnathawh chu thu hran daih, sawi zawm hauh loh tur a ni mauh mai. Biak-Ina Pathian thu sawi tlaka kan ngaih te chu Politician an nih chuan inthlan dawna vote lei nana pawisa an sem pawhin mak kan ti leh miah lova, an rawngbawlna pawh paihsak kan tum leh lova. In hmun lo ram thuah te leh dikna leh rinawmna thuah te chuan kan kohhran mi nihna chu lek chhuah hauh loh tur a ni. Chu chauh a ni lo, kan thawhlawm thenkhat chu ‘Kohhran hian engtinnge a dawn theih zawk?’ tih tur khawp a a thawhtu thawhrimna leh hlawk theihna emaw, a hlawh emawin a phu loh pawh lungsi takin kan pawm leh tho.Kan Pathian thu te, kan kohhran nungchang te leh kan inkhawm nunphung te zawng zawng hi kan nitin nun nen hian inzawmna pakhatmah nei lo a nih em loh pawhin a inlaichinna hi a tlem viau.
Whatsapp Group lamah ni se thianzaho fiamthu a inkawm hlimna tura siam liau liau, a tirah chuan thu hlimawm leh ho tak tak hmanga kan inkawmna Group te hi Bible changin a luahlan telh telh a, a tawpah chuan fiamthu thawhtute pawh an tawmim zo mai zel. Kan thu leh hla lehkhabua chhuak zaa sawmsarih hi chu Pathian thu rawngkai a ni a. Mahni tanfung leh ngaihdan sawi dawn pawh a Bible chang tlawhchhan ta hi kawi tinah kan awm. Kan politics te pawh duh hun hunah Bible chang tlawhchhana mahni tanhmun sawhngheh tumin kan khel a. Inthlan dawnah pawisa te, zu te sem chiam mah ila kan Bible chang chham chhuah kan thulh lova. Hna thawktu laknaah te dik lo takin a thiam lo zawk titlingin khawsa mah ila kan inkhawm kan thulh lova, kan Bible chang chham chhuah kan bansan chuang hek lo.
Mihring rintlak leh rintlak lo kan tehna chu kan kohhran belhdan atanga teh tur a ni lova, kan inkhawm tam zawnga ngaihtuah tur pawh a ni hek lova, mi rintlak leh rintlak lo chu a hranpa daih a ngaihtuah tur a ni. Nun tha leh kan kohhran mi nihna te hi a inzawm chuang vakin a lang lova, rinawmna leh dikna phei chu kan kohhran mi nihna hian a keng tel lo. Pavalai hruaitu, unit lama virvat tha tak, contract thawh changa a endiktu nih pawh luhaithlak khawpa depte te pawh awm se a mak miah lova. Kohhrana nihna leh chanvo hrang hrang nei, sorkar office lama hlawh bak nei thei zet an awm pawhin mak kan ti lo. A nawlpuiin inkhawm mi leh kohhrana thawhlawm thawh mi hi Mizo mihring zaa sawmkaw chunglam lai kan ni ang a, kan sorkar pawisa erawh zaa sawmruk dawn lai hi a lo thlawnin a luang riral a, mak kan ti lo. Mizote hi kohhran mi tak zawng kan lo ni e.