SORKAR HNATHAWK LIAN TE HNENAH LAPTOP

Kan sorkar hnathawk lian chin, Under Secre­tary tlukpui leh a chung lama mite hnenah kan sorkar chuan laptop leina tur a pe dawn ni awm tak a ni a. A tangkai tur zawnga sawi a thil tha tak, a tangkai lo tur zawnga sawia thil hautak leh ṭangkai lo tak niin a lang. 

Sorkarin lei a phalsakna rilru lam aṭanga thlir chuan thil tha leh Mizoram tan hlawkna tur a ni ngeiin a lang a. Sorkar rilru tur awm ang chu hetiang hi a nih a rinawm :
1.    Kan Officer lian te hi chu IT savvy (Infor­mation Technology lama mi hawiharh) an nih a ngai a, an ni tur a ni a, chumi an nih theih nan chuan laptop hi pe ila a tha ang. 
2.    Kan Officer lian te hi chuan an kalna apiangah Data leh Information an mamawh zawng zawng bakah an mamawh mai theih thlengin awlsam takin keng kual nghal vek zel sela a tha ang a, an hna a sawtin mipui tan a chhawrnahawm ang. 
3.    Mizoram State hi state namai kan ni law, kan Officer te chu hneh takin kan thuam a, khawiah pawh hna thawk zar zar thei turin kan thuam a ni tih hi lang rawh se. 
4.    IT khawvelah kan cheng tawh a, chutiang tak chuan kan Office te hi kalpui turin kan Officer te hi khawnge i’n thuam thlap teh ang. Khawvel mithmuhah pawh a changkang ngawt ang. 

A dang pawh a la awm mai thei a. Keini angin kan hriat ve phak loh laptop tangkaina hi kan hotute hian an lo hriat belh teuh thei a. Chumi ang tak chuan Officer te chu changkang tak leh ‘smart’ taka hna thawk thei turin kan sorkar chuan thuam a tum ni-ah ngai phawt ila. 

Thlirna lehlam aṭanga thlir chuan hei aia mamawh hi Mizoramin a ngah angreng phianin a lang. Sikul thenkhat chuan thuam that a mamawh em emin a rinawm a. Department thenkhatin Rest House an sak tam tak chu a enkawl zuina pawisa awm tawh hek lo, then chawk chawk chunga riah ngai a awm nual a. Department thenkhat Site Office te chu tlabal ve tak tak a ni a, pawisa tlem te, a hmandan tur dik taka han hman a, Office fel fai ve deuh ni thei mai tur hi no thukru deuh tet tet chunga lehkhaden zawr deuh sem zet zetna atana itawm angreng zet te pawh a awm ve thei bawk. Kan Electric transformer thenkhat hi chu a aia lian a han thlak a, chhe thut thut lo tur deuhva han dah a chakawm hle a. Mamawh ngawih ngawih, hnathawhna hmanrua takmeuh meuh lei ngai, kan lei theih si loh hi sawi dawn ta ila he chanchinbu hian a daih lovang. Chutih lai chuan kan lo ngaihtuah loh leh kan Officer-te kan duh tawka an thawh that theih loh nachhan anga kan suangtuah phak loh thil man tam angreng tak (pakhat man cheng 50,000) lai mai chu Officer lian chin zawng zawng hnenah sorkarin pek a tum ta rup mai a. A leina pawisa hi Central sorkar aṭanga a hranpa liau liauva lo kal, hemi atana kan hman chuan kan Budget hek chuang lo, kan hman loh chuan Central sorkar aṭanga kan dawn loh mai tur te a nih ngawt loh chuan kan mamawh dang nen hian a inthlau riau hian a lang thei. A chhan te: 
1. Kan Officer lian te zawng zawng hian com­puter an khawih thiam tih kan chiang em? 
2. Kan Officer lian te zawng zawng hi laptop pek avanga an hnaah danglamna awm tur chi vek an ni em?
3. Kan Officer lian, laptop kan pek tur te hi eng tika pension a chhuak tur nge an nih kan ngaihtuah em? (Laptop dawn rual chiah a pension tur te, laptop an dawn aṭanga thla thum hnua pension tur te an awm thei). 
4. Kan Officer lian te chu computer lama an thiam tur chin kan bituk em?
5. Heng kan Officer te hian an hnathawhnaah an laptop hi an keng ziah dawn tih engtinnge kan hriat? 

Zawhna a tam khawp mai. Hmanah khan Officer-ho zingah Office a hman tur anga Steel almirah indent a, mahni in lama hung ta mai zel kha awm a ni a. Steel almirah hawn avanga tumah suspend leh bantir tak an awm pawh kan hre lova. Laptop phei chu an hmanna lam kan enzui leh si loh chuan a sumthuninu viau theiin a hman tangkai loh lam hi a awlsam dawn riauva. Laptop lei avanga an tihtur bi tuk a awm leh chuan bawk si loh phei chuan a dawng thei dinhmuna ding ve lo mipui nawlpui tan chuan thikthu a chhe duh viau thei ang. 

Zirtirtu, an awmna tur hmuna awm duh lo pawh awmtir thei lo Mizoram sorkar tan hian mi mal laptop hman tangkai leh tangkai loh enzui hi huphurhawm tak a ni thei. Laptop hi thil tul ni a ngaiin kan that phah dawn ni a kan hria a nih chuan fet deuh hleka sem a, inthununna engemaw nen tala tih awm niin a lang. Entir nan mai mai :

1. Hetia ‘entitlement’ anga ti ringawt lo hian subsidy emaw, soft loan emaw a lei theih tura siam ni se. Chuti a nih lohva, a leia inleisak tawrh ralah chuan a hmana hmang thiam reng reng lo leh duh hauh lo pawhin mahni tu leh fate tan emaw, hralh chhawnah emaw, pension pah a chhuahpui atan hrim hrim pawh dawn vek a awl satliah dawn lova, tih ngei awm a ni zawk ang. Cheng sing thuma hralh leh ngei ngei tur thil, cheng singsarih man, kan ‘designation’ avanga neih theih chu tunge duh lovang? Chutiang chuan miin lo ti mah se dik lohna engmah a awm lovang. Pawisa tlem tal thawh ve a ngaih emaw, pung awm lova rulh leh tur emaw a nih chuan a hmang peih lo leh hmang thei lo tan chuan sorkar pawisa hekna tura neih ve kher a peihawm lovang.  

2. Laptop dawng thei tur hi ‘service chuti zat la nei chin’ tih te emaw, ‘kum chuti zata naupang chin, chumi scale, chumi khami hmuna thawk’ tih te ni ta se. Technical lam mi te zingah laptop mamawh an tam ang a, Office hmun thu thenkhat tan chuan hmanna tur a vang ve viau thei ang. Pay Scale ringawt ni lo, laptop nei thei tur hi tehfung engemaw awm ta se. 

3. Secretariat, Directorate, District leh Division lamah te hian laptop hum a Officer vei ta sup sup dawngsawng thei tur chuan kan Office kalhmang leh kan tihdan phung te hi kan buatsaih ve a ngaiin a lang. 

Hetia dan siamtu leh sorkar hnathawkten an ti mai a, a hman zui dan leh a awmdan tur rel fel si lova a sema thil kan insem belh ringawt hi chuan mipui zah lohna a ang tlat a ni. Thenkhat ngaihdan chuan kan harsatna leh kan buaina hi inthununna tlakchham te, Office hun vawn that tawk loh te, eirukna te, kalphung fel neih loh te a nih laia a laptop a zawnga kan han ngaihtuah ta hi kan sawhthing rate te, kan hlawhfa leh kan sorkar hnathawkte inthlauhzia te ngaihtuah hian a intuha vak lo. “Zatawn chaw i khawn elo?” ti a zawhna, “Yes!” ti a chhan ang vel te pawh a ni ve thei. Kan Officer lian chin te hi chu an hlawh aṭanga han thlirin an hna awlsam zawk nana laptop lei thei tur hmel pu vek an ni asin maw le.