Guest writer
PL Liandinga
KUM THAR CHIBAI
Ṭhenkhat tan chuan kumthar lo her chhuak tur hi a phurawm lo khawp ang. Hmangaih leh duhlai chântate tan chuan he kumthar lo thleng tur hi a huphurhawm a, a engamah hmain a lungchhiatthlak titih ringawt a, kiang leh bul vela mi te an hlim poh leh lungchhiat a zual ting mai ta ve ang. Chung mite zawng zawng chu tawrhpuina thu khunkhan taka han hlan theih ni se a duhawm hle. Rilru nat lai tak maia tawrhpuina thu ni lo inhlan hi chu a hlantu hi kan mawl thei vawng vawng em mai. Thihna hi zawng, a nain a tihdan tak hi a vang a, thihnain min han nanchin meuh chuan thu hi a tawp chaih mai a, remhriatna hi a ho zo vek a, finna hi a ngeiawm a, hmasawnna te hian awmzia a nei pawhin a lang ṭhin lo. Ṭawngkam thiamna hmanga inhnem han tum te hi a chang chuan a ngeiawm ting mai a, kan tawrh ang tuar ve lo tih hriat rengin tuar ve ang maia ṭawngkam an han cheh te hian a ngeiawm tulh tulh thei. Chutih laiin hnemna thu te kan beisei tho ṭhin a, ṭawngkam ṭha leh ṭawngkam ngaihnobei chuan thui tak min hnem bawk si. Tuar ve hauh lovin tuar ve ang maia min hriatthiampui ni a kan hriatna te chuan min tilawm ṭhin a, kan thin nâ a thawi ṭhin.
Mi ṭhenkhat chuan kumthar hi hman ṭangkai tumin mahni intiamkamna thu te an nei ṭhin a. “Kumtharah chuan....” tiin nun ṭha zawk leh hmasawn zawk neih tumin intiamkamna thu chi hrang hrang an inchhawp a. Chung mite tan chuan kumthar hian chona a rawn keng tel a, an tum anga an intiamkamna thu hlen chhuak thei te chuan hma an sawn nge nge ṭhin. Hmasawnna kawnga kal tum, nun ṭha zawk neih tum te tan chuan kum lo thar hi vanneihna rahbi tuk hun a ni a, hmasawnna kailawna lawn chhoh tanna hun a ni. Hetianga kumthar hman ṭangkai tumtute hi ṭhianzaho rau rauvah hmasawn leh nun chhenfakawm zawk neitu an ni zel Ṭhin.
Ṭhenkhat chuan kumthar hi kan nghak chhuak ve tawp a. Thilsual tih pawh kan tum lova, thil ṭha tih pawh kan tum hek lova, kan awm mai mai a, kum hi a lo thar ve mai a. Kan tihdan hlui ṭhat leh ṭhat loh pawh ennawn kan tum chuang lova, chin dan tha zawk neih pawh kan tum hek lova, kum a lo thar chuan kum khatin kan upa ta sawt tih mai lo chu kan nunah danglam teh vak a awm lo. Mi pangngai, nun kawnga harsatna nei lem lo, hmasawn teh vak pawh tum lo tan chuan kum lo thar hi a thar ve a ni mai. Chutiang mi chu mi tam ber kan ni nghe nghein a rinawm.
Keima mimal thuah chuan kumtharah chuan tun aiin duham lo thei ila ka duh ngawt mai. Mihring nun tibuaitu lian ber leh tingaihnobei lotu langsar ber chu duhamna hi ni a hriat chang ka nei ta fo mai. Duhamna hian thil ṭha a thlen tlemin ka hre ta tulh tulh a. Thil te ber aṭanga thil lian ber thlengin duhamna lak ata hi fihlim thei ila chu kan mimal nun hian ngaihno a bei dawn niin ka hre ta. Zu te hi a in mi te hian in tam lamah duhamna nei ta hauh lo se chu zu avanga kan buaina hi a tlahniam dawn khawp hian ka hria a. A tlahniam mai ni lovin a reh titih hial te pawh a beiseiawm theiin ka hria. Kan taksa nawmsakna kawng kan zawnna lama kan duhamna hi titlem thei ila chu kan kianga awm hi a nuam sawt ang. Kan hmeichhehovin thuamhnaw lama an duhamna hi titlem thei sela chu chhungtin hi kan thaw a veng sawtin a rinawm. Hausak thut kan chakna hi tireh ila chu kan ram rorel hi a kal ngil sawt ang a, kan mi ngei zawng tam tak hi mi ngeiawm atangin mi ngaihnatawmah kan chhuak mai awm e. Duhzawng leh tui tih zawng ei kawnga kan duhamna zawng zawng hi thlauhthla ṭhen thei ila hriselna kawngah pawh kan sang sawt ang. Mi taima te pawh hian duhamna thlauhthla ṭhenin hna hi han thawk se an taksain a ngeih ang a, an dam chhung ni a sei phah ang a, an hnathawh karlakah nuihna tur an hre tam zawk ang. Kan nula tlangvalte pawh hian an nuam tihzawng (zan men rei leh zing mut rei te thleng hian) han thlauhthla ṭhen thei sela chu an nunin rah ṭha a chhuah zawk ngei ang a, anmahni rau rauvah hma an sawn zawk ang.
Theih ni se kumthar lamah chuan tihdan ṭha leh chindan ṭha (good habits) neih belh ila ka duh khawp mai. Sawi thiam leh sawi tam aiin mahni tan chindan ṭha lakluh belh ila pawisa ni kher lo, nunphungah ka hausakpui dawnin ka hria. Chung zingah chuan lawmthu sawi nachang hriat te, tih nghal mai theih chu tih nghal mai (mi phone te, a hmun lova thil awm a hmuna dah nghal mai te) leh thildang tam tak, kan tih avanga hekna awm hauh si lo, mahse kan tih avanga phuisuina leh puitlinna kawng min zawhtir thei a tamin ka hria.
Ṭhenkhat chuan kumtharah vanneihna kan tawng ngei ang a, chutihlaiin a tam zawk chuan kan vanneihna chu kan thawh chhuah a ngai ang. Chu thawhchhuah leh tawn ve hrim hrim vanneihna nei tur chuan chhiartu zawng zawng ka duhsakna ka hlan a che u.