MIZO KHAWTLANG NUN

Kan ramin State nihna a neih aṭangin kum sawmthum kan pel fel ta fe mai a, tunah India ram state hrang hrang inelna awm mekah a inel State zinga a medal la tam 24-na hauhvin ka en lai tak chuan a tawp berah kan State a lang ve nal nal a. Medal latu kan infiam mite an lawmpuiawm a, kan lang ve pha pawh a lawmawm hle laiin a tawp bera Mizoram hming han hmuh chu a tha natthlak angreng viau mai. State dang khawpui leh kan Aizawl khawpuiah han leng tawn ila, thalai incheina lamah chuan kan duai lova ka rin tehlul nen medal lamah chuan kan duai deuh. 

India hian hma a sawn a, khawvel ramdang nena khaikhin pawhin thil tam takah a zahpuiawm lohna a tam ta hle a. India ram chhungah erawh mipui kan rual lo viau mai a, India mi hausa te chu an hausak em em laiin mirethei erawh kan la tam em em a. India ram khawpui tam tak leh hmun hlui thenkhat te chu ropui tham tak a nih laiin hmun ropui lo deuh deuh leh hmun hlui ropui nei lo fe fe kan awm nuk bawk. Kan tleirawl chhuah aṭanga kan inzirtirna aṭangin Mizo hnam hi huaisen, taima, tlawmngai leh hnam dang aia duai lo tur angah te kan lo inngai ve thin a. Pathian ring, rinawmna kawngah pawh chhuanawm turah te kan lo ngai thin a. Mahse kan biak-in a that a, biak-ina lawi te kan inchei nalh tak hle hnu hian huaisenna kawngah te, taimakna kawngah te leh tlawmngaihna bakah rinawmna kawngah te hian kan ngaihtuahawm thei viau dawnin a lang ta hial. 

Zirtawpni zan Aizawl kawngpui kam bazar i tlawh chuan pitar emaw, nu emaw, hmeichhe naupang lam emaw hlirin chawhmeh an thut tlaivarpui i hmu ang. Hetihlai hian khawiahnge mipaho an awm tih i ngaihtuah ngai em? An chawhmeh thutpuite hi mipaho lak khawm niin i ring em? Hmeichheho lak khawm hleih theih loh, mipain a hma (zirtawpni leh ningani) nilenga an hui khawm, hmeichhehovin an rawn thutpui ni se chu kan nihphung tawk tawkah a lawmawm ngawt ang. Mahse a lakhawmtu hmeichhia, a thutpuitu hmeichhia deuh hlir an han ni a. Hetia pitar te te an thut fir fer hlan hian an fapa tlangvalte chuan mobile game te an khel a, computer te khelin sap inkhel te in lumah khawvar dawn thleng thlengin an en maithei a ni tih han ngaihtuah la, a rapthlak i ti rum rum ang. Mahse chawlhkar tluanin mipate chuan hah takin chhungkaw eizawngin hna an thawk a nih chuan a ziaawm e. Chutianga eizawnga tei chhuak an nih loh ngat chuan he Mizo hnam hi ngaihtuahawm tak kan ni thei. 

Sikul exam result i en chuan a thiam thlan chhuah sawm zinga pasarih vel hi hmeichhia ni turin beisei la, sawm zinga panga tlinna sikul i hmuh hlauh chuan tunlaiah mi vannei tak i ni hial ang. College, University, High School-ah te sikul kal haw lam en la, hmeichhia an tam zawk deuh zel ang a, sorkar office-ah pawh hmeichhia an tam zawk deuh zel bawk ang. Hmun thenkhatah phei chuan sa zawrhna hmunah pawh hmeichhia an tam zawk ta hial. 

Khawtlang huap hmasawnna thu sawi tur emaw, thalai rual punkhawm tur emaw, thalai rual zirtir turin emaw han inbuatsaih la, inkhawm loh zan leh kohhran kaihhnawih thiltih awm loh zan uluk em em a i zawn a tul ang a. Veng thenkhatah chuan chawlhkar hnih chhunga chutiang zan i hmuh fuh nalh chuan vannei tak i ni ang. Thalai rual nena thilti tur leh vantlang huap thil i tih dawn reng reng chuan Mizo khawtlangah hun a vang em em ang a, sem tur thil a nih chuan zingkarah pawh i ti zung zung thei ang. 

He Mizo hnam hi thiam tak leh mawi taka hlaa min chawitu hla phuah thiam Rokunga hi a ngaihawmin Mizo hnam tan a hlu a. Chutih laiin hlaa mawi taka min chawina phu tur leh chhunzawm tura kan hmasawnna kal muanzia ngaihtuah hian rilru a na thin. Kum a’n lo thar dawn a, kum tluana Sunday School kan kal taimakzia finfiahna bungbel leh thil chi hrang hrang kan lek haw sup sup a, hei hian thil tam tak a kawkin ka hria. A inkhawm chin na na na hi chu kan ngai pawimawh teh e. 

Thil mak angreng tak mai pakhat chu khawi vengah pawh mi rinawm zawng la, inkhawm tam leh khawtlanga inhmang nasa aṭangin miin an zawnpui lovang che. Mi rinawm leh rintlak chu a hranpa daiha awmin an lang tlat a. I hnuaia thawk tur leh inhlawhfa tur pawhin inkhawm tam aṭangin i teh thei lovang. Kan nungchang hi a hranin a awm a, kan Pathian biakna hi a hran daihin a awm leh. 

Sap thufingin, ‘Engkim mai hi a tam luat chuan a tha lo,’ a ti a. Han sawiho nikhua pawh hian a tam ber chuan, ‘Kan inkhawm hi chu a tam deuh a ni,’ an ti chawk a. ‘Kan inkhawm hi a tam love, hetia kan inkhawm awm zantin deuhthaw hi a tha hle a ni,’ titu hi kei hi chuan ka la tawng pawhin ka hre lo. Mahse a eng ber hi nge chhawk tur erawh kan sawi ngai chiah lova. ‘A tam lu deuh,’ ti chung rengin kan inkhawm ta zel mai ni berin a lang a, a awmsa kan chhawm mai ni lovin kan siam belh dawnin a lang deuh deuh. 

Inkhawm tam luat thu sawitu tur pawh hi kan awm ta meuh lova, heng thu sawi tur mihring hi kan vang ta hle mai. ‘A inkhawm peih lo berin sawi te chu,’ tih te hi tawngkam thiamthlak tak a ni. A peih deuhvin sawi se, ‘Mahni awmna kohhran tihdan sawisel sawisel mai,’ kan ti ang a, ‘Keini tan sawi chi a ni si lova,’ titu kan tam thei hle bawk ang. 

Kan khawtlang leh kan ram nunphung hi hei ai hi chuan tha se inkhawm hi kan sawi fo lovang a, mahse heti zat kan inkhawm chung si a hnathawhna lama mipa kan tlem ta lutuk te, AIDS a darh ta chum chum mai te, mistiri vang chho ta zel mai leh inhlawhfa tur kan inhmu ta meuh lo te hi engin nge hring chhuak tih leh engin nge hring chhuak lo? tih zawhna hi inzawh a hun e.