AMC INTHLANG TUR HI

Karleh lehpek lawk­ah hian Aizawl Municipal Corporation a Councillor tur te kan thlang leh dawn a. Kan Aizawl khawpui enkawlna kawnga a fawng vuantu pawimawh ber ber kan thlang dawn a ni a, fimkhur taka inthlan a ngai viau nain mipui mimir tan fimkhurna lai tak tur pawh hriat a har duh viau ang. “Fimkhur a ngai a ni,” titu apiang hi chuan dan naranin kan pawl lam mi leh sa thlang turin mipui kan tihna a ni chawk. 

Hetiang thila a pawimawh ber si, buaithlak ber bawk si chu kan tehfung a ni awm e. Mipui mimir hian kan AMC hi engtia awm turin nge kan beisei a, kan AMC hian engtinnge Aizawl khawpui leh mipuite hi min enkawl se kan duh tih hi kan inthlan dan hriltu a ni thei hlein a rinawm a. Chutiang chuan kan AMC lo neih tawh te hi an awm em tih hi ngaihtuah tur pawimawh tak a ni ang.

Kan inthlan dan rilru tlangpui hi lo en ila. 
Tunhma, Union vanglai vel kha chuan a mihring en vak lovin a pawl kha kan en ngawt mai a. Pawlah kan buai em em mai a, “Vawkpui pawh in-candidate se ka vote ang,” kan ti deuh mai kha a ni a. Chutah kan han ti chho a, District Council dinhmun kan han pelh chhoh a, MLA te kan han thlan khan kan Minister te kha bawraw angreng deuh deuh leh mipui mitmei veng lo langsar te kha an awm ta a. A mihring berin zir miau loh chuan eng tak tak mah a tih theih loh tih a lo lang a. A chunglamah hotu fel angreng tak awm mah se a hnuailama awm te khawsak phung leh rilru putdanin a zir miau loh chuan a tihngaihna a awm lo tih kan hmu a. Chuta tang chuan mi tha thlan chhuah kan tum leh ta a. A chunglam theihnghilhin mi tha leh sawiselbo kan zawng ta ngar ngar a. ‘Mi tha hi thlang chhuak phawt mai ila,’ kan ti leh a. Political Party zawng zawng chu inang vek, an ngaihtuahna pawh inang, mahse a MLA mal mal that leh that loh mai niin kan hre ta a. 

Tun dinhmunah hi chuan kan MLA candidate te chu fel tak tak hlir, mipui tana sawisel kai lem lo leh thiamna lamah pawh duai lo tak tak hlir an lo ni ta a. MLA candidate atan ser kai nasa leh ruih theih thil lama mi fihlim lo langsar te chu kan telh ngam ta meuh lova. Tunhmaa politics a la limik ngai lo, mi thar tur phei chu kan duh uluk ta viau mai a. Chutih laiin engmah ni mang si lova tha tluang ve ringawt ai chuan mi thar te pawh kan rilru chuan a beisei tho bawk. 

Mahse hei mi tha leh mi thiam pui pui ni tura rin, mimalah chuan mahni a zahawmna nei rual theuh kan kawl ta hlawmin a lang a. Mahse a chunglam atanga thil a fel loh chuan a hnuailam fel ngawt chu a lo tawk hauh lo mai tih kan hrechiang leh ta zel a ang viau mai. Chunglamin intodelh nan leh mipuite sum dinhmun siamthat nan mau an sawi laiin Minister leh MLA dangte hian an sawi ve hauh lo mai a. Chunglamin kawng chhawng leh Traffic Jam free te kum hnih thum chhung a, ‘A lo tih theih reng mai a,’ kan tih tur thu min hrilh laiin midang chuan an sawi thawm kan hre lova. Kum hnih thum chu a liam dawn mai tawh a, a sawi ve lotute hi an rinawm zawk chho zelin a lang. Chunglam thu leh hnuai lam thu hi a inhmu fuh chiah lo nge ni hei kan pan lam kan hre rih lova. Hotupa ber emaw, hotunu ber emaw pawimawhzia chu kan hre ve leh tan ta a ni.  

Heng zawng zawng lo chhuahna hi keimahni mipui vek kan ni. Heng hi kan siam, kan thawh chhuah, kan vote atanga lo awm vek a ni a. Ram ding chhuak leh kan han hriat theih te chu an hotu lu ber te ngaihdan dik vang te, huaisen vang te, finna dik tak leh bawhzui tur dik tak an hriat vang te leh dikna nena ro an rel avang te a ni hlawm a. A chunglam hi a pawimawh a ni tih pawh kan hre chho ve zel turah a ngaih theih ang. 

Kan AMC inthlang turah hian mi fel tak tak an rawn ding chhuak ang a, a then chu lar deuh te an ni ang a, a then chu lar vak mang lo te pawh an ni ang. Mahse mi nungchang rinhlelhawm lutuk te leh iaiawm tak erawhchu eng Party mahin vawrh chhuak lo turah kan ngai thei ang. Mi tha pangngai leh fel tak tak, a then phei chu politics tuinuin englai maha a la chim bawlhhlawh ve ngai loh te pawh an ni ang a, hruaina lam lama kal thei, chu mai ni lovin thahnemngai taka thawk thei an ni ngei ang. Kan AMC Councillor hmasa te pawh mimala han tling lo ngawih ngawih leh han iaiawm em em an awm hran lo.

AMC tihtur ber chu Aizawl khawpui enkawl that a ni tih chu sawi ngai lovin a hriat mai. Aizawl khawpuiah chumi Party chu an chak a, sorkarna an la tih ngawt hi a ropui lova, a chhenfakawm lo. Kan neih chhun, kan Zofate Jerusalem, Aizawl khawpui enkawl that hi AMC awm chhan a ni. 

Aizawl khawpui enkawl tha tur chuan anmahni AMC Office atanga an duhzawng leh pawimawh an tih hna thawh mai a ni lo, Aizawl khawpui chhung veng tina Local Council enkawl that hi AMC hna pawimawh ber leh tul ber pakhat a ni. Aizawl khawpui hmun tina awm, mahni veng hrechiangtu leh mahni veng chhung tana thahnemngai tur Local Council te enkawlna ngaihtuah si lova Aizawl khawpui chhung enkawl that tum hi thil harsa tak a ni ang. Saptawngin uar deuhvin sawi dawn ta ila, ‘Next to impossible’ tih te pawh a hman theih nual ang chu. Chuti a nih chuan Local Council te kaihhruaina te, Local Council te zawm ngei ngei tur dan te, Local Council te hnathawh endikna te, Local Council te rilru chawi san te leh Local Council te fuih phur te leh Local Council te tih loh tur duan chhuah te chu AMC hna pawimawh tak ni tur a ni. Local Council tha bik chawimawi dan te, Local Council enkawl ngaihna awm lo thiah dan te thlengin AMC chuan a ngaihtuah te pawh a ngai ang. Heng zawng zawng hi dan hmanga tih a, chung dan siam te chu AMC hna pawimawh ber zing ami tur ni awm tak a ni.  

Local Council te hi an pawimawh ni a ka hriat avangin Local Council-ah te kan han intat lut ve a. Chuta tanga a taka ka thil tawn atang chuan AMC tihtur te ka ngaihtuah ve a. A hmasa berin Local Council chu inbuatsaihna nasa tak nen kan han inthlang a, kan campaign vut vut a, kan inthlang zova, kan han indin dawn a. AMC dan chu a lo kimchang lo hle mai a, Local Council indin dawna a ko khawmtu tur tumah a lo inziak reng reng lo mai a. Ko khawmtu awm lova kalkhawm ngawt chu a tling tam lam pawl hruaitu fel deuh awm lohnaah chuan a lo harsa a, ‘Kan unit-in kan ti’ tih thu velin kan tlingtla ta mai mai a. 

Khawtlang hruai tura mi pang­ngai anga ngaih chin, a thlana khawtlangin kan thlan chhuah te chu charge inhlan dan tur kimchang a lo awm lo leh a. Thenkhat chuan KTP charge inhlan pawh tluk lovin kan chhuah ta mai mai a. A bul tanna a fuh lo phawt a. Kan buaipui ang hu leh Local Council pawimawhzia ngaihtuahin ningnel zetin bul tan a awl riau a ni. 

Heng zawng zawng hi kum nga chhung khan kan AMC hian a lo hre lo nge, a lo ngai pawimawh lo nge, eng tak nge an lo buaipui hriat lohvin kum nga chu an lo hmang zo ta der mai a. AMC hian Local Council te hnathawh dan tur leh awmdan tur te hi ngaihtuah a, an dan awmsa te ennawn a, Local Council hi khawtlang mipui huapa a kal theihdan tur te ngaihtuah a tul tehlul nen Councillor te hian an Fund hmanna tur ringawt te hi an buaipui tawk em ni ang tih a ngaihtuah theih viau. 

Tun kum nga kalta chhung khan kan Ward Committee hi an thut ka hre lova (an thu lo ka ti lo), an thu chhuak leh an ruahmanna ka hre hauh lova. Ward  Committee member tur te phei chu veng tinin uluk taka kan thlan te pawh a tulin an thu leh hla pawh pui tham deuh turah ngaih awm tak a ni a. Ward Committee thu chhuak anga hma an lakna a awm pawh ka hre lo.

Ward Committee-in ruahmanna a siam ang a, chumi chu Councillor hovin veng roreltu leh mipuiten kan bawhzui ang a, chumi piahah chuan Local Council te hian an huam chhung theuhvah khawtlang tan inlungrual taka an thawh theihna tur ngaihtuah a, a inlungrual lo deuh pawhin tih ngei ngei tur chin bituk engemaw an neih a tul hlein a lang. Local Council thatchhia te, Local Council hleih nei lutuk te, Local Council corrupt lutuk te an awm a nih chuan chung venna dan te pawh chu siam awm takah ka ngai a. Tunah chuan 2010 a dan siam kha a ngai ngaiin kan la ring ni awm tak a ni.

Kan AMC thar tur te hi chuan Councillor Fund vel ringawt buaipui lovin The Municipalities (Ward Committee & Local Council Rules) 2010 te hi ennawn ve hram thei se a va duhawm em! Chutiang ngaih­ven nachang hria, chutiang ngai pawimawh tur, chutiang ngai pawi­mawh tura thurawn pek theih Coun­cillor awmkhawmna AMC kan neih theih chuan hma kan sawn ngei ang.