MAU SAWI ZEL ANG AW

Mizoram hotupa berin tuipui sa lohva a tuipui avang leh, Mizoram sorkarin saptawng mawi tak maia an Flagship Programme an tih a nih avangin mau hi kan lo sawi rei ta deuh a, kan lo tuipui chhunzawm ta deuh a nih pawhin a mawh love. Keini chuan tuna kan hmuh phak leh thil thleng mek kan sawi a, kan Chief Minister zet chuan a puitlin huna a chingtute hlawk turzia leh an pawisa lakluh theih zat thlengin tui em emin a sawi miauva. Mau chin hi a hlawhtlin tak loh palh a kan awmdan tur leh kan tawrhna awm thei tur te, ramdang mauvin kan ram mau a eichhiat palh theih dan tur kan rin thu pawh kan la sawi ve miah lo a nia. 

MNF Ministry hmasa hunah khan sorkarin thil tha tam tak a ti a, thil tha lo eng eng emaw a ti bawk a! Millennium Centre an han tipuitling te, kalkawng hrang hrang an han zauh leh inkal pawhna kawng an ngai pawimawh te leh thil tha dang tam tak an tih kha kan hmu a. Chutih karah chuan Aii Puk te, Mawza man to te, Referral Hospital sih sawm thu te, Tuirial Hydel Project Compensation thu leh Ek-In kal thei (enga tan maha hman tangkai loh, chuti chunga a dang lei belh luih talh hnu a hmang tangkai ta chuang hauh lova riral zo leh ta vek) te kha a awm bawk a.

MacDonald Sap khan, ‘Lalburha hian a sikul hlui a chhuahsan thei lo a ni,’ tiin Lalburhan insiam danglam emaw, a tihdan pangngai emaw thlak a tum loh thu a sawina ni awm tak tawngkam kha a chhak chhuak a. Inthlan hma deuh fe khan kan Chief Minister hian, ‘Kan lal leh chuan tihdan kan thiam tawh ang,’ ti ang deuh khan a sawi a. Mahse a sikul hlui hi a chhuahsan dawnin a lang leh ta lo. Central lama pawisa tam thu te chu Chief Minister hian hman ang bawk khan a la sawi ta ngar ngar a, Aii Puk te kha inzirna tha taka chantir a, a lam hawi pawha zun duh tawh miah loh awm tak a nih laiin tunah Lengte bulah Aii Puk dang a duang leh mek a ni hrim mai. An sorkar hmasak khan leiverh te leh kawng chhawng te a sawi a, tuna an sorkar leh tak hnu hian leiverh bansanin kawng chhawng a sawi leh ta bawk a. Mahse a Minister te zingah Stadium chhawng sawi te pawh an awm belh leh ta bawk a. 

Dik tak chuan sorkar laipui lama pawisa tam thu te hi mipui mimir zinga sawi chiam chiam mai te hi thil tha ni pawhin kan hre lova. Rinawmna thu kan mamawh a, thawhrimna thu kan mamawh a, taimakna thu kan mamawh a, thiamna thu kan mamawh a. Chutih laia mipui nawlpui zinga pawisa tam thu sawi chiam chiam mai hian engnge min thlen ang tih te hi ngaihtuah a ngai. Mi tam tak hlauhthawn ang a a pawina lai tak hi a lo lan chhuah meuh chuan he Mizo hnam hi kuthnathawktu awm fumfe lovin, sorkar aṭanga eng hamthatna emaw beisei hlir maiin kan dak fur mai ang tih hlauhawm tak a ni. Mau sawi kan tumna lamah kan Chief Minister-in a kalphung a la thlak loh thu sawifiah nan kan peng thui ta viau e. 

Lengte bulah hian mau tiak khawi chhelna (hardening) hmun a awm a, he mau tiak khawi chhelna hi Chief Minister kutchhuak, an chhungkaw bil hmalakna ngei niin a lang. Ziak loh dan te pawh a ni ang a, ziak dan te pawh a ni bawk ang a, sorkar hnathawkte hian an mimal tuina thu leh hla huang leh ‘arts’ lam emaw, science lam emaw bakah chuan sumdawnna leh hlawkna awm thei ang chi thil an khawih thiang lo. Sorkar hnathawk mah chutianga khuahkhirh an nih lai chuan kan ram roreltute hi chuan sum leh paia anmahni mimal hlawkna pe thei tur hetiang thil hi an tih ve a thiang lo lehzual. Anmahni kan beiseina chu rorelna fel hmanga Mizoram din chhuahtir tum tura beitu nihna a ni.

Hemi avang hian Aizawl dai vela picnic spot te leh huan lo ram changtlung angreng tak tak hi ngaihsan hleih theih a ni lo. Sumdawngin an siam a, an siam fel vek hnua sorkar hna an thawk emaw, politics an khel emaw a nih loh chuan. Sumdawnna emaw, Enterprise emaw neih chu sawi loh, engemaw hlawkna awm theihna thila eng pisa emaw an lo luah ve pawh a thiang lova, tlem lai phei kha chuan ‘Office of Profit’ kan tih luih luih kha. Khawilai emawa eng nihna emaw lo chelh ai chuan sorkar a ‘supply’ theih thil a inhnamhnawih phei chu tih chi loh lehzual a ni. Chief Minister hian mau tiak hi a Chief Minister nih laiin a chah thleng a, khawiahnge a thehthang tehreng kan lo en a ngai ang. Sorkarah a ‘supply’ a nih chuan a dik lovang. Chief Minister emaw, Minister emawin an sorkarah ‘supplier’ hna hi an thawk zel thei a nih chuan kan state sorkar buai dan tur hi nasa tak a ni. Thawklehkhatah kan buai rum rum dawn hauh lova, an tih miau si chuan lungawi lo chungin kan phun ang a, kan phun sup sup ang a, MNF Party a mi ngei mi pangngai tam tak pawh an ngaihdan a ni hauh lovang. Chu chuan kan ram kalphung leh awm zel dan tur chu thui tak a hril bawk ang a. He ‘Minister-sumdawng’ thawnthu hi he MNF Ministry-ah hian a intan ang a, thang leh tharten an sawi kumkhua tawh ang.

Ti theitu an nih lai denchhenin pawisa te chu an rut ang a, pawisa sum a a hlawkna te chu an tel ang a, hnial sateh mah ila an duh ang chuan an ti tlang thei bawk ang. Mahse mau tha chi hi Mizoramah tam tak lo pung mah se hmingchhiatna hian a man zo ang em tih ngaihtuah se ka duh khawp mai. Mau chi tha leh mau tha zawk ni a ngaih chawk luh tum leh a duh hi chu a ngaihsanawm te pawh a lo ni thei e, mahse a tihdan phung (modality) a dik loh erawh chuan thil tha hi thil tha a ni ngawt lo tih hi hriat a tha. Huan tha tak neih chu a tha alawm, mahse Horticulture changtu Minister-in Minister a nih laia a siam, a thiltih theihna hmanga a din, huan tha tak neih hi a ropui lo.

Kawng tha hi a tha alawm, mahse PWD changtu Minister fapa huan thlam panna kawng aia ngaihsak hlawh a nih chuan a tha lo. Vawk vulhtute tanpui hi a tha e, mahse tu Minister emaw nupui vawk vulh tanpuina tur atana sorkarin midang hmuh ve theih loh tanpuina a dawn chuan a tenawm. Chutiang zel chuan Minister-ten an thuneihna hmanga anmahni an invulh hi a dik lo. He thuneihna hmansualna hi khawvelin a do reng a, politician leh Bureaucrat zahawm lo te chuan an ti ve reng tho. Mahse chutianga thuneihna hmanga inhaivur ve lo, khawvel ngaihsan Abdul Kalam-a chuan President a nih lai khan a vua leh vangte India President in (Rashtrapati Bhavan)-ah a mikhual a. President hian mikhual an thleng chawk a, mikhual tam tak thlenna tur ruahman sa vek a ni. Mahse sorkar mi pawimawh an nih loh chuan thlen man chawi hranpa a ngai. Kalam-a chuan dan dik takin a chhungte thlen man zawng zawng ama pawisain a chawisak vek. A thlawnin a thlentir thei a, India ram President chhung leh khat te President ina an thlen khan President khan an thlen man pe lo mah se tumahin mak an ti lovang a, an thik lovang a, an sawisel lo mai a ni lo, ‘Ka pu, heng te chu a ngai hlei nem,’ te pawh an ti. Mahse khawvel ngaihsan Kalam-a chuan a man a chawi vek. 

He thlirna aṭanga han thlir hian Mizoram Chief Minister-in mau chi tha lakluh ka tum e tih vanga a thil tih dan hi chu hmingchhiat duh ve lo Minister emaw, Chief Minister dang emaw tan tih ve chi a ni lo. A thuhrimin heti taka mau hi tuipui a nih chuan engatinge a sorkar loh chhung leh Chief Minister a nih loh chhung te khan heng te chu a lo tih mai loh? tih hi zawhna a ni. An hmunhma buatsaihna Excavator khawl te hi tu ta nge ni a, khawilam pawisain nge a hman man an pek? Ram rorelna fawng chelh veleh a huan leh mau lama tui thut zel mai hi eng dan nge ni ngai? Engahnge mipui mimir tuina sa, sawhthing hralhna tur te, kut hnathawktu te hamthatna tur dang te tuipui ve ta mai lova kan sorkar hian Jatropha, Tung, Anthurium, Dragon Fruit tih vel hi a buaipui leh thut thin? Mizote hi a bika Pathianin min siam a nih si chuan he min dahna Mizoram thing leh mau, thlai leh thei awmsa aṭang hian kan din chhuahna tur chu a dah tel ve lovang em ni? Intih-Kristian hluai a, intih-Pathian hnam thlan a, intih-Mizo chiam chiam a, mahse a tak takah chuan Pathianin kan rama a dah ve loh khawi lam thil danglam emaw tak hmanga inhai chhuah tum tlat hi ram thuthlung dik a ni ang em?

Thenkhat sawidan phei chuan khawvelah Phillipines mau a tha ber a, a dawttu chu Mizoram mautak hi a ni e an ti a. Chutih laia kan ram mau reng reng mausam a mi ram mau tha bik anga ngaih tlatna hi ngaihtuah a ngai. A mau ngawr ngawr hi chu lo thain lo chhia pawh ni tehreng se a sawngbawl dan te, a sawngbawl tura hnathawh dan te, a sawngbawlna tur khawl te, thar chhuah (siam chhuah) sa hralhna tur te hi kan buaina tur chu a ni zawkin a lang. 
Hnathawktu tha lo chuan a hmanrua a mawhchhiat thin, an lo tih angrengin kan din chhuah lohna leh mau aṭanga thil tha kan siam chhuak lo hi a mau lam mawhphurh ni lovin a thawhdan leh a sawngbawl dan (industrial culture) zawk a ni mai lo maw, a tih theih.

Eng pawh ni se, kan sawi tawh angin hotupa berin a buaipui miau si a, a tuldan a zirin kan la buaipui zel ang a, kan la buaipui zel dawn niin a lang. Thenkhat phei chuan vairama tu monu emaw ringawt pawh hi kan helh viau tawh mai zawng a nih hi maw le.