MAU

Mizoram chuan mau kan buaipui a, kan buaipui chhunzawm zel dawn pawh niin a lang. Mau hi kan tan pawi­mawhna tak te pawh hi a awm ve bawk a, kan hun chhinchhiahna pawimawh tak pakhat pawh Mautam a ni a. Mautam denchhenin sorkar laipui aṭangin pawisa tam tak kan hai chhuak a nih kha. Mau kan hman tangkaizia lah sawi sen loh a ni. Aizawl leh Aizawl lova in kan sak reng reng chuan a dona mau tel lovin kan khawsa thei lova, mi changkang leh hausa ber ber pawhin mau hi kan mamawh reng a nih hi. Thingtlangah phei chuan in sak nan te, thlam sak nan te kan hmang a, Mizoramah hian mau awm lohna chu hmun tlemte chauh a awm ti ila kan sawi sual lovang.

Hetianga mau puitling sa kan hman tangkai bakah hian mautuai hi thu lianpui ni tham a la ni leh ta a. Tunah rawtuai a thar a, rawtuai bul khat hi cheng sawmhnih man vel a ni mek a. Hemi zawh hian mautuai a rawn awm leh ang a, kum dang ang a nih chuan mautuai aṭanga mi tam takin pawisa an lakluh hi ngaihtuah tham fe a ni leh ang. Motor kawng dung zawng zawngah mautuai an zuar ang a, kan ei nasat leh dan tur chu nasa tak a ni. Heng zawng zawng piah lamah hian Mizoram lal ber, kan Chief Minister hian tuna kan hman dan pangngai bakah hian mau hmanga Mizoram intodelhtir a ngaihtuah a. Kan mau awmsa pawh ni lo, mau chi thar hlak chin pun a, chumi hmanga intodelh emaw, mipuiten pawisa thahnem tak an lakluh dan emaw chu a ngaihtuah a. A ngaihtuah nasa hle ni ngei tura rin theih a ni a, a suangtuahna zawng zawng leh a hlawkna awm thei zawng zawng tur chu a sawi fai vek ti ila kan tisual lo hial awm e. Mau chi thar hmanga mipuite intodelh tura hmalatu tur sorkar Department hotute nena sawi mai pawh duhtawk lovin inthlan dawna duhthawh taka campaign lai ang maiin hmun tinah mau thatzia leh hlawkzia chu uar tawk takin a sawi leh ta mek a. Hma latu tur Department hotute chu sawi loh, a chingtu tur mipuite chu sawi loh, mipui mimir chu sawi loh, State pawn lam thleng thlengin tawngkam nalh em em maiin a sawi chiam chiam mai ni tur a nia. A sawi hmang chuan mau hi kan chin that theih phawt chuan helna te pawh hi reh titih thei hial tur a ni. 

Mizoram hotupa berin heti taka mau hi a sawi tui leh tak si-ah chuan Mizoram chu mau hung leh mau ‘theory’ velah hian kan tei kual nasa dawn hlein a lang a. Han ti lo ngawt dawn ila hotupa tuipui ber chu hlamchhiah a remchang si lova, pawisa lamah thu a nei a, inrelbawlna leh thildanga hotupa a ni bawk si. An rorel hmasak hun chhung khan mau bawk hi kan tuipui kha a ni a. China te kan ti a, South India te kan ti a, Bamboo Chip te kan ti a, Bambooply te kan ti a, mau chartin te pawh kha kan sawi vuai vuai a. Ramdang aṭanga mau lakluh a, chumi hmang chuan din chhuah mai emaw, thenawm state te aia khawsak ziaawm fe theih mai ni awmin a lang rum rum a. 

Mau hi a that loh kan ring ngawr ngawr pawh a ni lova, mau hi tangkai takin a hman theih a, kan ram mau te ai chuan ramdang mau pawh a that zawkna leh a hlawk zawkna tam tak a awm ang tih te pawh kan hnial teh ngawt lo, mahse kan sawidan vut vut leh kan din chhuahpui nasat dan tur em em hi hun hmasa lam te ngaihtuahin ngun thluk taka ngaihtuah ve chu a ngai awmin kan hre mai a ni. Hmanah (kum 40 vel kaltaah) khan Teak kha kan uar vak tawh mai a. A sawi thiamin an han sawi phei chuan ‘Green Gold’ an ti a, rangkachak ngawpui nei mai tur ang khan kan insawi hmuh a. Kan ram tha lai zawng zawngah kan ching a. A thanduan duhna kan phaikuam neih ve chhunah te kan phun ta vek a. Kan kawng kam ram parh tha tam takah teak kan ching ta a. Mimal mai ni lo, a changtu Department pawhin ram parh tha tak tak an valh nghek nghek a. Teak aṭanga hausa ta hi engemawzat an awm ang - sorkar aṭanga a enkawltu lam hi. Teak phunna tur vah man a awm a, a thlawh man a awm bawk a, a phun man te pawh a awm vek awm e. Mimal thlawhhma, Department ram chhunga nei ten a vah man tlem an dawn te pawh kan hmu ve. A enga pawh ni se teak chu kan beisei ang chuan kan din chhuahpui ta chiah lova, thenkhat phei chu mahni teak hralh theih loh vangin kan kal tau nghawng nghawng hial a. Teak tangkaina leh a hmanna te, a than duhzia leh a phun awlsamzia te chu thiam takin sermon ta ila vawiinah pawh a la dik reng. Mahse..... mahse a awm tlat a ni. 

Teak chauh a ni lo, din chhuah phutna tur thu lawmawm leh chin tur tha mi hi a khat tawkin a awm reng ti ila kan tisual awm love. Tung te kan han uar hluai a, Jatropha te kan han ti leh chiam mai a, tunah Oil Palm kan ti leh mek a, rubber te pawh kan ti ve leh ta viauin a lang. Tung kha chu mak chhiatin kan ma a, anchhia lawhin thing anchhedawngah kan chhuah titih der kha chu a ni mai a. Jatropha phei kha chu sorkarin a tira a key a lak san ang aiin arbawm kang ang maiin a zuih ral hma niin ka hria.

Mau hi MNF sorkar hmasak khan tuna kan CM bawk hi a CM a, tuna a sep rawtui ang bawk hian a sep rawtui a, mau chi pawh sorkarin a sem fe ni awmin ka hria a. Khati taka thil tha kha chu a tihlawhtling zo lo a mual mual awm mah se khawimaw karah thatpui fe fe lo awm ve awm tak a nia. Vawiinah te hian entirna leh hlawhtlin teh nana han lek chhuah tur te hi awm nual awm tak niin ka hria a. Mahse sorkar meuhvin a buaipuiah mah chuan hotupa berin ngaihnawm em em a hmun tina a sawi thin ta fam chu engemaw hi min tiphur khawp han hmuh zauh zauh tur hi awm ve awm tak a ni. Chutiang chu keini ang mi vak zau lo chuan kan hmu pha lo nge kan awm lo hrim hrim nge keima mimal hi ka benghawng lo ve hrim hrim pawh ka hre lo. 

Teak khan phai khaw lum a duh a, hmun lumah a tha ni awmin ka hre ve riai ruai a. Malsawmna thing, rangkachak tluk thawthanga tha a nih si chuan vairamah khuan a tha duh dawn si a, eng vangin nge buh aiah te, ramngaw aiah te khuan an chin khah vek loh? An sorkar te khuan hausak an duh ve tho awm si a tiin ka ngaihtuah a. Chhan hi awmin ka ring leh hnuhnawh ta tlat a. Chutiang deuh chuan mau te hi tin nga hmuna nuai 50 te thar theihna a nih chuan keini aia a hnuh khawm awlsam zawkna hmun phairamah te hian eng vangin nge an chin kur dulh dulh loh tih hi ka ngaihtuah a. China tihdan te khi kan State thenawm Horticulture mithiam te leh mithiam dang hian an han thleng pha ve lo nge, eng vanga mau hmanga dinchhuah phut hi tum ve miah lo nge an nih hi ngaihtuah tur awm tlatin ka hria a. 

Kan thar theih sa reng sawhthing pawh kan hralh thei lova, khawvel hmun dangah chuan an duh reng tih hi phat theih a nih loh laiin kan din chhuahpui hlei thei si lova. Kan thar theih sa sawhthing lam buaipui ta lo chuan chin chawp tur mau kan sawi nasa lutuk hian ka ngaih a ti tha thei lova. Kan rama mau awmsa mai pawh heti khawp hian kan hmang tangkai a, a aia lian phei chu a tangkaina a tam ang tih ka ringhlel lo, mahse chu erawh chu chin chawp a, ngaihtuah chhoh zel tur chauh a la ni. A phurh chhuahna tur kawng te lai chawpa hman tangkai kan tum a nih chuan kan pur chawkna kawng, kan ei tur phurhna kawng pawh tun ang dinhmun a nih chhung hi chuan zawrh tur thil, kan chin chawp phurh chhuahna tur kawng hi chu a ngaihtuahawm deuhvin ka hria a. Kan ram leilung en a kawng chhak leh kawng thlang inthlauhzia te ngaihtuahin mau ching tura kan ngaihtuahnaah hian kawng chhak leh kawng thlang ringawt pawh hi thu lianpui niin ka hria. 

Mau sawngbawlna chungchang te han ngaih­tuah hian kan sapthei sawrna khawl (Chhing­chhip a mi) te, kan Bamboo Chipping Machine (mimal hnena a leina tur kan sem vak) te leh kan sawhthing herna (hmana Sairang ami, cheng nuai za man kha) te leh thildang dang min ngaihtuah thlentir a. Sawi tur tam tak a awm, mahse mi thenkhat anga thil zawng zawng sawifiah vek tum hi a tul lohna chin a awm thei. Industry tam tak hi chu kan kohhran kalphung nen hian a inmil lo thei a, kan political campaign kalhmang (thawk hah lutuk lova pawisa dawn theihna kan sawi tlat thin) nen hian a induh thei lo. Eng pawh ni se mau hi chu kan buaipui leh dawn ngeiin a lang.