KAN ZIRTIRTU LAK TUM DAN HI

Mizoram Education chungchang ngaihtuah apiangin engemaw ti tak hian kan buai a. Kan buaina chin leh chin lo pawh hi hriat harsatna lai tak a awm. Tlem lai khan Education Reforms Commission kha kan din hluai a, an recommendation kha kan hman tak awm reng reng ka hre lova, kan hluihlawn emaw, kan pawm loh emaw pawh chu ka hre lova. Chu chu sorkar hmasa hun kha a ni. 

Keini ang, a Department chhunga awm ve lo leh hre ve lote’n a kan hriat chin hi chu a tawi viau thei a, chutih laiin a tlangpuia kan awmdan ni a lang hi chu han ngaihtuah mai hian a lang ruak mai a, kan sawi ve chin hi chu mipui vantlangin a chunglang a kan hmuh chin, han en maia lang mai a nih avangin a lang chiang ve viau thung a. Hemi chin felna hi chu tihdan dik leh kalphung dik thui tak aṭanga lo intan a nih te pawh a ngaiin a lang. 

Kan sorkarin ‘Zirtirtu an indaih love, lak belh an ngai e,’ a ti a. Mi thenkhat chuan, ‘Kan indaih lohdan hi chuti ngawt a ni lo, kan insem rual lo lutuk alawm,’ an ti a. Thenkhatin, ‘A eng ti zawng mahin kan indaih lo hrim hrim,’ an ti bawk a. A indaih chu kan indaih lo ni ngei chuan a lang a, lak belh te pawh a tul niin a lang bawk a. Mahse chutihlai vek chuan a sem rual dan leh a awmphung chinfel loh chuan lak belh ringawt hian kan buaina hi a fel dawn chuang lo ni te pawhin a ngaih theih. Fiamthu angreng, thil awihawm lo leh mak angreng pui pui a tam viau a, ‘Chumi sikulah chuan naupang pali an awm a zirtirtu pasarih an awm,’ ‘Chumi sikulah chuan naupang sawmsarih an awm a zirtirtu pahnih an awm,’ tih angreng a awm nuk a. Thil lang chiang tak pakhat erawhchu sorkar sikul tam ber chu nu leh pa hian an tu leh fate kal nan an tinzawn ta lo tawp mai a. Mizorama sorkar sikul zinga a tha deuh ber anga ngaih, sorkar sikul awi nungtu ang hiala ngaih, Aizawl khawpui laili a sikul hlun leh lian tak lah a enkawltu lu ber leh a sikul that nachhan ber ni a ngaih theih, a Headmaster chu sorkarin ngam em em maiin a’n sawn mauh bawk a. 

Education enkawl hi kan Mizoram sorkar ngat hi chuan a tlin lo a nih te pawh a rinawm rum rum mai. Sorkar han inthlak pawh hian a danglam hlei thei lova, sorkar hmasaah khan zirtirtu posting & transfer-ah MLA te remtihna te lak a ngai zel ngai tawh tur ang te khan thu kha a awm a, buaina dang ching fel mang si lo khan politician te thuneihna tihlenna atan Education kha kan hmang a tih theih awm e. Tunah hian zirtirtu sangkhat dawn lai sorkarin lak a tum a, eng tak nge kan an dawn tih hriat a chakawm letling viau a, engemaw ti zawnga a intintuah dan en chuan a huphurhawm tiu teu hle mai. A latu tura ngaih leh mipui innghahna ber, MPSC kut aṭanga lain kan sorkar chuan, ‘Khawi keimahni’n kan ti dawn,’ an han ti te te a. Zirtirtu nihna tura qualification anga ngaih thenkhat chu an han chhawk zuiin, ‘Chutiang kher kher a ngai lo,’ an han ti chhunzawm a. Chu chauh ni lovin, ‘Written test a awm lovang,’ an han ti leh ta zel a. A enkawltu Minister lahin, ‘Fair takin kan ti dawn,’ ti lovin, ‘.......tih kan tum ang,’ a ti leih leih ngam chauh bawk a. Phawthira leh Hrangchala te ramhuai tâwn ang maiin Phawthira aw chhuah lovin Hrangchala aw kan chhuah nghal tuau mai bawk si a, ngaih chu ngam lo ve veng veng tak a ni. 

Fapa kan nei a, a thian kawm thin kohhran lama inhmang leh kan hmuh phaka kan mi rin zawng te thlahin tlangval dang, lu met maksak deuh deuh, bike ri ring deuh deuh nei te kawmin an zingah a tlangnel ta viau mai a. Chu chauh ni lovin Hunthar pelh velah te tuten emaw an hmu ta ang vel hi kan zirtirtu lak tum hi kan niin ka hria. Kan fapa chuan RV chu a la thleng em lova, a zu in lai pawh kan la hmu lova, a rui pawh kan hmu hek lo. Mahse a ke chheh chhohdan han en chuan ngaih a tha mawlh lo mai. ‘Chutianga zu in tum pawh kan ni chiah lo,’ a ti vel chu kan innghahna neih chhun chu a ni tawh mai a. Mahse thil awmdan han en a, a thiante bike ri han ngaihthlak a, a thiante lumeh dan han en a, midangin amah an hmuhna hmun te han ngaihtuah chuan ngaih a tha lo viau ang deuh hi kan ni awm e. 

Kan zirtirtu la tur pawh hi tehfung awmsa te, a latu tur awmsa te, a lakdan kalphung awmsate chu thlauhthlak chhoh zar zar a ni tain a lang a. Thil lang chiang tak erawhchu zirtirtu kan lak fuh loh chuan kan education hian a tuar ngei dawn a, a tuar tur chu Congress emaw, ZPM emaw ni lovin Mizo zawng zawng kan ni tih hi a ni. MNF emaw, Congress emaw, ZPM emaw ni lovin, zirtirtu tha a ni Mizoramin a mamawh ni. Hman deuh khan tu te sorkar emaw chuan police an la chiam a, kut leh ke himdam lo pui pui (tu’n kan tawng haw lo se) kan inthun teuh mai a. Rei fe hnuah pawh police hotu thenkhat chuan, ‘Engtinnge kan that ang? A lakna lamin zir lo ta pui chu control theih loh min pe khawm a, eng vangin nge kan mawhphurhah kan dah ang?’ an tih chin kha a awm ve ta tlat a. Vawiin thlenga duty hlei thei lo police mi leh sa kan nei anga sawi thawm te hi hmana kan fimkhur loh rah, hmana duhsakna tha lo kan lantir rah kha a ni thei. 

Eng pawh ni se, lo thlir mai loh hi chu tih theih kan nei lova, kan hlauhthawnna hi a tak a lo chan palh chuan tar hnuah, ‘Nangmahni vang alawm,’ tiin tar nilum ai te hi thangtharten an la tawngkhum sak sak a nih pawhin kei chuan mak ka ti ve hauh lovang a, khap pawh ka tum lo bawk ang.