Zalen huang: ANGANWADI SAK THU

Tun kar kalta mai khan khawiah emaw hian Social Welfare Minister, Dr K.Beichhu-an Anganwadi Centre sak hna chu a kalphung pangngai ang a a enkawltu (Coordination) Committee ten sa tawh lova mimal kuta hlan tur ang deuhva sawi thawm ka lo hria a. Hetiang hi thil awmdan a nih chuan Mizoram tan a pawi thei viau dawn a ni.

Anganwadi lam hi ka hriat ve zawng tak a ni a, Anganwadi sak hna hi mipui kuta dah lovin mimal duhsak zawng kutah dah tumna a awm a nih chuan ngun takin a enkawltu Minister hi  inngaihtuah se ka duh khawp mai. Kalphung tha tak awm sa, khawilai emawa mi tlemte fel loh avanga kalphung pumpui tihdanglamna chhuanlamah kan hmang mai ang tih te pawh a hlauhawm khawp.

Anganwadi hi ICDS hnathawh lan chhuahna pawimawh ber (focal point) a ni a. India ramah kum 1975 khan tan a ni a, Mizoramah chuan 1978-79 atanga tan a ni thung. Mizorama ICDS than chhohdan kikawi phei ziak duh ila naupang mut reh thlenga sawi tur a awm ang. Mahse a tawi zawngin India mithiamte hian mipuite nena thawhho loh chuan naupang enkawl hna hi a puitling zo dawnin an hre lova, ICDS hnathawhna hmun pawimawh ber Anganwadi Centre hi mipuite kutchhuak ngei ni se an ti a, Anganwadi Centre chu sorkar din ni lovin mipuite din ni se an ti a ni. Anganwadi hmun-hma chu khawtlangin a pe tur a ni a, a building pawh khawtlangin a ngaihtuah tur a ni tih a ni a. Kum 1982 vela CDPO hna kan zawm tirh te chuan Anganwadi sakna tur pawisa hi sorkar emaw, Department-in emaw a ngaihtuah hauh lova, khawtlangin a ruahman dan ang ang kha pawm mai a ni thin. Building nei thei lo chuan Wadi an nei thei lo tihna a ni mai a, Department emaw, sorkarin emaw mawh a phur lo. Chuti khawp chuan Anganwadi neih chungchang thu hi mipuite kutah a innghat lian a ni. 

Hun a lo kal zel a, 2000 A.D a lo her chhuah chuan sorkar laipui chuan Wadi sakna tur pawisa a rawn theh chhuak ta a. Centre khat sak nan cheng nuai khat leh singhnih sangnga (1.25 lakh) a rawn dah ta a. A hnu lawkah centre khat tan 1.75 lakh-ah a rawn tisang leh ta a. Hetia Centre sakna tur pawisa a lo awm takah chuan Centre hrang hranga Coordination Committee kutah dah a ni ta a. MNF Ministry hmasa khan Pu R.Tlanghmingthanga kha Social Welfare Minister a ni a, hemi chungchang sawiho a nih hian, ‘Pawisa awm hma hun kha leh chenah khan khawtlangin tha leh zung, sum leh pai sengin an lo enkawl a, pawisa a lo awm tak veleh a mimal kuta dah chu a dik lovang,’ hotuten an ti a. Pawisa pek dan tur leh hman dan tur ruangam te pawh Department lamin fel takin a siam a. Chutianga a pawisa awm zawng zawng Committee kuta han dah a, CDPO ten an han vil zui takah chuan a enkawltu Committee te pawh an phur a, thatho taka an han chet takah chuan Mizoram hi India rama Anganwadi Centre nei tha ber kan lo ni ta a. Dik tak chuan Mizoram chhunga hmun tam takah Health Department-in cheng nuai sawm senga an Sub-Centre sak aia tha tha hi Anganwadi Centre, cheng nuai hnih tling lova sak a inhung fer fur a nih hi. A nawlpuia lakin Mizoram Anganwadi Centre ang reng renga tha hi India ramah a awm lo. Chutianga a enkawltuten Centre tha tak tak an sak takah chuan a thawktute pawhin an Centre chu an ngaihluin an zah a, kan Anganwadi hi mipui vantlangin an chhawr tangkai tih chu naupang hmelah leh nuho hmelah a lang chhuak chiang ta hle mai. North-East-ah chuan Mizoram ICDS hian ngaihsan a hlawh a, zah a hlawh bawk a, kum 2000 Concurrent Evaluation-ah phei chuan Mizoram khan a tha zawngin point a hmu sang ber a. North-East state dangte lakah chuan Mizoram ICDS chu hawi pir vah thei khawpa chhuanawm a ni. 

Ngopaah te, Chiahpuiah te, Khawdungseiah te, Khawbungah te, Saitualah te leh Mizoram hmar lam khaw tam berah Dr Beichhu hi kal se Anganwadi Centre te hi en hram se a lawmawm ngawt ang. Theih phei ni se an sakdan thawnthu leh thildang te pawh zir sela ngaihnawm an tiin an chhuang ve ngawt ang. Heng kan sawi khua te chauh hi a titha an ni lova, Mizoram hmar lam khaw tam ber hi Anganwadi centre tha tak tak awmna vek a ni zawk. Hetianga Centre tha kan neih theih nachhan ber chu a sakdan kalphung dik vang a ni a, Pu R.Tlanghmingthanga hmalakna te pawh a tih theih ang.

Mizoram hmar chan leh khawchhak lamah Anganwadi Centre chhuanawm tak tak tam tak kan neih laiin chhim lam hmun thenkhatah harsatna kan tawk a, Chakma-ho bialah bik phei chuan Committee mi rintlak awm hek lo, keimah ngei pawhin, ‘Nangmahni a thawktu (CDPO & Staff) ten a sak hna hi lo thawk mai rawh u,’ te ka ti hial a. A thawh pawh an thawk ta reng a. Nuihzatthlak tak maiin kan Officer thenkhat chu an lo duham ve leh lutuk a, a sak hna chu an hote pawh an sem phal leh lawi lova, buaithlak tak a ni. Eng pawh ni se heng hi chu chhim lam hmun thenkhata thil thleng mai a ni. Hnatlang tur awm fumfe lohna hmunah eiruk te chu intihtheihna anga miin an ngaih tlat tawh chuan Committee kuta hlan ngawt pawh a fel tak tak lova, hlan loh pawhin a fel chuang lo. Ngaihnawm ve mai mai chu khaw thenkhatah chuan Anganwadi Centre te kan han sa thelh ta nual a (Anganwadi Centre awm hauh lohna hmunah khan a building te an han sa ngawt a. Cheng nuai 3 vel lai senga sak tur a nih avang khan a satu lam induhsakna chauh kha an thlir tawh si a). Nuihzatthlak angreng tak a ni. Mahse heng hi chu hmun harsa zual bik leh Anganwadi Centre sanghnih chuang lai zinga a nuihzatthlak sawmhnih khat lek chanchin a ni a. A chang leh chhim lam bial hnih khat lek avang hian Mizoram a nausen thi (Infant Mortality) rate te hi zahthlak khawpin kan han pung leh hluai thul. 

MNF Ministry hmasain tha taka ro a lo rel tawh, Congress Ministry-in tluang taka a kenkawh chhoh, Mizoramin kan thatpui viau thil thenkhat hi kan tichingpen palh ang tih a hlauhawm viau mai. Thenkhat chuan sorkar hian kalphung mumal nei lovin thuneihna fawng vuantute an inthlak chuan Party mi leh sa vulh nan nawm a maka kalphung hi sawp kawi mai tur emaw an ti thin a. Chutianga ngaitute chu pawisa ngawt ngaihtuah Party Worker te leh MLA thenkhat te an ni duh viau. Sapin ‘seasoned politician’ an tih ang tak tak hi chu zahawm tak leh rintlak tak an ni thin a, chutiang ni lem lo thenkhat hi an tawrhhlelhawmin ramin kan tuar viau thei.
 
Anganwadi Centre sak hna hi mimal kuta a luh vaih chuan Centre chhiat leh hunah mipuiin mawhphurhna an la tawh hauh lovang. Chu chuan thil tha lo tam tak a hril ang tih a chiang sa. Anganwadi Worker appointment te hi Party anga kalpui tur a ni lova, a ngaihtuahtu committee fel tak, Department-in a duan an awm a, chung mite kutah chuan dah mai tur a ni. Khaw thenkhat hi chu buai ve sa hrim hrim an awm a, chung khua te chu rel fel mai theih pawh an ni lo, hunin a vawn daih te pawh an ngaiin a lang. 

Mizoram ICDS hi India ramah a hming tha a, North-East huam chhungah phei chuan ICDS kalpui tha ber kan niin a zar lah kan naupang leh nuho ten an zo na laileng. Kan ICDS kalphung tha tak mai hi i bawhbuai lul lo teh ang u.